Wat genoeg is voor republikeinen, gaat unionisten te ver

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Op het laatst was er een kleine kink in de kabel. Enkele technische problemen met het fotocopieerapparaat moesten nog worden overwonnen. Maar eindelijk was het gisterochtend dan zo ver: er ligt een ontwerp-akkoord op tafel dat een eind moet maken aan jaren van moord en doodslag, ellende en mislukte onderhandelingen in Noord-Ierland.

Het gereedkomen van de tekst was een historisch momentje op de weg naar mogelijke vrede. Een stapel papier waarmee de met elkaar overhoop liggende partijen nog gaan stoeien. En waaruit ongetwijfeld nieuwe obstakels zullen groeien.

De vertrouwelijke nota van 65 pagina's dik is de partijen voorgelegd door de Amerikaanse Senator George Mitchell. Die leidt als onafhankelijk voorzitter de vergaderingen van de partijen, die sinds juni 1996 beraadslagen in Stormont Castle bij Belfast.

De partijen hebben tot morgen de tijd om uit te komen op een echt akkoord. Dat zal in referenda worden voorgelegd aan de bevolking van Noord-Ierland en de Ierse Republiek. Het stapeltje papier van Mitchell is “niet meer dan een synthese van de gezichtspunten van de deelnemers”, aldus de Amerikaan. Hij is ervan overtuigd dat een overeenkomst mogelijk is, die recht doet aan alle partijen.

Meer dan 3 200 mensen zijn er om het leven gekomen in de 29 jaar sinds de troubles weer oplaaiden in 1968/69. De protestanten, de unionisten of loyalisten, die loyaal zijn aan de Kroon, zijn voor handhaving van de Unie met Londen. Een deel van de katholieke minderheid, de republikeinen of nationalisten, die zich nog altijd onderdrukt voelen, willen aansluiting bij de republiek Ierland.

Een akkoord lijkt evenwel niet meer te behelzen dan een eerste stap op weg naar beëindiging van het conflict over de status van de Britse provincie Noord-Ierland. De bedoeling is Ierland een klein beetje medezeggenschap te geven over het Britse noorden. Dat moet voldoende zijn voor de Noord-Ierse republikeinen, en net niet teveel voor de unionisten.

Probleem is het evenwicht te vinden. De inhoud van het ontwerp-Mitchell is vertrouwelijk. Maar duidelijk is dat de onderhandelingen zich concentreren op een viertal zaken.

- Een parlement voor Noord-Ierland wordt gevestigd in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast. Het zal uit 90 verkozen leden bestaan, mogelijk meer om de kleine partijen te behagen. Minstens 70 procent van de afgevaardigden dienen besluiten van deze volksraad goed te keuren. Dit is voorgesteld om te voorkomen dat de meerderheid van protestanten de minderheid van katholieken zal wegdrukken. Een belangrijk geschil blijft of er boven dit parlement een kabinet komt, zoals de gematigde katholieken willen, of dat er parlementscommissies komen die verantwoording afleggen aan het Britse parlement, zoals de protestanten willen.

- Een raad met vertegenwoordigers uit Noord-Ierland en de Ierse Republiek zou moeten zorgen voor een gezamenlijke politiek op gebieden die het noorden en zuiden aangaan. Te denken valt aan toerisme, landbouw en gezondheidszorg. Belangrijke vragen zijn nog niet opgelost. Hoe vaak zullen Noord en Zuid elkaar in deze raad ontmoeten? Kunnen leden op eigen houtje beslissingen nemen? Kunnen besluiten weer worden verworpen door het Noord-Ierse parlement. De katholieken willen meer onafhankelijkheid voor de Noord-Zuid-raad, de unionisten willen juist zo min mogelijk macht voor dit gezelschap.

- De protestanten voelen veel voor een Raad voor de Eilanden als er ook een Noord-Zuid-raad zou komen. Dit zou dan een vergadering van vertegenwoordigers uit heel Groot-Brittannië en Ierland zijn: het Lagerhuis in Londen, de Dail in Dublin, de volksvertegenwoordiging in Belfast, een nieuw Schots parlement en een van Wales. De protestanten zien in deze raad vooral een symbolische betekenis, waarmee de banden van Ierland met Groot-Brittannië - en niet zozeer alleen Noord-Ierland - een diepere betekenis krijgen.

- Dan moeten er nog onafhankelijke commissies komen die een oplossing moeten zoeken voor de problemen waar de Noord-Ierse partijen geen raad mee weten. Zoals: wat doen we met de gevangen leden van het Ira, het Ierse republikeinse leger, en van de pro-Britse paramilitaire groeperingen. Hoe moeten deze groepen worden ontwapend? En hoe zal de Noord-Ierse politie, die vooral uit protestanten bestaat, hervormd moeten worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden