Wat is er mis met 'ja' op de vraag of je thee wilt of koffie?

De mannen zagen het meisje met de verrekijker. Hoeveel betekenissen heeft deze zin? Twee, wanneer je zagen alleen opvat als een verleden tijd van zien. Vier, als je ook aan een zaag denkt. Doet iedereen dat? Jawel, al is het maar gedurende 'een fractie van een seconde en alleen in het onderbewuste'. Het bewijs ervoor levert een experiment dat de taalkundige Marc van Oostendorp beschrijft in het zojuist verschenen 'Heb je nou je zin!' (Prometheus, 192 blz. euro 17,50).

Uitgaande van zo'n vijftig zinnen bespreekt hij legio raadsels en verrassingen waarvoor het taalgebruik ons kan stellen.

Welke regel schendt iemand die na het verorberen van een hele taart zegt dat hij de halve taart heeft opgegeten, wat niet onwaar is? Wat is er mis met het antwoord ja op de vraag of je koffie of thee wilt? Hoe functioneren onafgemaakte zinnen in Camperts poëzie? Waarom kunnen computers niet lezen en heeft een uitspraak als het regent buiten altijd meer dan één betekenis? Hoe gaat Google Translate te werk en wat verklaart dat het is gebeurt vaker voorkomt dan het gebeurd? Het is maar een greepje uit Van Oostendorps hoorn des overvloeds.

De uitleg, vrij van jargon, is altijd bevattelijk. Niet dat alles even aannemelijk klinkt. Moet Jan geeft Dirk een foto van hem per se betekenen dat de foto van een derde persoon is? En is een lijdende zin als hier wordt gestorven inderdaad 'uitgesloten'? Ooit moet - schreef me vorig jaar een lezer - een vrouw aan het sterfbed van haar man, die al door de pastoor bediend was en nochtans grappen bleef maken, gezegd hebben: Jan, gij altijd, hou je mond, hier wordt gestorven!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden