Wat minder liefdevol mag ook wel

Voor alledaagse problemen zijn er ook christelijke zelfhulpboeken. Soms is de dankbaarheid voor het leven ver te zoeken. Wat blijkt? God ligt daar niet wakker van.

Boordevol goede voornemens kom je op zondagochtend uit de kerk. Vervolgens loopt je zoontje door de hondepoep. Mag je daar als moeder over uitvallen tegen je kind? Voor dit soort 'heikele' kwesties zoeken protestantse vrouwen van orthodoxe snit - van evangelisch tot vrijgemaakt-gereformeerd - naar oplossingen in hun eigen zelfhulpboeken.

Dit type vrouw leeft graag volgens het boekje. Uitgevers spelen daar gretig op in. Dus bestaat voor elk facet van hun leven een zelfhulpboek: van afvallen met behulp van schietgebedjes, tot het beteugelen van gepieker en perfectionisme.

Vroeger grepen christenvrouwen vooral naar werkjes die strikt over geloof gaan. Maar de zelfhulpboeken van tegenwoordig schuwen alledaagse beslommeringen niet langer. Boekencentrum Uitgevers brengt het genre sinds kort onder in de serie 'Lifestyle'. Er zijn al zes titels onder uitgekomen.

"Zo herkenbaar", zegt Esther Koller (41) met een brede glimlach, als ze het felroze boekje 'Voor jou wil ik de allerbeste mama zijn' dichtslaat, waarin de hondepoepkwestie zich voordoet. De schrijfster, Annemarie van Heijningen-Steenbergen, maakte dit voorval zelf mee. De juist bezochte preek ten spijt ging ze tekeer tegen haar kind. Esther legt uit waarom ze moet lachen: "De herkenning maakt het geestig. Je wilt het zo graag goed doen, maar steeds val je jezelf tegen."

In Oegstgeest lezen maar liefst drie groepen van tien vrouwen eens per maand gezamenlijk een zelfhulpboek dat het leven van een christenvrouw moet vergemakkelijken. Esther Koller bezoekt samen met Mieke Kerkhof (51) zo'n vrouwenkring. Al lezend, zegt Mieke, weet ze: ik ben niet gek, hier tobben meer mensen mee.

Om zelfhulpboeken doorspekt met devote kwinkslagen te willen lezen, moet je wel van 'bijbelvasten' huize zijn. Mieke: "Op de kring gaan wij ervan uit dat de Bijbel de waarheid is. Anders kun je niet met elkaar praten." Esther: "We willen de Bijbel toepassen op ons dagelijks leven."

Gewone zelfhulpboeken, van niet-gelovige auteurs, volstaan niet, volgens Mieke. Ze legt haar hand op de stapel die ze uit haar boekenkast heeft meegenomen, en trekt ze tegen haar borst. "Door deze boeken hoor je God spreken tot jouw situatie." Esther kijkt even naar Mieke, zegt dan op nuchtere toon: "Misschien is het ook de veiligheid."

Op hun vaste woensdagochtend lezen de Oegstgeestse vrouwen nu het boekje 'Koop bloemen!' van Anne Westerduin. Het gaat over tegenslag: de auteur brak haar rug in een auto-ongeluk. Esther: "Ze vertelt er luchthartig over. Bijvoorbeeld als ze schrijft hoe ze in de kreukels ligt op de Eerste Hulp, uit haar kleren geknipt wordt, en nog tegen de verpleegkundige roept: 'Nee, niet m'n nieuwe beha!'"

Het helpt ook dat de zelfhulpboeken geschreven zijn door vrouwen. Esther: "De Bijbel is voor zover ik weet niet geschreven door een vrouw. Deze boeken wel. Door de humor en de gewone taal weet je: dit geldt ook voor ons. Daardoor pas je bijbelse inzichten sneller toe." Ze bladert door het boek van Westerduin, en kijkt naar de roze bloemen waarmee de pagina's zijn opgeleukt. Mieke: "In veel mannenboeken kom ik stappenplannen tegen. Maar zo werkt het niet bij vrouwen. Ik lees graag hoe iemand iets zelf heeft beleefd."

"Wij zijn heel gewone vrouwen", valt Esther haar bij. "Het is me niet te doen om intellectuele bestudering van de Bijbel, maar om goede raad verteld op een manier waar ik af en toe om moet grinniken. Zodat ik denk: dat is een goeie."

Hedendaags psychologisch taalgebruik ('jezelf zijn', 'dingen loslaten') verdringt de traditionele geloofsdogma's. Psychologie en theologie staan volgens de vrouwen niet op gespannen voet met elkaar. "Het is juist een ideale mix", meent Esther: "Je hebt de kennis over het functioneren van het brein en mensenlijf, én daarbovenop de bemoediging vanuit de theologie."

Mieke belandde een jaar of drie geleden op de kring. Ze had net een burn-out achter de rug. "Toen had ik eindelijk tijd voor zoiets, anders ging ik in vliegende haast naar mijn werk." Op de kring, vertelt Esther, gaat het soms best diep. "Aan het einde van een sessie dragen we in een gebed onze problemen op aan God. Een ongelovige vrouw, die tot voor kort ook meedeed, moest huilen." Dat komt trouwens geregeld voor. "Niet dat het moet, maar er wordt best vaak gehuild."

Mieke: "Zulk gigantisch leed hebben we niet te dragen. Maar vrouwen zijn nu eenmaal van het praten." Esther: "We voelen met elkaar mee, zonder meteen oplossingen aan te dragen."

Haar moeder had borstkanker, vertelt Esther. Op haar ziekbed kreeg ze enorm veel telefoontjes. Haar moeder was daar dankbaar voor, maar het waren er zoveel dat ze het vermoeiend vond. Esther: "Op mij kwam dat klagerig over. Maar in het boekje van Anne Westerduin kwam ik iets vergelijkbaars tegen. Terwijl mensen tijdens het bezoekuur tot op de gang stonden te wachten, was zij teleurgesteld dat één persoon niet kwam. Dat gejammer vond ze erg ondankbaar van zichzelf. Zo hoort het niet. Dankbaarheid is een eigenschap die je zou moeten bezitten als christen. Maar gevoelens uitspreken, geeft lucht. Je mag zeker teleurgesteld zijn, God heeft ons geschapen met emoties. Als zieke heb je soms ook zin om mensen af te snauwen."

'Nee' zeggen is in de kerk ook moeilijk, vertellen de vrouwen. Esther: "Omdat God erbij komt. Voor je gevoel zeg je dan ook 'nee' tegen God."

Mieke: "Altijd iedereen willen helpen, is ook zoiets. Soms is het beter om iemand in zijn sop gaar te laten koken, je handen op de rug te houden." Esther: "Het hoeft niet allemaal op die heel liefdevolle manier."

Een dankbaar thema voor zelfhulpboekenschrijvers is het huwelijk. Zowel Mieke als Esther lazen een boek met tips van een Amerikaanse man. 'De vijf talen van de liefde', van Gary Chapman, is nog altijd Mieke's favoriet. "Iedereen heeft een eigen liefdestaal, waarin hij of zij wil worden aangesproken. Bij mijn man is dat de 'complimentjestaal'. Ik geef hem vaker complimenten over zijn werk. Wat voor moeite is het om te zeggen: 'Echt knap hoe je dat hebt opgelost?' Hij voelt zich dan heerlijk."

Esther gebruikte haar wittebroodsweken om 'Een huwelijk vol liefde' van Ed Wheat te lezen. "Voor je gaat koken, kijk je in een kookboek, en volg je de stappen. Zo biedt dit boekje het recept voor een goed huwelijk. Ook de factor opwinding komt aan bod. Een hartstochtelijke liefdesrelatie is niet alleen weggelegd voor niet-getrouwden, legt de schrijver uit. Ik vond dat best een eyeopener."

De auteurs van het traditionele zelfhulpboek-voor-de-christenvrouw kwamen uit de Verenigde Staten: bekende namen zijn Joyce Meyer ('Strijd in je denken') en Elizabeth George ('Een vrouw naar Gods hart'). Nu ook Nederlandse vrouwen zijn gaan schrijven, merken Mieke en Esther duidelijk verschil. "Amerikaanse schrijfsters van de oudere stijl schetsten vaak een ideaalbeeld", zegt Mieke. "Maar dat is slechts voor de enkeling haalbaar. Tegenwoordig is er meer aandacht voor het besef dat we als mens nou eenmaal zo zijn. Ook al ben ik chagrijnig, God ligt daar niet wakker van."

Esther: "Vroeger was het vooral theorie, maar de boekjes van nu gaan over de praktijk." Mieke: "Theologisch is het misschien oppervlakkig, maar praktisch heeft het een heel grote waarde. Aan een theologisch verhaal heb je niet altijd iets."

En, voegt Mieke toe, van auteurs als Joyce Meyer, moet je veel. Esther: "Ik ben allergisch voor 'moeten'. Daar bereik je bij mij niets mee." Mieke: "Je hoeft nu geen modelmeisje meer te zijn."

Orthodox-christelijke beleving

Gemiddeld worden tussen de twee- en drieduizend exemplaren verkocht van de boeken in de serie 'Lifestyle', van Boekencentrum Uitgevers. Van bestseller 'Voor jou wil ik de allerbeste mama zijn' van Annemarie van Heijningen-Steenbergen, werden in nog geen jaar 2700 exemplaren verkocht.

"De vraag naar zelfhulpboeken is bij orthodox-christelijke vrouwen altijd groot geweest", zegt marketeer Jako van Gorsel van de uitgeverij. "Wij bieden steeds meer aan in dit genre. Er wordt ook meer over geschreven."

Volgens Van Gorsel lijkt het of er meer mag. "Vroeger schreef de dominee een boekje vanuit geloofsdogma's. Nu schrijven vrouwen zelf. 'Beleving' is in de hele maatschappij een trend. Dat gaat niet voorbij aan orthodox-christelijke lezers."

De opkomst van sociale media speelt een grote rol, zegt Van Gorsel. "De autoriteiten van weleer zijn ingeruild voor ervaringsdeskundigen die hun persoonlijke verhaal via Twitter of Facebook bij grote groepen onder de aandacht brengen. Veel van onze auteurs bloggen, en schrijven columns op websites."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden