Wat gaat Romney of Obama betekenen voor ons klimaat?

Op een ondergelopen straat in Florida drijft een bord met de tekst: Beste kandidaten, waarheen gaan jullie ons leiden. Het bord was onderdeel van een actie om de presidentskandidaten te vragen wat zij tegen de opwarming van de aarde gaan doen. Beeld getty
Op een ondergelopen straat in Florida drijft een bord met de tekst: Beste kandidaten, waarheen gaan jullie ons leiden. Het bord was onderdeel van een actie om de presidentskandidaten te vragen wat zij tegen de opwarming van de aarde gaan doen.Beeld getty

Gaan we proberen de opwarming van de aarde binnen de perken te houden, of laten we die gedachte los? Dat is kortweg de inzet van het energiebeleid van Barack Obama en de plannen die zijn tegenstrever Mitt Romney heeft.

Mick van Loon

De wetenschap is het erover eens dat als we de opwarming binnen de perken willen houden - stoppen gaat niet meer - er nu moet worden ingegrepen. Hoe zien Romney en Obama dat?

Amerika kan de klimaatproblematiek niet alleen oplossen. Toch zijn de VS gedoemd het initiatief te nemen in het klimaatdebat. Het is nog steeds het enige land ter wereld dat genoeg druk kan zetten opdat de rest van de wereld zou volgen. Het Amerikaans leger heeft een budget dat meer dan dubbel zo groot is als dat van de negen andere grootste militaire machten ter wereld samen. De VS zorgt voor 22 % van het globale bruto nationaal product, het dubbele van China. De Amerikaanse economie is nog altijd even groot als die van China, Japan en Duitsland samen. De helft van de top 100 van belangrijkste en meest waardevolle merken in de wereld bestaat uit Amerikaanse brands en in de top 10 staan zelfs 9 Amerikaanse bedrijven.

Maar ook indirect heeft Amerika wellicht meer slagkracht dan ooit. De VS staat met voorsprong op één als land waar andere burgers uit de wereld naar toe zouden willen migreren. Vorig jaar studeerden aan Amerikaanse universiteiten - 13 Amerikaanse universiteiten staan in de top 20 van de beste ter wereld - 690.923 buitenlandse studenten. Het overgrote deel daarvan zijn toekomstige ingenieurs en business managers. Kortom: als de Verenigde Staten resoluut de weg inslaan van duurzame energie, dan zal de rest van de wereld volgen. Uit economische overwegingen, maar ook onder culturele druk.

Drill, Mitt, drill
Eén van de sleutelmomenten in de speech waarmee Mitt Romney zijn nominatie als kandidaat voor het presidentschap accepteerde op de Republikeinse conventie in Tampa, was: "Obama beloofde om de planeet te gaan genezen, ik beloof om u en uw familie te helpen." Het was Romneys idee van een grappige oneliner. Dat Romney de verandering van ons klimaat, wellicht de grootste uitdaging waar de mensheid als samenleving ooit heeft voor gestaan, gebruikte om een grapje te maken, zegt veel over wat er ons te wachten staat als de Republikein verkozen wordt.

Het 'energy plan' dat Romney en de Republikeinen in hun programma hebben staan, komt hier op neer: Door de vooruitgang in boortechnieken (ondermeer fracking) kunnen we nu gas en olie bereiken die voorheen buiten ons bereik lag. Als we daar helemaal voor gaan, dan zullen de VS opnieuw hun plaats kunnen claimen als 'energy superpower'. Het gevolg volgens de Republikeinen: lagere energieprijzen, drie miljoen nieuwe banen en een jaarlijkse extra bijdrage van 500 miljard aan het bruto nationaal product.

Het is de drill, baby, drill-filosofie die vier jaar geleden al door Sarah Palin werd geïntroduceerd. Het is volgens klimatologen en milieuexperts wellicht het zelfmoordbriefje van de mensheid. Al was het maar omdat meer fossiele brandstof leidt tot meer broeikasgassen en een versnelling van de opwarming. Maar ook omdat de meeste gas- en oliereserves onder de bodem van natuurgebieden of diep onder de oceaanbodem zit. Die nieuwe technieken zijn op zijn minst omstreden. De ramp met het BP-platform Deepwater Horizon in de Golf van Mexico ligt nog vers in het geheugen. En dan is er nog fracking.

Energy Indepence
Fracking of hydraulic fracturing (letterlijk: hydraulisch kraken) is een methode om schaliegas vrij te maken door millimetergrote scheurtjes te creëren in het brongesteente waar het gas in opgesloten zit. Dat gebeurt door water, zand en een kleine hoeveelheid chemicaliën onder hoge druk in de boorput te pompen. Het maakt mensen ziek, doet methaan (het schadelijkste broeikasgas) vrijkomen, het verontreinigt het grond- en drinkwater en het zou zelfs aardbevingen in de hand werken.

De rode draad in het energieplan van Mitt Romney is om tegen 2020 'energy independence' te bereiken zodat de VS in zijn eigen energiebehoeften kan voorzien. Amerika importeert momenteel 45 procent van de olie dat het verbruikt vanuit Arabische landen en het Venezuela van Hugo Chavez. Romney wil via de omstreden Keystone XL-pijplijn olie van de teervelden in Canada importeren. Hij wil ook voor de kust van Virginia en North- en South-Carolina naar olie boren, net als in de Arctische regio.

"Death just comes more slowly and painfully"
Energie-expert Michael Levi zegt dat Romney droomt. Om te beginnen: de oliemarkt is een mondiale markt die gerund wordt door multinationals. Die bedrijven willen via de Keystone XL-pijplijn Canadese olie naar New Orleans pompen zodat die van daaruit geëxporteerd kan worden. De enige manier om Amerikaanse olie in de VS te houden, is door iets te doen wat de Republikeinen nooit zullen doen: het nationaliseren van de olie-industrie.

Willen de Amerikanen 'energy independence' verwezenlijken, dan moeten zij alternatieve energie gaan gebruiken en de afhankelijkheid van olie afbouwen, stelt Steve Kretzmann, executive director van Oil Change International.

Obama, olie & kolen
Romney maakt er tijdens zijn campagne een punt van om Obama af te schilderen als een 'anti-energy' president, een man die oorlog voert tegen de steenkool- en olie-industrie. Maar is dat zo? Wat als Obama nog vier jaar president is, zal dat veel verschil maken om global warming en halt toe te roepen?

Ja en nee. Een groene president kan je Obama nauwelijks noemen. Hij heeft meer offshore drilling toegestaan, kwam persoonlijk tussenbeide om een wet die strengere regels voor fracking voorstelde tegen te houden en heeft nog een pak 'groene' maatregelen tegengehouden. De huidige economische situatie laat het jammer genoeg niet toe, was zijn uitleg. Feit is dat er onder Obama in de VS meer olie naar boven is gehaald, iets dat sinds de jaren zestig niet meer was voorgekomen.

Obama heeft ook de verontreinigende steenkolenindustrie weinig in de weg gelegd. Een voorgestelde wet om 'mountaintop removal mining' te verbieden is er niet gekomen. Er zijn geen extra belastingen op kolen gekomen zoals beloofd. Het feit dat de afgelopen 2 jaar 124 kolenmijnen zijn gesloten en dat het percentage elektriciteit uit steenkool nu onder 40 procent is gezakt, heeft niks te maken met wat de Republikeinen 'Obama's War on Coal' noemen.

Niet alleen is er toenemende concurrentie van gascentrales en, in minder mate, van duurzame energie, de realiteit is vooral dat na 150 jaar intensieve mijnbouw het moeilijker en duurder wordt om nog kool uit de grond te halen. Dixit Sierra Club-advocaat Robert Ukeiley: "Alle goedkope, makkelijk te bereiken kolenvelden in central Appalachia zijn uitgeput. Da's een geologisch feit. There is no politician who can change that or scapegoat anybody."

Fout en fout. Want polls tonen aan dat de meeste Amerikanen Obama verantwoordelijk houden voor de slechte staat waarin de steenkoolindustrie verkeert. Diezelfde Obama heeft eind vorig jaar toestemming gegeven te beginnen aan de ontginning van het Powder River Basin in Montana en Wyoming, één van 's werelds rijkste steenkoolvelden. Het gaat om honderden miljarden dollars aan steenkool. In Powder River Basin ligt 750 miljoen ton steenkool die erg makkelijk te ontginnen is. Dat is het equivalent van het openen van 300 op steenkool draaiende elektriciteitscentrales.

Terug naar het Plioceen
Obama torpedeerde ook een wet die ozon (en smog) aan banden zou leggen en hij beloofde vijf miljoen groene banen te creëren. Het zijn er uiteindelijk 2,7 miljoen geworden. Waarbij opgemerkt dat 'groen' nogal breed mag worden geïnterpreteerd. Buschauffeur of treinbestuurder is volgens Obama een groene baan, want openbaar vervoer is groen. Tja. Dat 315.000 mensen de nationale parken verfraaien en wegen repareren is leuk, maar het heeft zero impact in de strijd tegen global warming. Obama heeft er wel een wet doorgekregen die auto's in de toekomst verplicht zuiniger maken, al klinkt de maatregel spectaculairder dan hij is. Tegen 2025 maximaal 4,4 liter per 100 kilometer. Een weinig ambitieuze doelstelling die niet veel zal veranderen.

Wat vooral zorgen baart is deze uitspraak van Obama, in een interview met Rolling Stone: "I have the utmost respect for scientists. But it's important to understand that Canada is going to be moving forward with tar sands, regardless of what we do." Lees: ik sta machteloos, de Canadezen beslissen daar over.

Het brengt ons - jammer genoeg - naar de essentie van de stelling dat het standpunt van één man in deze geglobaliseerde wereld ook ons leven, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan beïnvloedt. En niet een klein beetje. James Hansen, hoofd van het NASA Goddard Institute for Space Studies in New York City en ook professor aan het Department of Earth and Environmental Sciences van Columbia University, heeft uitgerekend wat het exploiteren van die teerzanden betekent.

Een verdubbeling van CO² in onze atmosfeer, naar een niveau vergelijkbaar met het vroege Plioceen, 4,5 miljoen jaar geleden. In de tropen was het toen gemiddeld 4 graden warmer, aan de polen tien graden. In zo'n scenario verdwijnt al snel 50 procent van alle leven op aarde en stijgen de oceanen met meer dan 15 meter.

Joseph E. Aldy, Obama's voormalige topadviseur op het gebied van klimaat en energie, en nu werkzaam aan de John F. Kennedy School of Government van Harvard, gelooft echter dat het zo ver niet hoeft te komen. Hij is ervan overtuigd dat Obama, mits herverkozen, werk zal maken van zijn originele opzet, namelijk de VS op weg zetten om tegen 2035 zo'n 80 procent van z'n energieverbruik duurzaam te maken. Volgens hem heeft Obama plannen klaar om tegen het einde van zijn tweede termijn het energieverbruik in de VS met 15 procent te verminderen, onder meer door strengere normen op het gebied van isolatie van gebouwen. Volgens Aldy is dat realistisch omdat het verenigbaar is met economische groei en het creëren van nieuwe banen.

Aldy redeneert zoals veel politieke waarnemers, namelijk dat Obama klimaatverandering niet op de agenda wil plaatsen omdat het hem in tijden van werkloosheid en economische malaise stemmen en een mogelijke herverkiezing kan kosten. Maar in hoeverre klopt dat? Begaat Obama hier geen vergissing?

Het groene gevaar
De president werd de afgelopen dagen voor het eerst geconfronteerd met vragen over de opwarming van ons klimaat, en dat kwam uit onverwachte hoek. MTV-persoonlijkheid Sway Calloway vroeg de president naar klimaatmaatregelen. Want, zo redeneerde hij, uit alle vragen die MTV-kijkers hadden ingestuurd voor de president stond global warming op twee. Candy Crowley van CNN, die het tweede presidentiële televisiedebat modereerde, gaf eerder toe dat er veel vragen waren van aanwezigen over de klimaatkoers van de kandidaten, maar dat die vragen gecensureerd werden, omdat "beslist was dat de economie prioriteit had".

Uit peilingen weten we dat 58 procent van de stemgerechtigden eerder zou kiezen voor een kandidaat met een duurzaam energiebeleid. Obama heeft een voorsprong van 13 procent op Romney als het gaat om energie. En er is nog iets anders. In de VS bestaat wel degelijk een groene partij, en die Green Party heeft zelfs een presidentskandidaat, Jill Stein. Ze staat op het stembiljet in 38 staten, en gaat er wellicht vandoor met 2 procent van de stemmen. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2008. Belangrijker is dat Obama die 2 procent wel eens hard nodig kan hebben om Romney te verslaan. Al Gore weet er over mee te praten. Hij verspeelde in 2000 wellicht het Witte Huis door stemmen die naar de groenen gingen. Daarmee werd de strijd tegen de opwarming direct voor tien jaar stilgelegd. Staat ons dat opnieuw te wachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden