Wat is er nou erg aan vriendjespolitiek?

Jos van ReyBeeld anp

Na alle commotie over staatssecretaris Weekers en de frauderende Bulgaren, zou je een kleiner bericht dat vorige week de krant haalde bijna over het hoofd zien. Een bericht over Weekers' goede vriend Jos van Rey.

Die is door de VVD in Roermond voorgedragen als lijstduwer voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014. Jos van Rey: dezelfde die voor Weekers een reclamezuil financierde, en die de hulp van zijn vriend bij Financiën inriep (en kreeg) toen hij problemen had met zijn eigen financiën. Er loopt tegen de Limburger nog een strafrechtelijk onderzoek, en je zou zeggen dat de ietwat slordige ambtsopvatting van zijn kompaan Weekers toch ook een beetje op hem moet afstralen. Toch zag de VVD in Roermond daarin geen beletsel om Van Rey naar voren te schuiven. Want hij geldt in Limburg wél als stemmentrekker, en dat is natuurlijk ook van groot belang.

Je vraagt je soms af of Nederlanders boven de rivieren een zeker politiek instinct missen. Doen zij te moeilijk over politici die van hun persoonlijke loyaliteiten geen geheim maken? Is politiek niet sowieso een vorm van belangenbehartiging, van opkomen voor je eigen mensen? Het valt in elk geval op dat politici die het politieke en het vriendschappelijke niet zo scherp scheiden vaak populair zijn, zeker in Limburg. Denk maar aan CDA'er Gerd Leers, de Maastrichtse burgemeester die ook al werd betrapt op een vriendendienst, maar toch heel geliefd bleef. En later zelfs minister werd.

De populariteit van tot vriendendienst geneigde politici is ook helemaal geen wonder. Door kennissen iets toe te schuiven, lijken zij zich te onderscheiden van de kille Haagse technocraten, de politici die vergeten zijn waar ze vandaan komen. Joviale bestuurders blijven bereikbaar voor hun makkers, voor hun stad- en streekgenoten, ze zijn 'gewoon' gebleven en dat komt op de achterban over als sympathiek.

Het sprekendste buitenlandse voorbeeld is Silvio Berlusconi. Die dankt zijn blijvende populariteit waarschijnlijk aan het zorgvuldig in stand gehouden imago van een man die niet bij de kille, keurige, gehate elite hoort. Om zelf niet beschuldigd te worden van corruptie draaien zulke mannen de zaak graag om. Ze maken ons wijs dat 'de elite' elkaar toch al voortdurend voordeeltjes gunt. Wil de man van het volk, de underdog, in dat lage spel nog een kans maken, dan móét hij zijn eigen persoonlijke netwerk wel inzetten. Dan kán hij niet spelen volgens het boekje.

De gevolgen van die strategie zijn intussen ernstig genoeg. Want als die hartelijke gestes tegenover vrienden bij een groter publiek aan het licht komen, hollen ze het vertrouwen uit waarop elk gezag is gebaseerd - het vertrouwen dat macht niet wordt gebruikt om je eigen vrienden voordeeltjes te gunnen.

Zoals critici die de boeken van vrienden steevast te positief bespreken het gezag van critici in het algemeen aantasten, zo knagen corrupte politici aan het gezag van de politiek zelf. De kiezer ziet het als de zoveelste bedrijfscultuur waarin persoonlijke winst vóór het algemeen belang gaat. Dat zal toch niet de boodschap zijn die de lokale afdeling van een serieuze landelijke partij wil uitdragen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden