Wat heb je als vrouw aan Hillary?

Hillary Clinton zal vast een gooi doen naar het presidentschap. Als ze wint, is dat misschien nog beter nieuws voor vrouwen in Pakistan dan voor die in de VS, meent Amerika-deskundige Sanderijn Cels.

Het zal nog even duren voordat ze zich officieel kandidaat stelt, maar dát Hillary Clinton zich in de strijd gaat werpen om eind volgend jaar tot opvolger van Barack Obama te worden gekozen, dat staat wel vast, zegt de Nederlandse historica en Amerika-kenner Sanderijn Cels die in de Verenigde Staten woont en werkt: "Daar bestaat eigenlijk geen twijfel over. Ik denk dat ze in april met de aankondiging komt, vanaf die maand legt de Amerikaanse overheid geld toe op elke individuele donatie die een presidentskandidaat binnenhaalt. Als ze het later doet, loopt ze miljoenen dollars mis. Ze is al een enorme organisatie aan het opbouwen: 'Ready for Hillary', met een hoofdkwartier in New York. Alles wijst erop dat ze het gaat doen."

Ze is nu al de gedoodverfde kandidaat van de Democraten. Zijn de voorverkiezingen nog voordat ze begonnen zijn een gelopen race?

"Veel tegenstand heeft ze niet te duchten. Wellicht doet vicepresident Joe Biden mee, al hopen veel Democraten dat-ie dat niet doet: 'Joe, laat maar, het is goed zo', dat is zo'n beetje de stemming in de partij. Aardige vent hoor, maar geen kandidaat die de handen op elkaar krijgt. Hij is ook al 72. Dan is er nog Martin O'Malley, oud-gouverneur van Maryland, en Jim Webb, die tot voor kort senator van Virginia was. Maar dan heb je het ook wel gehad. Er staan niet van die charismatische supersterren in de coulissen zoals Obama destijds."

Dus ze gaat fluitend naar de conventie volgend jaar zomer?

"Wat wel een risico voor haar is, is dat de vrij sterke linkervleugel in de Democratische Partij haar met linkse stokpaardjes gaat opzadelen: dat er meer groene energie moet komen, en dat de kloof tussen arm en rijk kleiner moet worden. Daar moet Hillary niet veel van hebben, want ze wil zich graag als centrum-kandidaat afficheren, dat is voor haar het ideale profiel, daar ligt ook haar kans. Maar ze kan zich ook niet zomaar vervreemden van die linkervleugel, want juist daar zitten de partij-activisten, de grassroots, de mensen die langs de deuren gaan en kiezers mobiliseren om toch vooral te gaan stemmen. Die heeft ze hard nodig."

Na de conventie begint het echte werk: de strijd met de Republikeinse kandidaat. Wat zijn voor haar de bedreigingen?

"De allergrootste bedreiging is de Bengazi- affaire, de aanslag in deze Libische stad waarbij in september 2012 vier Amerikanen om het leven kwamen, onder wie ambassadeur Christopher Stevens. Clinton was in die tijd minister van buitenlandse zaken. Ze heeft toen een onhandige opmerking gemaakt; ze wekte de indruk dat ze de schuldvraag niet wilde laten onderzoeken en de zaak in de doofpot wilde stoppen. De Republikeinen melken deze zaak helemaal uit, je hoeft Fox News maar aan te zetten en je hoort Bengazi.

Bill Clinton, haar echtgenoot, vormt ook een risico. Het is een publiek geheim dat hij een vriendin heeft en dat hij en Hillary niet meer samenwonen. Maar straks in de verkiezingsstrijd staat-ie natuurlijk wel aan haar zijde. Daar ligt toch een schandaal op de loer, denk ik. Amerikanen hebben zo langzamerhand wel genoeg van het promiscue gedrag van Bill.

De derde bedreiging is Jeb Bush, oud-gouverneur van Florida en de jongere broer van de vroegere president George W. Bush. Hij maakt de meeste kans om door de Republikeinen gekandideerd te worden. Hij is allesbehalve een havik, net als Hillary een politicus uit het centrum, de redelijkheid zelve, iemand die verzoenende woorden spreekt. Tegen hem kan ze zich veel moeilijker afzetten dan tegen een hard- liner als Rand Paul. Ze kan zich van Jeb nauwelijks onderscheiden."

Speelt haar leeftijd nog een rol? Ze is 69 jaar als ze tot president gekozen zou worden.

"Nee, ze probeert haar leeftijd zelfs tot een voordeel om te buigen. Ze is sinds kort oma: Chelsea, enig kind van Bill en Hillary, is in september bevallen van een dochter. Ze positioneert zich nu als een grootmoeder, grandmother knows best. Voor sommigen - mannen bedoel ik - is een vrouw aan het roer heel bedreigend. Maar van een oma gaat natuurlijk niks bedreigends uit. Het is een heel slimme zet van haar."

Als ze al die hobbels heeft genomen, zou Hillary Diane Rodham Clinton de eerste

vrouwelijke president van de VS zijn, al zijn er geschiedkundigen die erop wijzen dat Edith Wilson dat een kleine eeuw geleden was: zij was de echtgenote van Woodrow Wilson, die in oktober 1919 een zware beroerte kreeg, waarna Edith, de First Lady, feitelijk zijn presidentschap overnam. Clinton moest in 2008 na een ongemeen fel gevecht de kandidatuur van de Democraten overlaten aan Barack Obama. Aan Republikeinse kant koos John McCain de gouverneur van Alaska, Sarah Palin, tot zijn running mate. In 1984 was de Democraat Geraldine Ferraro de eerste vrouwelijke kandidaat voor het vicepresidentschap.

Zijn de VS klaar voor Hillary Clinton?

"Ja, dat denk ik wel. Acht jaar geleden dachten veel mensen dat Amerika niet klaar was voor een Afro-Amerikaanse president, maar dat is gewoon gebeurd. Je zou kunnen zeggen dat Obama de weg heeft bereid voor Clinton - het racisme in Amerika is sterker dan het seksisme, zeker in het zuiden. Daar wordt Obama gezien als de neger die het hele land naar de filistijnen helpt. Hij heeft zich trouwens destijds bij zijn verkiezing niet als Afro-Amerikaan geprofileerd, en Clinton zal dat niet als vrouw doen. Ze zegt niet: als je op mij stemt, kies je de eerste vrouwelijke president.

Want mensen kiezen haar niet omdat ze een vrouw is, maar omdat ze als minister heeft laten zien dat ze een capabele leider is, en dat weet ze zelf donders goed."

Maar het zou toch een enorme doorbraak zijn?

"Voor de vrouwenbeweging zou het fantastisch zijn. Niet alleen in Amerika, maar zeker ook internationaal. Hillary kan het verschil maken. Overal zitten vrouwenrechten in de verdrukking: Mexico, Pakistan, Thailand, India, daar worden activisten gewoon vermoord, Islamitische Staat huwelijkt meisjes uit als ze negen zijn, de Turkse president Erdogan zegt dat vrouwen vooral moeder moeten zijn en dat ze niet dezelfde posities kunnen innemen als mannen. De impact van een vrouw in het Witte Huis zou geweldig zijn, er zal een enorme symboolwerking van uitgaan, het kan begeesterend werken. Geen meisje ter wereld hoeft zich met Clinton als president nog wijs te laten maken dat een vrouw minder moet zijn en onderdanig aan de man is."

Wat gaat het voor de Amerikaanse vrouw betekenen? Zwarte Amerikanen zijn weinig opge- schoten met Obama als president.

"Dat is waar. Maar de steun onder zwarten voor Obama is in al die jaren nooit onder de 80 procent gezakt, ze staan nog steeds vierkant achter hem. Ze zijn er per saldo inderdaad niet op vooruitgegaan. De werkloosheid en de armoede onder zwarten zijn momenteel twee keer zo groot als onder blanken. Toen Obama zes jaar geleden aantrad, was die verhouding iets gunstiger. Sinds Amerika uit de recessie aan het komen is, pikken vooral de witte mannen de extra banen in. Voor vrouwen zou onder Clinton hetzelfde kunnen gebeuren, dat ze weliswaar de machtigste vrouw ter wereld wordt, maar dat er aan de positie van vrouwen weinig gaat veranderen. Je ziet de teleurstelling al aankomen."

Hoe zou Clinton het verschil kunnen maken voor Amerikaanse vrouwen?

"Het allergrootste probleem in dit land is de armoede waarin vooral heel veel vrouwen leven, vooral Afro-Amerikanen en Hispanics. Vaak zijn het alleenstaande moeders die in hun eentje hun kinderen moeten opvoeden. Ze moeten van heel weinig zien rond te komen. Het is een kwetsbare groep die steeds groter wordt.

De vrouwenbeweging in de VS wil graag iets voor ze doen. Maar dat maakt radicale linkse ingrepen noodzakelijk zoals verhoging van het minimumloon, dat zou al vijf miljoen mensen direct uit de armoede tillen. En dat zijn nou net de maatregelen die Hillary met haar centrumprofiel, gericht op het midden en met Wall Street achter zich, nooit zal nemen. Want dan gaat ze het zeker verliezen van haar Republikeinse tegenkandidaat.

De kloof tussen arm en rijk in dit land is echt verbijsterend groot. En Hillary gaat dat niet veranderen. Het is navrant: zelf rekent ze tweehonderdduizend dollar voor één speech, terwijl de vrouwen over wie we het net hadden nog geen twaalfduizend dollar per jaar krijgen. Die vrouwen staan wel heel ver van haar af."

Voor arme vrouwen zal ze dus weinig voor elkaar krijgen. Maar kan ze vrouwen helpen door het glazen plafond te breken?

"In Amerika gaat de discussie niet, zoals in Nederland, alleen over dat glazen plafond.

Het thema is hier veel breder: hoe kunnen instellingen als de Harvard Universiteit het beter doen voor vrouwen, maar ook voor homo's, voor Afro-Amerikanen, Hispanics."

Zou u wel voor haar kiezen als u in dit land mocht stemmen?

"Jazeker. Ik heb daarvoor één doorslaggevende reden. Obama kan op zijn naam schrijven dat dankzij hem iedere Amerikaan tegen ziektekosten verzekerd kan zijn. De Republikeinen azen op elke kans om die maatregel weer onderuit te schoppen. Dat mag niet gebeuren. Als iemand in staat is om die wet te beschermen, is het Hillary. Dat zou mij motiveren om op haar te stemmen. Niet omdat ze een vrouw is."

Wordt ze de 45ste president van de Verenigde Staten?

"Ik vrees van niet. Ik denk dat het Jeb Bush wordt. Er zit onder de Republikeinen zoveel heilig vuur, ze hebben zo'n afkeer van de Democraten. En ze hebben het tij mee. Zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden is in hun handen, en ze hebben een enorme drive om nu ook het presidentschap erbij te pakken. Ik denk dat Bush beter dan Clinton in staat is de kiezers naar de stembus te krijgen.

De Republikeinen hebben momenteel een sterk verhaal, een public narrative, een aansprekende boodschap: alleen wij kunnen dit land vooruithelpen. Obama had dat in 2008 ook: hij presenteerde zich als de vertegenwoordiger van een nieuwe generatie die het heel anders ging aanpakken in Washington. Daar is weinig van terechtgekomen, maar ten tijde van zijn verkiezing kon hij de kiezers vrij makkelijk duidelijk maken waarom ze op hem moesten stemmen.

Clinton ontbeert zo'n boodschap, dat is een groot gemis, het is de zwakte van haar kandidatuur, naast de drie bedreigingen die ik eerder noemde. Ze is buitengewoon capabel, kent de dossiers, is veerkrachtig, energiek, ze heeft een onwaarschijnlijk groot netwerk, krijgt de beschikking over een professionele staf.

Maar wat ze niet heeft, is het coherente en overtuigende verhaal waarom de Amerikanen wel op haar zouden moéten stemmen. Hopelijk komt dat nog."

Wie is Sanderijn Cels

Sanderijn Cels (1970, Amersfoort) studeerde geschiedenis in Leiden. Na haar studie deed ze advieswerk voor Nederlandse ministeries. Zo was ze voorzitter van Kabinet Online, dat de minister van onderwijs adviseerde over informatietechnologie.

In 2008, het jaar dat Barack Obama president werd, schreef ze diverse verhalen voor deze krant over de Amerikaanse verkiezingen. In dat jaar verhuisde ze ook naar de Verenigde Staten.

Cels is als docent verbonden aan de Harvard Extension School en is onderzoeker op het Shorenstein Center voor media, politiek en openbaar bestuur. Onlangs heeft ze een boek afgerond over politieke excuses. Eerder verscheen van haar hand 'Grrls!, over het postfeminisme in de VS en Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden