Wat is het verhaal achter de redding?

Bert Bruggink, CFO Rabobank, vandaag bij aanvang van zijn verhoor.Beeld ANP

De waarheid over de vele tientallen miljarden euro's die het kabinet tijdens het begin van de kredietcrisis heeft uitgegeven om de banken te redden moet boven tafel komen. Dat is de missie van zeven Kamerleden die de komende vijf weken vele politici, ambtenaren en bankdirecteuren onder ede gaan horen.

Niet dat er reden is om aan te nemen dat er is gelogen, zegt SP'er Jan de Wit die de parlementaire enquêtecommissie voorzit. Maar het wordt tijd dat de mensen die destijds aan de knoppen zaten verantwoording afleggen. Want dat is nauwelijks gebeurd toen in september 2008 de kredietcrisis ook in Nederland toesloeg en onder premier Balkenende en minister van financiën Bos banken werden gered. De Kamer werd daar "al of niet terecht" beperkt bij betrokken, zo constateert De Wit. Er is dus nauwelijks democratische controle op de reddingsoperatie geweest.

Het is niet alleen de bedoeling om bloot te leggen wat er destijds allemaal goed en verkeerd is gegaan. De Wit ziet de enquête ook als een les voor komende crises. Als het kabinet weer noodmaatregelen moet nemen zonder al te veel ruggespraak met de Kamer, kan het wellicht leren van de onderzoeksuitkomsten. Die verwacht de commissie uiterlijk maart volgend jaar te presenteren.

Oorzaak van de kredietcris
De enquête is het vervolg op een onderzoek van de commissie-De Wit naar de oorzaak van de kredietcrisis. Daaruit vloeiden talrijke aanbevelingen voort voor het hervormen van de financiële sector. Het ministerie van financiën stuurt op gezette tijden een overzicht van de uitvoering van die aanbevelingen naar de Kamer.

Sinds dat onderzoek is de samenstelling van de commissie veranderd, omdat er verkiezingen zijn geweest. De Kamerleden hebben ook trainingen gevolgd in het doen van ondervragingen, zegt De Wit. In de afgelopen maanden hebben ze al vele besloten voorgesprekken gehad die er voor moeten zorgen dat ze zo scherp mogelijk zullen ondervragen.

Eerste zittingsdag
Vandaag is de eerste zittingsdag, met onder anderen oud-minister van financiën en oud-bankier Onno Ruding. De komende week komen onder meer topmannen van ABN Amro, Fortis en de Rabobank, Kamerleden van destijds en hoge ambtenaren van het ministerie van financiën. In de weken daarna worden in ieder geval oud-premier Balkenende, oud-minister Bos en de voormalig voorman van De Nederlandsche Bank, Wellink, verwacht.

Van de verantwoordelijken van destijds is Jan Kees de Jager, toen als staatssecretaris van financiën, nu als minister, nog in functie.

Toch kan de enquête ook gevolgen hebben voor huidige bewindspersonen. Zij zijn aanspreekbaar op besluiten van hun voorgangers.

Zwaarste middel
De parlementaire enquête is het zwaarste middel dat het parlement kan inzetten. In tegenstelling tot bij een onderzoek is iedere Nederlander die wordt opgeroepen wettelijk verplicht om deel te nemen. Getuigen worden onder ede gehoord. Ze zijn juridisch te vervolgen als ze niet de waarheid spreken. Na de laatste parlementaire enquête, over Srebrenica in 2002 en 2003, stapte het kabinet op. Eerder waren er onder meer enquêtes over fraude in de bouw, de vliegramp in de Bijlmermeer en over opsporingsmethodes. De Eerste Kamer gaat voor het eerst een enquête houden, over de privatisering van staatsbedrijven.


Vijf weken onderzoek naar overnames, garanties en andere regelingen
De parlementaire enquêtecommissie doet de komende vijf weken onderzoek naar:

- de overname door de staat van Fortis Bank, inclusief onderdelen van ABN Amro voor 16,8 miljard euro

- het beschikbaar stellen van 20 miljard euro aan ING, Aegon en SNS Reaal (waarvan 13,8 miljard daadwerkelijk is uitgeleend)

- de garantieregeling voor bancaire leningen tot maximaal 200 miljard euro. Daarvan is 50 miljard ook daadwerkelijk gebruikt door Fortis, ING, LeasePlan, SNS, NIBC en Achmea

- de verhoging van het depositogarantiestelsel waardoor mensen spaargelden tot 100.000 euro kunnen terugkrijgen als hun bank over de kop gaat

- de garanties van Icesave-tegoeden en het voorschieten van garanties waar IJsland verantwoordelijk voor is; in totaal trekt de staat hier 1,3 miljard euro voor uit

- de regeling voor slechte hypotheken van ING; de staat geeft garanties af voor 22 miljard euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden