Column

Wat is er nou zo moeilijk aan VPRO's 'Tegenlicht'?

Beeld van Confucius op het Tiananmen-plein in Peking Beeld EPA
Beeld van Confucius op het Tiananmen-plein in PekingBeeld EPA

Elk journalistiek programma zou eigenlijk in elkaar moeten zitten als VPRO's 'Tegenlicht': onbevangen, nieuwsgierig en verwonderend. Geregeld denk ik na afloop: ik heb iets nieuws geleerd. Of het nu gaat om het Deense eiland Samsø, waar burgers hun eigen energie opwekken, de bouw van een Palestijnse modelstad op de Westelijke Jordaanoever, of de herontdekking van Confucius door jonge Chinese intellectuelen. 'Tegenlicht' heeft een feilloze antenne voor voortrekkers die iets nieuws beginnen. Het maakt maatschappelijke onderstromen zichtbaar die hoop bieden op een betere toekomst.

En uitgerekend dát programma ligt onder vuur. Het is niet toegankelijk genoeg, vindt de zenderleiding. Een later tijdstip zou beter zijn. Ik heb van de week m'n uiterste best gedaan om die ontoegankelijkheid te ontdekken, maar het is me niet gelukt. Wat is er nu zo mysterieus aan de beginzin: "Temidden van wolkenkrabbers in Shanghai, sieraden van Cartier en BMW's in Peking, durft een groep slimme studenten zich af te vragen: Is dit alles?" En wat is het hocus pocus-gehalte als je vooraf in korte flitsen laat zien wat de kijker het komende uur mag verwachten: in de tiende minuut dit en in de veertigste dat?

Zal ik wat verklappen? Het gaat om Ster-inkomsten. De adverteerder koopt in op een 'afgesproken' aantal kijkers, en wordt dat niet gehaald, dan gaat hij zich roeren of bedingt hij een lager tarief. Commerciële druk bepaalt de plaats van een programma in de avond. Ook op het informatieve net Nederland 2. Daar wordt in Hilversum nooit met een woord over gerept, maar zo zit het wel.

Confucius
Het zou tragisch zijn als 'Tegenlicht' het slachtoffer werd van die reclamedruk. Deze week zagen we iets unieks: de ontvangst van de markteconomie in communistisch China. In het Westen weten we alleen nog uit schriftelijke overlevering hoe het kapitalisme hier ooit wortel heeft geschoten, maar in China horen we het uit de eerste hand. Studenten zijn er niet blij mee. Ze maken kennis met marktverschijnselen waaraan wij allang gewend zijn: leegte, hebzucht en jaloezie. Een studente formuleert het zo: "De economie is ontwikkeld, maar er ontbreekt iets in ons leven. De mensen zijn niet gelukkiger. Waar kunnen wij op terugvallen?" In elk geval niet op de Partij, want die is bij de jeugd uit de gratie. Een leraar doceert: "Voorgaande generaties zeiden: de goedheid van de Partij is dieper dan de zee. Die tijd is voorbij."

In het ideologische vacuüm grijpen intellectuele jongeren terug op Confucius. "In de westerse beschaving gaat het om handel, in de klassieke Chinese over hoe je met elkaar omgaat", zegt een student. "Volgens Confucius moet je gerechtigheid doen op de plek waar je je bevindt. Maar wat zien we nu in China? Mensen worden verjaagd uit hun huizen."

De studenten komen in kleine groepjes bij elkaar om zich te laven aan het gedachtegoed van de oude Chinese wijsgeer. Ze vinden er troost in, hoop en perspectief. Toen ik dat had gezien dacht ik: Oh, wrange ironie. Chinese studenten waarschuwen tegen een allesdoordringende markt, en het programma dat dat in beeld brengt, 'Tegenlicht', dreigt slachtoffer te worden van datzelfde commerciële denken. Maar dan in Hilversum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden