'Wat men op tv ziet, wordt naar eigen wereld vertaald'

Psycholoog vindt massale zoektochten 'niet echt' vreemd

Voordat de broertjes Ruben en Julian zondagmiddag in Cothen bij Wijk bij Duurstede dood werden gevonden, kwamen andermaal honderden vrijwilligers op verschillende plekken bijeen om te zoeken naar de jongetjes. Met prikstok en zaklamp doken de burgers de bossen in. De meesten van hen kenden de jongens of hun familie niet persoonlijk. Dat gold ook voor een van de initiatiefneemsters van de zoektochten, Wanda van de Bovenkamp. Toch kamden zij eensgezind de bosgebieden uit.

Vreemd? Niet echt, zegt massapsycholoog Jaap van Ginneken. De vrijwilligers kenden de jongens dan misschien niet persoonlijk, het voélde wel zo.

"Parasociale interactie heet dat in vaktermen. Personen die we kennen uit de media, gaan deel uitmaken van onze eigen sociale kring. Bekende Nederlanders bijvoorbeeld, menen we ook te kennen. Iets soortgelijks heeft zich bij dit vermissingdrama voltrokken. Mensen identificeren zich ermee, betrekken het op zichzelf", legt hij uit. "Wat ze op de televisie hebben gezien, vertalen ze naar hun eigen wereld. Vervolgens zoeken ze een manier om iets te kunnen bijdragen."

Waar wij naar kijken op televisie, in het journaal, maakt volgens Van Ginneken 'buitensporig veel indruk'. "Om grip te krijgen op dit ogenschijnlijke noodlot, gaat men tot actie over en worden zulke zoektochten georganiseerd. Uit onmacht eigenlijk."

Daarbij speelt mee dat men de behoefte heeft gezamenlijk emoties te ervaren en te delen. "Kijk naar demonstraties tegen zinloos geweld, stille tochten, of naar de massale afscheidsceremonie in de Arena voor André Hazes."

Het is iets van de afgelopen twintig jaar, zegt Van Ginneken. "Ik denk dat dit komt door veranderingen binnen de media. In de strijd om de kijkcijfers zijn tv-makers steeds meer gaan focussen op de emotie. Er moet gescoord worden en dit lukt door op het gevoel van de kijker in te spelen. Ook worden er dankzij internet steeds grotere hoeveelheden informatie op ons afgevuurd, binnen een korter tijdsbestek".

Datzelfde medium zorgt voor het sneller mobiliseren van een massa. Eén oproep bleek genoeg om honderden op de been te krijgen. "Het is heel merkwaardig eigenlijk, maar mensen willen ook gewoon graag ergens 'bij zijn'. De balkonscène op inhuldigingsdag in Amsterdam is hier een voorbeeld van. De meeste toeschouwers konden door de drukte niet eens echt iets zien. Het ging erom dat ze aanwezig waren bij een gebeurtenis waarover maandenlang uitvoerig was gesproken in de media."

Toch twijfelt Van Ginneken geenszins aan de oprechtheid van de vrijwilligers die bijna twee weken lang met man en macht naar de vermiste broertjes zochten. "Ze geloven écht dat ze iets kunnen bijdragen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden