Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?

De Mensenrechtenraad in Genève. Beeld afp

De Mensenrechtenraad van de VN werkt niet en daarom stappen de Verenigde Staten eruit. Wat betekent deze stap en hebben de Amerikanen een punt? Vijf vragen.

Waarom stappen de Verenigde Staten uit de VN-Mensenrechtenraad?

Bot gezegd: die hele Mensenrechtenraad slaat nergens op. Dat vindt president Donald Trump in ieder geval en zijn VN-ambassadeur Nikki Haley zegt het hem na. De raad is volgens haar een ‘hypocriete en uit eigenbelang handelende organisatie die spot met de mensenrechten’. Kortom, de Mensenrechtenraad ‘is zijn naam niet waard’.

Het probleem zit volgens de Amerikanen ingebakken in de organisatie. Landen als China, Cuba, Venezuela en Congo zijn lid van de raad en spreken zich daar uit over de mensenrechten elders, terwijl ze die thuis niet respecteren. Ook  het niet om zijn mensenrechten bekend staande Saoedi-Arabië is lid, maar dat land – een trouwe bondgenoot van de VS – noemde Haley niet.

Wat de VS het meeste steken is de voortdurende kritiek van de raad op Israël. De situatie in dat land en in de Palestijnse gebieden staat standaard op de agenda, als ‘Punt 7’. Bij iedere vergadering, de raad komt drie keer per jaar bijeen in Genève, klinkt weer de kritiek op Israël.

Waarom stappen de VS op dit moment op?

Dit is het moment, aldus de ambassadeur, want zij heeft de VN een jaar geleden al gewaarschuwd. De raad moest hervormen, zo wilden de Amerikanen dat leden die zelf de mensenrechten schenden gemakkelijker geroyeerd kunnen worden. Daarvoor is een tweederde meerderheid nodig in de Algemene Vergadering van de VN, met 193 lidstaten. Dat is tot nu toe alleen gebeurd met Libië.

Opmerkelijk is het moment van Haley’s aankondiging wel, nu de VS zelf internationale kritiek krijgen. Het scheiden van kinderen en ouders die zonder documenten het land binnenkomen is volgens veel organisaties een mensenrechtenschending.

Hebben de VS een punt met hun kritiek?

Ze staan in ieder geval niet alleen. De Britse minister van buitenlandse zaken Boris Johnson eiste eerder deze week nog dat ‘Punt 7’, over Israël, van de agenda gaat. Ook de Europese Unie en mensenrechtenorganisatie Amnesty International erkennen dat de raad niet altijd goed functioneert. Toch betreuren zij allemaal deze stap van de Amerikanen.

De voorganger van de raad, de Mensenrechtencommissie, werd in 2006 opgeheven omdat er te veel landen in zaten die zelf in de fout gingen. Maar de VN is nu eenmaal een organisatie waarin alle landen ter wereld met elkaar praten. Ze moeten er, vaak na moeizaam overleg, zo goed mogelijk uit zien te komen. Perfectie bestaat niet in de diplomatieke wereld.

De VS brengen met deze stap opnieuw schade toe aan het internationale overleg. De opzegging van het klimaatakkoord van Parijs en van de nucleaire deal met Iran zijn de bekendste voorbeelden, maar er zijn er meer. Zo stapten de Amerikanen in oktober vorig jaar al uit de VN-organisatie voor cultuur en onderwijs, Unesco. Ook toen was de anti-Israëlstemming de aanleiding.

Wat betekent dit voor de mensenrechten?

De vele miljoenen wereldburgers die niet vrij kunnen leven en zich niet openlijk kunnen uiten, zullen weinig merken van het Amerikaanse vertrek. De Mensenrechtenraad kan in de praktijk al weinig voor hen doen, omdat de raad geen sancties kan opleggen.

De raad heeft dus vooral een morele en symbolische rol, maar die wordt ondergraven door het lidmaatschap van landen die zelf de mensenrechten schenden. De VS laten door te vertrekken wel de mogelijkheid schieten om van binnenuit de werking van de raad te verbeteren, samen met andere goedwillende lidstaten.

Hoe gaat het nu verder?

Ambassadeur Haley verzekert dat de VS zich zullen blijven inzetten voor de mensenrechten. De Amerikanen hebben een traditie op dit terrein, maar door de behandeling van de vluchtelingen uit Midden-Amerika is hun autoriteit wel ondermijnd.

Bovendien heeft president Trump de mensenrechten ook niet aan de orde gesteld tijdens zijn recente topontmoeting met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Noord-Korea staat te boek als een van de grootste schenders van mensenrechten. De VN hebben het land sinds 2005 ieder jaar daarom veroordeeld.

Washington heeft andere landen opgeroepen het Amerikaanse voorbeeld te volgen. Ze hebben wel kritiek op de raad, aldus Haley, ‘maar geen ander land heeft de moed gehad om zich aan te sluiten bij onze strijd’. Toch sluit zij ook niet uit dat de VS ooit weer toetreden, als de situatie in de raad verbetert. De VS deden in 2006 al niet mee toen de Mensenrechtenraad werd opgericht. Pas drie jaar later trad Washington toe, onder president Barack Obama.   

Lees ook: VS verlaten 'hypocriete' Mensenrechtenraad VN

De Amerikaanse ambassadeur bij de VN Nikki Haley noemde de mensenrechtenraad 'een hypocriete en egoïstische organisatie die spot met de mensenrechten'.

Lees ook: De grote vraag op Amnesty's verjaarsfeestje: hoe blijven we relevant?

Amnesty Nederland bestaat vijftig jaar. De club is wereldwijd een begrip, maar toch gaat het niet goed met de mensenrechten. Alom zijn er autoritaire leiders aan de macht. Kan Amnesty daar nog wat aan doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden