Wat is de prijs van de missie tegen IS?

Het kabinet wil Nederlandse F-16's mee laten vliegen in de missie tegen IS. Alleen de SP en de Partij voor de Dieren zijn tegen. Beeld HH

Voor de missie tegen IS is brede steun in de Kamer, zo zal vandaag in het debat over de uitzending blijken. Spannend is wel hoe de uitzending bekostigd wordt en of er niet achteraf financiële gaten zullen vallen. Defensie was tot nu toe afhoudend over de consequenties, maar vandaag moet er meer duidelijkheid komen.

Volgens het kabinet wordt de inzet gedekt met een 'kasschuif' tussen de potten met geld waaruit militairen en ontwikkelingshulp in missiegebieden worden gefinancierd. Maandag bleek bij een briefing van Kamerleden door ambtenaren dat hiervoor de pot voor missies in de periode 2017-2019 al wordt aangesproken.

In hoeverre teert de missie nu precies in op de toekomst, is dan ook een vraag die leeft bij CDA en regeringspartij VVD. Kamerleden van de coalitiepartij willen snel duidelijkheid, maar krijgen die niet van Defensie en hun eigen minister Jeanine Hennis.

Acht toestellen
Hoe kan het dat zes F-16's voor een jaar worden ingezet? Hennis' beleidsnota stelt dat de luchtmacht eenmalig een missie met acht toestellen kan uitvoeren, of permanent een met vier straaljagers. Maar naast de F-16's in Irak zijn ook nog vier toestellen actief in de Baltische Staten, en vlogen de eerste helft van dit jaar nog vier toestellen in Afghanistan.

De capaciteit bij de luchtmacht is beperkt. Voor de 61 inzetbare toestellen zijn maar veertig piloten. Want om luchtwaardig te blijven tot de JSF er rond 2020 is, kan ieder toestel jaarlijks maar een beperkt aantal uren de lucht in. Defensie gaat ervan uit dat er van de veertig piloten acht afwezig zijn wegens ziekte, opleiding of verlof en er 24 in Nederland het luchtruim bewaken en trainen.

Die training is nodig omdat veel missies bestaan uit simpele klusjes waardoor piloten vaardigheden verliezen. In het Irakese luchtruim zijn geen vijandelijke straaljagers of luchtafweersystemen actief, en vanwege het lage niveau van de Irakese militairen en regeringsmilities zal geïntegreerd optreden tussen grondtroepen en luchtsteun ook moeilijk zijn.

Niveauverlies
Gebruikelijk is daarom dat de luchtmacht een deel van de gevlogen uren vergoed krijgt uit het fonds voor uitzendingen, zo legt een luchtmachtofficier uit aan Trouw. Dat dekt de extra trainingsuren en daarbij komende slijtage die het verlies van vaardigheden boven landen als Afghanistan, Irak of Libië oplevert.

Maar commandant der strijdkrachten Tom Middendorp had maandag een andere lezing. Het niveauverlies bij piloten wordt voorkomen door te rouleren en de inzeturen komen volledig voor rekening van vlieguren die Defensie toch al ingepland had.

De VVD vreest dat de gebruikelijke compensatie achterwege blijft omdat er simpelweg geen geld in de geldpotten voor missies meer is, en niet omdat bijscholing voor piloten niet nodig is.

In dat geval zal de pijn ergens anders vallen. Teert Defensie bijvoorbeeld in op de trainingsuren voor komend jaar, en moet de anti-IS missie als een eenmalige grote inzet worden gezien? Dan zou er na de zomer van 2015 voor een jaar geen inzet van F-16's meer mogelijk zijn omdat piloten hun trainingsachterstand moeten inhalen.

Middendorp reageerde maandag afhoudend: over een jaar moet worden gekeken welke inzet dan mogelijk is. Of komt de schade later aan het licht? Dat was het geval bij de missie in Uruzgan. Verlies en slijtage van materieel bleken dusdanige onvoorziene kosten opgeleverd te hebben dat er vanaf 2011 150 miljoen per jaar bezuinigd moest worden.

Kwesties waarover de Tweede Kamer nog opheldering wil

Naast de vraag welk beslag de missie tegen IS op de krijgsmacht legt, zal de Kamer nog een aantal zaken willen bespreken met de regering. Die kwesties worden waarschijnlijk niet op de spits gedreven. De voltallige Tweede Kamer is voor de missie, met uitzondering van SP en Partij voor de Dieren, die vinden dat de diepe verdeeldheid in Irak niet met militaire middelen opgelost kan worden. Partijen zullen niet al te kritisch zijn, omdat ze toch van plan zijn om vóór de missie te stemmen.

De VVD vraagt zich bijvoorbeeld af in hoeverre de aanvallen op de soennitische IS betekenen dat westerse landen de positie van het sjiitische Iran in het Midden-Oosten versterken. Iran wordt, vanwege onder andere het nucleaire programma, nog steeds als een dreiging gezien.

Bij GroenLinks en de PvdA leeft bezorgdheid over het ontbreken van een bredere strategie om de politieke en sektarische verdeeldheid in Irak en Syrië aan te pakken.

Het CDA zal waarschijnlijk de wens om ook zonder volkenrechtelijk mandaat in Syrië op te treden opnieuw naar voren brengen. Opmerkelijk genoeg wil ook de SP bombarderen in Syrië. Volgens de socialisten moet er alleen opgetreden worden bij een acute dreiging van genocide. Daarvan zou sprake zijn in Kobane, een Koerdische stad in Noord-Syrië (bij de grens met Turkije), die door IS belegerd wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden