'Wat ik onder water zie? Dood en verderf.'

null Beeld Dos Winkel
Beeld Dos Winkel

Overbevissing, vervuiling en verzuring. Onze oceanen zijn ernstig in gevaar, zegt onderwaterfotograaf Dos Winkel. Al meer dan dertig jaar duikt hij overal ter wereld. En ziet hij ecosystemen veranderen.

Middenin een verhaal over schadelijke dioxines in gekweekte zalm, kijkt Dos Winkel ineens verschrikt op. "Vergeef me, er gaat daar iets niet goed! Volgens mij heeft hij een herseninfarct." Onder zijn huis, gebouwd op hoge palen, ligt een immense vijver. Een vijftien jaar oude goudwinde spartelt in het water. De enorme vis ligt op zijn zij en hapt naar lucht. Winkel rent de tuin in en zit even later op zijn knieën in het riet. "Die moet ik opgeven, hij is al stervende."

Duikinstructie
Zijn passie voor de onderwaterwereld, is een toevalligheid. Winkel, van origine orthopedisch fysiotherapeut, was op Aruba voor een seminar. Daar kreeg hij vijf minuten duikinstructie. Drie kwartier lang zweefde hij in het water en was verkocht. De zeewereld kent prachtige wezens, die Winkel in dertig jaar bijna allemaal heeft vastgelegd op camera. Het oog van een papegaaivis, een zeldzame doorzichtige garnaal tussen bubbelkoraal, parende mandarijnvisjes die met hun buikjes tegen elkaar wrijven. Inmiddels heeft Winkel bijna 4500 keer gedoken.

Dos Winkel Beeld TR Beeld
Dos WinkelBeeld TR Beeld

Een van zijn favoriete dieren is het bladzeedraakje, een soort zeepaardje met bladvormige aanhangsels aan zijn lichaam waarmee hij zich camoufleert tussen wiervelden. "Een wondertje, uiterst zeldzaam." Winkel trof hem aan bij Kangaroo Island, aan de zuidkust van Australië. De kunst is om het vertrouwen van de dieren te winnen, omdat de macrofoto's van Winkel vaak op één tot twee centimeter afstand zijn gemaakt. En dat kost tijd. "Drie weken lang was ik bezig het dier te laten wennen aan mijn lens. Vaak draaien ze hun kopje weg of verstoppen ze zich in het wier."

Hoewel de verhalen en foto's prachtig zijn, is Winkel minder positief over de toekomst van de onderwaterwereld. In dertig jaar tijd heeft hij de situatie alleen maar zien verslechteren. De Seychellen, een eilandenarchipel ten noorden van Madagaskar, was ooit een van de mooiste onderwatergebieden. "Eind vorig jaar zou ik er twee weken naartoe gaan. Na vijf keer duiken, besloot ik te stoppen. Depressief werd ik ervan: overal was het koraal afgestorven. De zeebodem lag bezaaid met lijken van dieren die door visserij waren doodgegaan en als bijvangst dood overboord waren gegooid. Schilpadden, dolfijnen, zeevogels. De meeste roofvissen waren allang verdwenen. Dood en verderf, dat is wat ik zag."

Criminele beerput
Winkel heeft in de meest uiteenlopende ecosystemen gedoken. Van mangrovebossen tot regenwouden en van tropische koraalriffen tot ijskoude wateren en hoge bergmeren. Negen jaar geleden verkocht hij zijn International Academy of Orthopaedic Medicine, een opleidingsprogramma waarvan hij dertig jaar president was. Toen begon hij zijn strijd tegen zaken die oceaan bedreigen. Hij richtte de Sea First Foundation op. "Ik viel in de grootste, diepste, meest misselijkmakende en criminele beerput, waarvan ik het bestaan nooit had vermoed."

Winkel heeft de pijnlijke feiten op een rij. "De oceanen hebben te maken met een opeenstapeling van problemen. Verzuring en opwarming bedreigen vissoorten en koralen. Er ligt inmiddels 22 miljoen kilometer aan vislijn in zee om kabeljauw, tonijn en zwaardvis binnen te halen. Megatrawlers vangen gigantische hoeveelheden vis en boomkorvissers schrapen met zware netten de zeebodem af. Juist die netten zorgen voor enorme bijvangsten. Naar schatting is dat wereldwijd zo'n veertig miljard kilo zeedieren per jaar. Het levert geen geld op en alles wordt dood overboord gekieperd."

Het bladzeedraakje Beeld Dos Winkel
Het bladzeedraakjeBeeld Dos Winkel

Visquota
Sea First en andere ngo's lobbyen daar al jaren tegen in Brussel. Het nieuwe Europese visserijakkoord moet een einde maken aan die extra vis die wordt binnengehaald. "Die bijvangst is hopelijk per 2016 verboden. De visquota op bijvoorbeeld tonijn en kabeljauw zijn bedoeld om de populatie van de vis te herstellen. De Europese wet bepaalt dat het quotum geen onderscheid meer maakt in soorten, maar de visser verplicht tot een bepaald aantal kilo vis. Is dat behaald, dan moet hij terug naar wal. Van de vissoorten in de Europese wateren is 88 procent overbevist en bijvangst maakt het alleen maar erger."

undefined

null Beeld Dos Winkel
Beeld Dos Winkel

Als de fotograaf lesgeeft aan kinderen, zeggen ze vaak: 'maar dan eten we toch gewoon geen vis meer?' Als telg uit een vegetarische familie heeft hij het zelf nooit gemist op zijn bord. En volgens Winkel is dat de oplossing waar iedereen uiteindelijk aan moet geloven. " Kinderen snappen het beter dan politici. "Moratoria op populaties, quota en keurmerken maken helaas te weinig verschil."

Koraalrif op Bonaire, voor het oude huis van Dos Winkel. Boven in 2000 en onder in 2012 op exact dezelfde plaats. Winkel:
Koraalrif op Bonaire, voor het oude huis van Dos Winkel. Boven in 2000 en onder in 2012 op exact dezelfde plaats. Winkel: "Uiteraard zijn er mensen die orkaan Lenny de schuld geven, maar er komen hier al miljoenen jaren koralen voor. De koralen zijn zo verzwakt door vervuiling, verzuring en klimaatverandering dat ze nu veel minder weerstand hebben".Beeld Dos Winkel

Winkel wil iedereen vertellen wat hij onder water meemaakt. De oceaanbeschermer maakte vele documentaires en boeken. Het 'Alfabet van de Zee', speciaal voor kinderen, is zijn laatste werk.

In de dertig jaar dat hij duikt heeft hij de zeeën 'ongelooflijk' zien verslechteren. "Fyto-plankton is verantwoordelijk voor zeventig procent van alle zuurstofproductie maar kan de enorm toegenomen hoeveelheid CO2 niet meer opnemen. Ik zie het zelf, op veel plaatsen sterft het koraal en zwemmen er nog maar enkele visjes bij."

Plastic, dioxines, PCB's, radioactief materiaal, ze maken het ecosysteem kapot, zegt Winkel. "Het is niets van wat het ooit was. Voor veel consumenten is het een ver-van-mijn-bed-show. Zij zien immers niet wat zich in de zee en op de boten afspeelt. Maar het is in veel gevallen illegaal, dat kan ik je wel vertellen."

Oceaanbeschermer
Dos Winkel werd in 1947 geboren in Haarlem. In 1984 begon hij met onderwaterfotografie en sinds negen jaar is hij oceaanbeschermer. Winkel werkte mee aan dertien documentaires, zijn foto's werden gepubliceerd in talloze boeken en tijdschriften, waaronder BBC Wildlife en National Geographic en hij schreef boeken als Colors of Bonaire, Wat is er mis met vis?! en visolie, De Huilende Zee en Faces of the Deep. Gisteren was hij een van de sprekers op Wereld Oceaan Dag in Scheveningen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden