Wat is er mis

met 'politiek correct' denken? Robert Oey over een positief mensbeeld.

In woorden moet hij zoeken naar de gelaagdheid die hij in beelden als vanzelf vindt. Documentairemaker Robert Oey noemt zijn teksten tamelijk eenduidig. Ze dicteren te veel, meent hij, terwijl het kwetsbare zich zelden eendimensionaal laat vangen.

Kwetsbaar zijn ze gebleken, de idealen van de jaren zestig. In een drieluik blikt Oey terug, en vooruit. Een boodschap heeft hij niet. De film bevredigt zijn behoefte om de vrijzinnigheid te verbeelden die hij nooit heeft mogen ervaren.

Oey is van 1966. Helaas. Hij heeft niet meegelopen op de straten, maar verlangt nog steeds naar de zwart-witbeelden van die mensenmassa. ,,Hoe heeft die explosie van enthousiasme uiteindelijk kunnen resulteren in het dogmatische denken van nu?''

Hij kent de verklaring, maar snapt het niet. De momenten van stilte verraden zijn schroom om hapklaar te antwoorden, ingegeven door zorgvuldigheid. Zijn nieuwste documentaire, 'Wonderland', zondag bij de Vpro, vertelt eigenlijk al alles en waarom zouden we het over hem hebben?

Ja, waarom? Hoewel gevierd als programmamaker duikt de naam Oey in de krantenarchieven slechts op als voetnoot: hij is de partner van Femke Halsema, de fractievoorzitter van GroenLinks.

Het intrigeert dat deze man, blij in de schaduw en gespecialiseerd in de hybride en dus afstandelijker documentaires, nu voor een zeer persoonlijke aanpak heeft gekozen. In 'Wonderland' laat hij, zoon van een arts, zijn eigen jeugdfilmpjes zien en verwijt hij zijn ouders dat ze vroeger niet in een arbeidershuisje woonden. Ook interviewt Oey zijn eigen leraren Nederlands en geschiedenis.

Die keuze is logisch, aangezien een oude schoolgenoot van Oey op dat college in Middelburg Volkert van der G. was, de persoon die de jaren zestig definitief zijn glans liet verliezen.

,,Ik ben altijd gecharmeerd geweest van de hybride documentaires, die ingaan tegen de trend van eenduidigheid. Complexiteit van vorm, daar hou ik van. Dat geeft films dynamiek. Tegelijkertijd weet ik dat ze minder emoties losmaken. Wanneer iets rationeels als vorm het meest opvalt, worden primaire reacties uitgesloten.''

Het gezucht en gedraai op de stoelen om hem heen, tijdens de presentatie van 'Wonderland', bewijst zijn gelijk om voor deze keer de tekstschrijver de deur te wijzen en zijn eigen verhaal te vertellen.

,,Er is in Nederland een allergie ontwikkeld voor alles wat met liefde, passie en emotie te maken heeft. Het niet willen toelaten van iets kwetsbaars is typisch Nederlands. Nederlanders zijn zo snel gegeneerd. Dat was absoluut een van de motivaties om deze documentaire te maken.''

Waarom vergeet men de schoonheid die schuilt in het hebben van een positief mensbeeld? Waarom is er voor links een nieuwe term uitgevonden: politiek correct? Waarom is angst een raadgever geworden, die ervoor zorgt dat de verworvenheden van de jaren zestig kapotgaan? Waarom ziet het kabinet-Balkenende in repressie de oplossing? Waarom is het failliet over de multiculturele samenleving al uitgesproken? Oey is niet verbitterd. De titel van de film spreekt zonder ironie. De jaren zestig hebben, daar is hij van overtuigd, in grote mate bepaald wie wij zijn, wat we denken en hoe we de samenleving hebben ingericht. ,,Ik heb die jaren alleen als peuter meegemaakt, maar de ideeën hebben wel hun invloed op mij gehad. Niet alleen door mijn leraren, ook de tramchauffeur, de films: het hele publieke domein. Nu zijn er mensen in Nederland, met heel verschillende achtergronden, die die ontwikkeling van mij bij nader inzien als negatief en naïef afdoen, als fout bijna. Daar kan ik me ongelooflijk kwaad over maken.''

,,Emir Kusterica is een Joegoslavische regisseur die ik bewonder. Hij is een voorstander van het non-lineaire verhaal. Tien jaar oorlog op de Balkan betekent niet alleen tien stappen achteruit in de geschiedenis, tegelijkertijd staat zij ook voor vooruitgang.''

,,Iemand als Melkert kon niet zien dat Pim Fortuyn ook vooruitgang kan betekenen. Die vooruitgang zit 'm in de energie die er ontstond. Iedereen praatte opeens weer over politiek. Pim Fortuyn staat voor mijn jaren zestig. Het verlangen naar de jaren zestig is immers ook sterk het verlangen om deel uit te maken van de geschiedenis. Die energie is heel erg prikkelend en daar kan verbittering nooit deel van uitmaken. Er wordt alleen weinig mee gedaan.''

Wonderland. De beste omschrijving komt niet van hemzelf. Het is Femke Halsema, in deze documentaire slechts voorzien van de titel 'vriendin', die de door hem gewenste beeldende definitie geeft. Ze zegt dat Nederland een stadsland is geworden. Dat is het wonderland van Oey. Voor altijd. ,,De critici van de jaren zestig willen van Nederland weer een dorpsland maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden