Wat kunnen Nederlandse steden leren van Londen en Parijs?

Boven de nieuwe A2-tunnel in Maastricht is de Groene Loper aangelegd, de nieuwe groene stadstraverse. Tot 2016 liep de A2 bovengronds door de stad. Beeld Annemiek Mommers, HH

Nederlandse steden worden voller en voller. De trek naar de stad blijft aanhouden. Ook de toeristenstroom blijft groeien. Wat valt er van andere steden te leren?

Carolien Gehrels (50) reist wat af. De voormalige wethouder van Amsterdam, sinds 2014 in dienst van ingenieursbureau Arcadis, is dit jaar in Parijs, Berlijn, Brussel, Milaan, Madrid, Venetië, San Francisco, Peking, Shanghai, München en Londen geweest, en dan kan het zijn dat ze een stad of wat is vergeten. Soms was ze ergens 24 uur, soms een paar dagen. Gehrels geeft steden advies over de omgang met urbanisatie. Hoe kunnen ze leefbaarder en duurzamer worden, aantrekkelijker voor bewoners en investeerders.

Leveren die reizen inzichten op waaraan steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag iets hebben? Gehrels begint over Parijs, over het Gare de l’Est en Gare d’Austerlitz. Bij deze twee kopstations zijn gebouwen boven het spoor gebouwd. “Grond in steden is schaars. Grond is duur. Tegelijkertijd zijn plekken rond grote stations gewild. Dat biedt kansen. Bouwen boven een station of het spoor is ingewikkeld en duur. Maar omdat de plekken gewild zijn, kan je met de opbrengst van die gebouwen een deel van de infrastructuur bekostigen. Zo deed Parijs het, zo deed New York het. In Manhattan werd een nieuwe metrolijn gegraven, die deels betaald is uit de opbrengst van de gebouwen die boven de lijn werden opgetrokken.”

In Nederland is het fenomeen niet geheel onbekend. Denk aan station Rotterdam Blaak, aan Den Haag CS. Of aan Maastricht, waar de A2 in een tunnel is verdwenen. Daarbovenop verrijzen huizen en een park. Denk ook aan het Zuidasdok, de geplande ondertunneling van de ringweg A-10 bij de Amsterdamse Zuidas. Maar het kan op meer plaatsen, denkt Gehrels. In de buurt van Amsterdam-Muiderpoort en Amsterdam-Amstel, in Den Haag, in Eindhoven.

Grand Express

Nog een idee uit Parijs: de Grand Paris Express, een metrolijn die de buitenwijken met elkaar verbindt, een project waar Arcadis bij betrokken is. De huidige verbindingen lopen meestal van de buitenwijken naar het centrum. Daar werkten de meeste mensen immers. Maar dat verandert: mensen kunnen in het oosten wonen en in het westen werken. Of andersom. Amsterdam heeft al een driekwart metro-ring, zegt Gehrels. Dat laatste kwart, van Amsterdam-West (Sloterdijk) naar CS is er nog niet. “En pik, als je die ring rond maakt, meteen Noord mee.”

Sleutelfiguren

Een idee uit Londen. Betaalbare woningen bouwen voor ‘sleutelfiguren’: politieagenten, onderwijzers, mensen van de gemeentereiniging. Mensen die belangrijk zijn voor het functioneren van een stad, maar voor wie de woningen te duur zijn. Het is een probleem dat Amsterdam ook kent. “Nederland denkt er wel over na, maar is nog niet zo ver”, zegt Gehrels. Londen zet al een paar jaar grotendeels geprefabriceerde woningen voor sleutelfiguren neer. Ze werden geleverd door de Nederlandse bouwer Hurks.

Ruimte is schaars, gebruik die dus creatief, onderwijst Gehrels. Waarom zouden gebouwen maar één functie hebben? Ze verwijst naar het technologiemuseum Nemo in Amsterdam waarvan het lange schuine dak dienst doet als terras, uitkijkpost, kinderspeelplaats en trimtrap. In Kopenhagen fungeert het dak van een energie-en afvalcentrale als skibaan. 

In Oslo is er een park óp het operahuis. Het honkbalstadion van de San Francisco Giants is tevens een waterkering en een opslagplaats voor water bij overstromingen. Rond Manhattan komt een serie waterkeringen te liggen als een hoefijzer, een plan dat rees na de orkaan Sandy in 2012. Ze zijn voor het oog onzichtbaar omdat ze worden aangelegd als park. Ook wel iets voor Rotterdam, oppert Gehrels. Die stad zou ook haar vele water toegankelijker kunnen maken. Waarom niet een park of een stadsstrand in plaats van al die kades?

Geen Venetië, aub

En die toeristen? Lastig, zegt Gehrels. Geen stad wil Venetië achterna dat met zijn circa 30 miljoen bezoekers per jaar is ‘uitgeleefd’ – aldus Gehrels – door toeristen. Maar vrijwel geen stad heeft goede oplossingen voor het indammen of sturen van toeristenstromen. In Peking gaat bij grote drukte het hek dicht om de Verboden Stad. Het Alhambra in het Spaanse Granada vraagt hogere entreeprijzen als het druk is.

Gehrels ziet wel wat in dergelijke prijsgerelateerde oplossingen. “Een visum voor China is twee keer zo duur als dat voor een Schengenland. Waarom vragen wij geen Chinese bedragen? In ruil zouden toeristen een Amsterdam-pas kunnen krijgen. Met zo’n pas kunnen mensen korting krijgen voor het Rijksmuseum of voor het Van Gogh. Zo kun je de stromen een beetje sturen. Mensen die alleen komen om de Wallen te bezoeken krijgen zo’n korting niet.”

Lees ook:

Finalisten voor de Prix de Rome Architectuur: Bouw de stad niet vol

Alle finalisten voor de Prix de Rome Architectuur zijn kritisch over de bouwwoede van Amsterdam, waardoor er geen lege plekken meer overblijven. Met hun ontwerpen willen ze het stadsbestuur wakker schudden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden