Wat merken ouderen en jongeren van een nieuw pensioenstelsel?

Krijgt iedereen straks zijn eigen pensioenspaarpot? Beeld ANP XTRA

Het is het een verbeten discussie in pensioenenland. Wordt het een kleine aanpassing van het huidige stelsel, ieder voor zich of een persoonlijk pensioen? Iedereen keek naar de Sociaal Economische Raad (Ser), die vandaag na een jaar lang overleggen sprak. "Een persoonlijk pensioen met collectieve risicodeling is zeer interessant."

Daarmee lijkt de richtingenstrijd beslecht. Werknemers krijgen een eigen spaarpot waarbij de risico's worden gespreid over verschillende generaties. Dat heeft grote gevolgen, voor jongeren en ouderen.

Zo komt er een einde aan de subsidiëring van ouderen door jongeren. Elke pensioendeelnemer betaalt evenveel premie, maar omdat het geld van jongeren langer kan renderen, dragen zij eigenlijk een te hoog bedrag af. Ouderen betalen te weinig. Dat was nooit een probleem, zolang werknemers hun leven lang bij dezelfde baas bleven werken. De veel betalende jongere werd vanzelf oud en profiteerde dan van de generaties na hem. Maar zo werkt de arbeidsmarkt niet meer, met de een miljoen zzp'ers en jongeren die sneller van baan wisselen.

Rentegevoeligheid
Juist de veranderingen op de arbeidsmarkt zijn een belangrijke reden om het pensioenstelsel om te gooien, net als de grote afhankelijkheid van rente. Nu deze laag is, dreigen er kortingen van pensioenen. Volgens de Ser zijn persoonlijke spaarpotten minder gevoelig voor de rente waardoor deze stabieler zijn.

Uiteindelijk draait het voor de (toekomstig) gepensioneerde allemaal om geld. De Ser gaat er vanuit dat de hoogte van het pensioen gelijk blijft. Wel is er een belangrijk verschil. De zogeheten garantie op een pensioenuitkering vervalt. De garantie was eigenlijk niet meer dan een belofte die niet waargemaakt kan worden. Daarom vervalt de belofte en staat alleen de hoogte van de premie vast.

Hoeveel premie iemand heeft betaald, en hoeveel dat heeft opgeleverd aan beleggingen in aandelen en obligaties, kan elke deelnemer straks zien op een persoonlijk overzicht. Wie nu op mijnpensioenoverzicht.nl kijkt, ziet een belofte over het bedrag dat hij of zij na pensionering krijgt uitgekeerd. Die belofte heeft weinig waarde omdat het uitgaat van allerlei veronderstellingen over rendementen en rentestanden. Daarom zien spaarders in het nieuwe stelsel alleen het opgebouwde kapitaal, en niet hoeveel pensioen zij daarvan later krijgen.

Zelf beleggen
Een persoonlijke pot, betekent dat ook zelf beleggen? Dat zou best kunnen. De Ser houdt in elk geval de mogelijkheid tot maatwerk open. Dat elke pensioendeelnemer zich straks moet verdiepen in beleggingsstrategieën, is onwaarschijnlijk. Pensioenfondsen bepalen elk afzonderlijk of zij hun deelnemers keuzemogelijkheden te bieden, met de keuze om niet te hoeven kiezen.

Beleggingsrendementen bepalen voor een groot deel de hoogte van het pensioen. Om slechte tijden op te vangen, denkt de Ser aan een buffer, een gezamenlijke reservepot van oud en jong. Direct na bekendmaking van de verkenning kreeg de Ser veel kritiek op die gedeelde pot. Want van wie is dat geld en hoe wordt dat verdeeld?

Herverdelen van overschotten en tekorten leidt volgens critici alleen maar tot wantrouwen. Juist dat wantrouwen is een belangrijke reden dat politici, economen, pensioenbestuurders- en spaarders af willen van het huidige stelsel, dat internationaal toch bekend staat als een van de beste ter wereld.

Overgang
Het grootste probleem is: hoe over te gaan van een oud naar een nieuw stelsel. Gepensioneerden gaan dat direct voelen in hun portemonnee. Een ander probleem zijn de werknemers die tussen 1965 en 1975 zijn geboren. Zij hebben als jongeren altijd relatief veel premie betaald, en net op het moment dat zij kunnen profiteren, verandert het stelsel.

De Ser weet nog niet hoe deze generatie veertigers gecompenseerd moeten worden en wie voor de kosten opdraait. Daarom is het document ook een verkenning en geen advies, benadrukt de Ser. Het is aan politici, vakbonden, werkgevers en belangorganisaties om de 'verkende' varianten uit te werken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden