Wat kan Europa dit jaar nog verwachten?

Per dag arriveren zo'n duizend vluchtelingen in Servië. De grens met Macedonië steken ze over te voet, bij temperaturen onder nul. Beeld epa

Een miljoen vluchtelingen bereikte Europa afgelopen jaar. Wat valt er te verwachten voor 2016? Drie experts kijken vooruit.

Tuesday Reitano

Het aantal vluchtelingen dat uit West-Afrika richting Europa reist zal afnemen, denkt Tuesday Reitano. Aanvankelijk maakten veel West-Afrikanen gebruik van de corridor via Libië, die ontstond na de dood van de Libische leider Muammar Kadafi in 2010. Ze 'liftten mee' met de grote groepen Syriërs die de overtocht maakten.

"De smokkelaars begonnen met het overzetten van West-Afrikanen die al in Libië waren om te werken. Daarna gingen ze mensen actief rekruteren in landen als Burkina Faso en Niger."

Maar die trend is nu gestopt, denkt Reitano. "Al het 'laaghangende fruit' is inmiddels geplukt door de smokkelaars. De mensen die weg wilden, zijn inmiddels vertrokken. Bij de achterblijvers dringt ondertussen steeds meer door dat Libië en de overtocht naar Europa gevaarlijk zijn."

Dat is te merken aan de activiteiten van de smokkelaars van het Sahelnetwerk. "Zij hebben hun prijzen enorm laten zakken, blijkt uit onderzoek dat wij gedaan hebben. Je moet er eigenlijk naar kijken als naar een 'gewone' markt. In het begin kun je veel geld vragen, maar als de massa zich op de markt bevindt, zakt de prijs en nu zijn we in de fase van de uitverkoop."

Zo was de overtocht vanuit Libië eerst 1000 dollar, zegt Reitano. Nu kost die nog maar een paar honderd dollar. De prijs voor de tocht door de woestijn richting Libië is al gehalveerd, van 600 naar zo'n 300 dollar.

Reitano merkt verder dat er meer hulp komt voor de buurlanden van Syrië, die de meeste vluchtelingen opvangen. "Er wordt duidelijk meer gehoor gegeven aan de oproep van humanitaire organisaties om geld te geven. Dat was hard nodig. Er was een moment waarop slechts 20 procent van het benodigde geld voor de hulporganisaties werd opgehoest. Nu dringt bijvoorbeeld ook steeds beter door dat de opvangkampen anders moeten worden ingericht."

Goed nieuws, vindt Reitano. Maar tegelijkertijd ziet ze ook een minder gunstige ontwikkeling. "De komende tijd moeten we er heel alert op zijn dat geld dat eigenlijk bestemd is voor ontwikkelingssamenwerking niet gebruikt wordt voor de opvang van vluchtelingen in eigen land. Bijvoorbeeld in Zweden zie je de ontwikkelingshulp al sterk opdrogen. Dat is echt een zorgelijke ontwikkeling."

Tuesday Reitano onderzoekt voor het Global Initiative against Transnational Organized Crime met een netwerk van mondiale experts denieuwe trends.

Beeld Tuesday Reitano

Michael Kugelman

"Ik verwacht dat de komende tijd nog meer Afghanen richting Europa zullen trekken. Het is na de Syriërs de grootste groep vluchtelingen die via de Middellandse Zee naar Europa komt, maar er is nauwelijks aandacht voor deze mensen. Ze zijn praktisch onzichtbaar. De Syrische vluchtelingen hebben het nieuws tot nu toe erg bepaald. Dat komt ook omdat Syrië, veel meer dan Afghanistan, de politiek bepaalt in Europese hoofdsteden.

Het zal niet om miljoenen Afghanen gaan, maar er is goede reden om aan te nemen dat tienduizenden of honderdduizenden Afghanen naar Europa komen in de komende jaren. Dat komt omdat enerzijds de veiligheidssituatie in Afghanistan verslechtert, mede door de nieuwe dreiging van IS daar. De Afghaanse autoriteiten kunnen die problemen niet aan. Ik hoor bijvoorbeeld verhalen van tientallen bussen die dagelijks vol vluchtelingen vanuit Afghanistan vertrekken richting de Iraanse grens.

Ondertussen verslechteren de omstandigheden voor de Afghanen die in Pakistan en Iran worden opgevangen. De meerderheid van de (miljoenen) vluchtelingen wereldwijd heeft toevlucht gezocht in deze landen. Maar eind vorig jaar heeft Pakistan laten weten alle Afghaanse geregistreerde vluchtelingen terug te willen sturen. De Pakistanen, die al decennia Afghaanse vluchtelingen opvangen, hebben een lastige relatie met hen. Hoewel er geen bewijs voor is, verdenkt Pakistan hen van terroristische activiteiten in Pakistan. Ook bestaat de perceptie dat Afghanen de banen inpikken, een sentiment dat je ook duidelijk in Iran ziet.

Dat is zorgwekkend. Veel Afghaanse vluchtelingen kunnen niet in de regio blijven, maar kunnen of willen ook niet terug. Dan hebben we het over grote aantallen mensen die echt hulp nodig hebben. Over steun aan buurlanden bij de opvang van de Afghanen wordt in Europa of in de VS al helemaal niet gesproken. Sterker nog, de Verenigde Staten lijken Pakistan juist te helpen bij de repatriëring van Afghanen.

Wat er zou moeten gebeuren? Ik denk dat alle Europese landen die een militaire aanwezigheid in Afghanistan hebben gehad een aantal Afghaanse vluchtelingen zouden moeten opnemen. Dat is beter dan het alternatief van niets doen en wachten tot grote groepen vanzelf deze kant opkomen."

Michael Kugelman is Afghanistan-expert voor het Woodrow Wilson International Center for Scholars in Washington.

Michael Kugelman. Beeld Twitter

Tineke Strik

"Na de aanslagen in Parijs lijken de stellingnames zich verhard te hebben. De discussie over de grenzen is opgelaaid. Toch zie ik tegelijkertijd dat het besef dat er samengewerkt moet worden binnen de Europese Unie groter wordt. Dat zie je in elk geval bij de Europese Commissie, maar omdat de commissie afhankelijk is van steun van de lidstaten, lijkt de besluitvorming op de processie van Echternach: drie stappen naar voren en twee terug.

Ik ben bijvoorbeeld heel benieuwd of dit jaar meer haast gemaakt wordt met de verdeling van de 160.000. Er is al berekend dat, als het in dit trage tempo doorgaat, deze mensen pas in 2050 herverdeeld zullen zijn. De sleutel voor gezamenlijke en rechtvaardige oplossingen ligt in handen van de lidstaten, maar die zijn juist tot op het bot verdeeld.

Ik maak mij ook zorgen over het effect van de afspraken tussen de Europese Unie en Turkije. Er komen nu al berichten binnen, onder andere van Amnesty International, over vluchtelingen die vanuit Syrië worden tegengehouden. Hun telefoontjes worden in de rivier gegooid. Er komen steeds meer verhalen naar buiten over Syriërs die gedetineerd worden of rechtstreeks gedeporteerd naar Syrië.

Tot voor kort voerde Turkije juist een relatief relaxed beleid ten aanzien van vluchtelingen. Maar kennelijk wil Ankara laten zien dat het de afspraken om de instroom van vluchtelingen te beperken heel serieus neemt. De vluchtelingen zijn daar duidelijk de dupe van. Ik was daar ontzettend bang voor. Ik vind dit supercynisch. De afspraken met Turkije werden hier gebracht als een manier om de omstandigheden van vluchtelingen te verbeteren, maar ze hebben een averechts effect. De omstandigheden voor vluchtelingen in Turkije verslechteren juist."

Tineke Strik is universitair docent migratierecht aan de Radboud Universiteit en senator voor GroenLinks

Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden