Wat kunnen we verwachten van Donald Trump's eerste State of the Union?

Het Capitool waar Donald Trump vanavond zijn eerste State of the Union uitspreekt.Beeld AP

Het is officieel zijn eerste, want je moet er een jaar president voor zijn geweest. In februari vorig jaar zette Trump in een met hetzelfde ceremonieel omgeven toespraak tot beide huizen van het Congres zijn plannen uiteen. 

Dit keer kan hij ook terugblikken, bijvoorbeeld op het aannemen door het Congres, eind vorig jaar, van een ingrijpende belastingverlaging voor bedrijven en burgers. Maar politiek Washington verwacht toch vooral inzicht in zijn prioriteiten en plannen voor het komende jaar.

Volgens medewerkers van de president zullen vier onderwerpen de meeste aandacht krijgen: immigratie, infrastructuur, buitenlandse handel en internationale veiligheid. Daarvan is immigratie in ieder geval politiek het meest dringend, deze maand gingen veel overheidsdiensten even op slot omdat onenigheid erover in het Congres een begroting tegenhield.

Over een paar weken loopt een regeling af die illegale immigranten beschermt die als kind naar de VS kwamen. De onderhandelingen daarover zitten nog muurvast. Een akkoord over een brede hervorming van de immigratiewetgeving en strengere handhaving van de immigratiewetten is nog veel verder weg. De regering-Trump wil een einde maken aan het ruime toelaten van familieleden van immigranten, en aan de visumloterij waar gegadigden uit de hele wereld aan mee kunnen doen. In plaats daarvan wil de president immigranten selecteren met een opleiding of vakkennis die de VS goed kunnen gebruiken.

Trump heeft het Congres nodig

Over de hard nodige verbeteringen aan bruggen, wegen en vliegvelden had de president het vorig jaar ook al, maar er moet nog steeds een concreet plan komen. De grote vraag is of de overheid er zelf meerdere biljoenen dollars in gaat steken, zoals de Democraten willen, of dat het blijft bij enkele honderden miljarden aan belastinggeld, die dan moeten bevorderen dat het bedrijfsleven meebetaalt.

In het buitenland heeft de president in veel opzichten de vrije hand, of het nu gaat om het heronderhandelen van het handelsverdrag met Mexico en Canada of het aanpakken van Rusland en Noord-Korea.

Maar zodra er geld nodig is, bijvoorbeeld voor de modernisering en uitbreiding van het wapenarsenaal, heeft hij het Congres nodig. En hoewel de Republikeinen daar de meerderheid hebben, heeft hij meestal toch de stemmen nodig van een aantal Democraten in de Senaat. Hetzelfde geldt voor wetgeving.

Volgens zijn medewerkers was Trump gisteravond van plan zich niet van zijn provocerende kant te laten zien, maar een boodschap te brengen van eenheid en vaderlandsliefde.

De balans van Trump: dit zeggen de cijfers

Als Donald Trump de zaal binnenloopt van het Huis van Afgevaardigden klappen niet alleen de Congresleden voor hem, maar ook vier op de tien Amerikanen. Dat zijn er historisch weinig: geen van de na-oorlogse presidenten was een jaar na zijn verkiezing zo impopulair. Maar voor Trumps doen is het ook geen slecht cijfer. Direct na zijn verkiezing had hij de steun van 44,3 procent van de kiezers, sindsdien schommelt het steeds rond de 40. De meeste Amerikanen vormden een jaar geleden hun mening over Trump en blijven daarbij.

Een groei van 2,6%, maar is het genoeg?

Economische groei is voor de regering-Trump de sleutel die vele deuren opent: belastingverlaging, extra uitgaven voor bruggen en wegen, versterking van de krijgsmacht en toch een lager tekort. Dankzij minder regels moeten de VS weer een land worden dat jaar in, jaar uit 4 procent groei ziet. Maar volgens economen is dat bijna onmogelijk voor een al ontwikkelde economie. Het afgelopen jaar bleef het bij 2,6 procent, meer dan in 2016 (1,5 procent) maar minder dan in 2015 (2,9 procent).

Wantrouwen viert hoogtij: 33% heeft vertrouwen in de overheid

Maar een op de drie Amerikanen had eind vorig jaar op zijn minst enig vertrouwen in de overheid, volgens een onderzoek van het public relationsbedrijf Edelman. Een jaar eerder was dat nog de helft. Gemiddeld over overheid, bedrijven, media en overige organisaties daalde de Amerikaanse ‘vertrouwensindex’ van 52 naar 43 en dat was de grootste daling van alle 28 onderzochte landen. In Nederland steeg die index met één punt naar 54, waarmee we zevende staan in de door China (74) aangevoerde toptien.

Feest op Wall Street: rendement S&P 500 van 24%

Op de beurs noemden ze het de ‘Trump trade’: de koersen bleven vorig jaar omhoog gaan, onder andere door de verwachting dat zijn beleid tot hogere bedrijfswinsten zou leiden. De S&P 500 index steeg met bijna een kwart. Records voor de Dow Jones, die deze maand de 26.000 passeerde, verwelkomde Trump trots. Maar dit jaar moet hij mogelijk verantwoording nemen voor dalende koersen. Ook in een gezonde economie komen die voor. Net in de week voor de State of the Union dook de beurs in de min.

Pessimistisch als altijd: 56,2% vindt dat het slecht gaat

Op de standaardvraag in enquêtes: ‘Zijn we met de VS op de goede weg?’, staakten de stemmen voor het laatst op 14 juni 2009. Sindsdien wonnen de pessimisten het altijd. Momenteel vindt 56,2 procent van de Amerikanen dat het niet goed gaat, 35,3 procent vindt van wel. Dat is een fractie lager dan een jaar geleden. Trump zou moed kunnen putten uit het feit dat halverwege vorig jaar maar liefst 63,6 procent van de Amerikanen het somber inzag en dat onder Obama in 2011 driekwart van de Amerikanen er even niet meer in geloofde.

De arbeidsmarkt wordt krap: werkloosheid 4,1%

De werkloosheid is sinds het jaar 2000 niet meer zo laag geweest, en zit op het niveau waar werkgevers gaan vechten om personeel en de lonen zouden moeten gaan stijgen. President Trump is erg trots op dit record, maar de werkloosheid daalt – na de explosie door de kredietcrisis – al gestaag sinds 2010. Tijdens de regering-Obama klaagden de Republikeinen dat het cijfer niet degenen meetelt die geen werk meer zoeken of onvrijwillig part-time werken. Nu hoor je daar weinig meer over.

Geen oplossing in zicht voor verslavingsepidemie: 60.000 drugsdoden

Amerika is in de greep van een verslavingsepidemie. Zo’n 2,5 miljoen mensen zijn verslaafd aan pijnstillers die verwant zijn aan opium, en nog eens een half miljoen aan heroïne. Het aantal doden door overdoses was in de 12 maanden tot juni 2017 ruim 66.000, een stijging van 16,3 procent. In oktober verklaarde Trump dit tot nationale noodtoestand, maar het nieuwe beleid dat Amerika ‘van deze gesel zal bevrijden’, is er nog niet.

Een veiliger land: misdaad -1%

Het aantal gewelds- en vermogensmisdrijven nam vorig jaar met een procent af. Dat is in lijn met een daling die al jaren aan de gang is. Tijdens de verkiezingscampagne hamerde kandidaat Donald Trump op de golf van misdaad die het land volgens hem teisterde. Na publicatie van de laatste cijfers concludeerde zijn minister van justitie Jeff Sessions dat het hardere beleid dat hij inzette kennelijk werkt.

Kort na afloop van de State of the Union leest op deze site de analyse van Amerika-correspondent Bas den Hond.

Alle berichtgeving over het presidentschap van Donald Trump  leest u in ons dossier. Daar leest u bijvoorbeeld een profiel van Stephen Miller, die in het Witte Huis veel invloed op de president. Misschien wel te veel?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden