Wat is er nou zo moeilijk aan het bouwen van een trein?

De Belgische spoorwegdirecteur is het 'kotsbeu', de Nederlandse staatssecretaris eist vervangende treinen en ondertussen moeten reizigers al overstappend in boemeltreintjes naar Brussel. Wat ging er mis met de Fyra?

Waarom gingen de NS in 2004 met bouwer AnsaldoBreda in zee?
Simpel gezegd: het bedrijf was bij de openbare aanbesteding de goedkoopste. De Italiaanse firma had op dat moment nog geen slechte naam, zeggen experts. Het had ook zelfs al een keer een hogesnelheidstrein afgeleverd, maar wel in samenwerking met twee andere bouwers, Bombardier en Alstrom. De laatste maakt onder meer de Thalys en heeft veel ervaring. Siemens maakt al jaren de snelle ICE-treinen. Dat in Denemarken grote ontevredenheid heerste over AnsaldoBreda, konden de NS niet weten toen de handtekeningen gezet werden.

NS en de Belgische maatschappij NMBS eisen nu een schadevergoeding vanwege de geleden schade. Kansrijk?
Mogelijk. De Denen hebben 40 procent korting bedongen bij AnsaldoBreda. Het hangt er vanaf welke voorwaarden er in het contract staan. De NS hebben negen van de negentien treinen ontvangen. De rest van de levering is stopgezet.

Wat is zo moeilijk aan een trein bouwen?
Vooral de elektronica steekt nauw. Dat nieuwe treinen uitvoerig getest moeten worden, is gebruikelijk, net als het ontstaan van kinderziektes. De NS namen willens en wetens een risico door een geheel nieuwe trein te laten bouwen. Ze hadden ook voor een beproefd model kunnen kiezen.

Wat zijn de problemen met de Fyra?
De NS geven hier geen details over. Er zouden deuren haperen, de neus van de trein zou zo gevoelig zijn dat als er een vogel tegenaan vliegt de noodstop al in werking treedt. In de eerste anderhalve maand moesten er dagelijks een of twee Fyra's gerepareerd worden. De druppel die de emmer deed overlopen was de vondst door de Belgen van onderdelen van bodemplaten van de Fyra op het spoor. Die vielen eraf door stuiterende blokken ijs. Volgens treindeskundige en ingenieur Roel van den Bosch zegt het zeker iets over de staat van de trein als geheel als onderdelen los laten.

Hoe kunnen NS en NMBS de problemen oplossen?
Ze zouden andere treinen kunnen laten rijden, bijvoorbeeld de Traxx-locomotieven van de opgeheven Beneluxtrein. Die kunnen niet harder dan 160 kilometer per uur, maar zijn wel betrouwbaar. Een andere optie is treinen huren bij Thalys. Die rijden al over het traject en kunnen wel hard.

De reizigersorganisaties in Nederland en België waren al boos voor de eerste Fyra reed. Waarom?
Toen de Fyra naar Brussel ging rijden, anderhalve maand geleden, werd de Beneluxtrein afgeschaft. Die intercity reed direct via Den Haag naar Brussel en was toeslagvrij. De belangenclubs vinden dat reizigers op kosten worden gejaagd. De gemeente Den Haag is boos omdat er nu geen directe verbinding meer is met België, want de Fyra gaat via Rotterdam. Nu weer de Beneluxtrein laten rijden kan niet volgens de NS. Dat baanvak is al bezet door de intercity naar Vlissingen.

Verantwoordelijk staatssecretaris Wilma Mansveld eist van de spoorbedrijven 'een optimaal alternatief' en 'een heldere evaluatie'. Is dat alles wat ze kan doen?
Mansveld staat nog geen drie maanden aan het roer of ze wordt al geconfronteerd met haar beperkte invloed. Politieke verantwoordelijkheid is iets anders dan het hebben van macht. Dat maakt haar positie lastig, zeker wanneer Kamerleden moord en brand schreeuwen. De Nederlandse Spoorwegen zijn geprivatiseerd met de staat als aandeelhouder. Afspraken tussen beide worden gemaakt in een concessie (vergunning) voor het gebruik van een bepaald traject. De NS kunnen alleen worden afgerekend op het niet nakomen van deze overeenkomst. "De staatssecretaris belt niet zelf even met AnsaldoBreda", zegt haar woordvoerder. "Zo liggen de verhoudingen niet."

Welke afspraken hebben het ministerie van infrastructuur en de NS gemaakt over de Fyra?
Minimaal 95 procent van deze treinen moet op tijd rijden. Maximaal een half procent van de Fyra's mag uitvallen. De klant moet tevreden zijn, dat wil zeggen dat zeker 80 procent van de passagiers de reis met een zeven of hoger beoordeelt.

Aan geen van deze eisen wordt voldaan. Ingrijpen dus?
Daar studeert het ministerie van infrastructuur nu op. In 2009 had toenmalig minister van verkeer en waterstaat Camiel Eurlings al de gelegenheid om de exploitant van de Fyra te 'straffen'. De NS en NMBS slaagden er niet in om de trein te laten rijden, terwijl het spoor gereed was. oorzaak: AnsaldoBreda kon het materieel niet op tijd leveren. Eurlings legde geen sancties op, maar gaf de vervoerders uitstel. Dat besluit is nu van tafel, alle krediet is verspeeld. Mansveld zou de NS een boete kunnen geven wegens wanprestatie. Of dat ook gebeurt, is nog niet besloten. Dat wordt waarschijnlijk duidelijk wanneer de staatssecretaris zich in de Tweede Kamer moet verantwoorden voor de Fyra-ellende.

En wat moet de reiziger nu?
Veel reistijd uittrekken. Om naar Brussel te komen: eerst naar Roosendaal reizen, daar aangekomen de trein naar Antwerpen of Essen nemen en vervolgens weer overstappen richting Brussel.

'Staatssecretaris belt niet zelf even met AnsaldoBreda'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden