Wat gaan zij vandaag zeggen?

Wordt het homohuwelijk in de hele VS legaal? Krijgt 'discriminatie' een andere definitie? Blijft Obamacare overeind? Vanmiddag om vier uur komen de antwoorden. Van het hoogste hof.

Om vier uur vanmiddag staat in de VS de tijd even stil. Advocaten, politici, journalisten, lobbyisten en gewone burgers, bij honderdduizenden blijven ze in de buurt van een televisie. En tienduizenden, de ongeduldig-sten, de echte liefhebbers, houden op hun computer het live commentaarscherm open van SCOTUSblog.com, de website die dagelijks de activiteiten volgt van het Supreme Court Of The United States, het Hooggerechtshof.

Dag en tijd zijn door het hof bekendgemaakt, maar wat er vandaag gaat komen, weet geen mens, behalve natuurlijk de negen opperrechters en hun personeel. Zal vandaag Obamacare grotendeels buiten werking worden gesteld? Het homohuwelijk in het hele land worden gelegaliseerd? Gaat de definitie van 'discriminatie' op de schop? Het blijft spannend tot de rechters binnenkomen en een verkorte versie van hun uitspraken voorlezen.

undefined

Alle continenten

Dat ritueel maakt dat mensen uit alle continenten, op voor hen de meest ongelukkige momenten van de dag, inloggen op de website om er zo mee te maken hoe juridische geschiedenis wordt geschreven. Alle continenten? Jazeker, afgelopen maandag meldde ook McMurdo Station op Ross Island in Antarctica zich present.

De zwijgzaamheid van het hof is maar een van de vele eigenaardigheden van het instituut, waarvan de leden door de zittende president worden benoemd. De zittingen worden niet, zoals die van veel lagere rechtbanken, rechtstreeks uitgezonden. Geluid wordt wel opgenomen, maar meestal pas na een paar dagen vrijgegeven. En terwijl het hof vorig jaar nog korte metten maakte met de wens van de staat Massachusetts om demonstraties bij abortusklinieken een beetje in te perken, is demonstreren voor de deur van het neoklassieke marmerpaleis op Capitol Hill waar het allemaal gebeurt, streng verboden.

Het hof beslist dat allemaal zelf, als sluitsteen van de rechterlijke macht, een van de drie instituties in de republiek - de andere twee zijn de uitvoerende macht, onder leiding van de president, en de wetgevende macht, bestaande uit de twee huizen van het Congres. Door een 'scheiding der machten', bedachten de oude Grieken al, kunnen die elkaar in het gareel houden. En in de mooie formulering van de auteurs van de Oxford Companion to the Supreme Court of the United States is dat hof 'het meest gescheiden en minst in het gareel gehouden van alle machten'.

undefined

Voor het leven benoemd

Dat wrikt wel eens, zeker omdat de negen opperrechters voor het leven benoemd zijn, en zich dus niets hoeven aan te trekken van de uitslag van verkiezingen of de publieke opinie. Politici mogen graag van leer trekken tegen 'onverkozen rechters' als een uitspraak hen niet bevalt. Zelfs president Barack Obama, die colleges constitutioneel recht heeft gegeven aan de Universiteit van Chicago, bezondigde zich daaraan toen de rechters zich in 2012 voor de eerste keer over Obamacare, zijn nieuwe zorgstelsel, bogen.

"Ik vertrouw erop", zei Obama, "dat het Hooggerechtshof uiteindelijk niet de nooit vertoonde, uitzonderlijke stap zal nemen om een wet ongeldig te verklaren die aangenomen is door een grote meerderheid van een democratisch verkozen Congres. En ik wil conservatieve commentatoren eraan herinneren dat we jarenlang hebben gehoord dat het grootste probleem met het hof juridisch activisme was, of gebrek aan juridische terughoudendheid. Nou, dit zou een goed voorbeeld zijn."

Obama noemde daar de twee polen waartussen de opperrechters hebben moeteen laveren zolang de VS bestaan. Juridisch activisme is het, als het hof met onverwachte of vergezochte interpretaties van de Grondwet komt, om maar te zorgen dat er een uitspraak uit de bus komt die de rechters persoonlijk bevalt.

undefined

Wet gered

Misschien was, tot verrassing van Obama, juist de uitspraak over Obamacare wel een voorbeeld daarvan, want daarin kreeg hij zijn zin op een verrassende manier: de boetes die mensen in zijn zorgstelsel moeten betalen als ze geen zorgverzekering nemen, werden door het hof geïnterpreteerd als een belasting. Zo had bijna niemand het nog bekeken, maar het was wel de redding voor de wet, want het heffen van belastingen komt in de Grondwet voor.

Een ander voorbeeld is de beroemde uitspraak in Roe v. Wade (1973), waarin abortus legaal werd verklaard op grond van het recht van vrouwen op privacy.

Het omgekeerde van juridisch activisme is juridische terughoudendheid, en die kan verschillende vormen aannemen. Er zijn 'textualisten', rechters die zweren bij de letterlijke tekst van een wet, inclusief de Grondwet. Anderen zijn 'originalist', ze vinden dat je in de hoofden moet proberen te kruipen van de opstellers van een wet. Bij de Grondwet zijn dat (op latere amendementen na) vereerde Vaders des Vaderlands als Washington, Jefferson en Hamilton. Je moet de vraag beantwoorden: wat werd in hun tijd bedoeld en beoogd met wat er staat?

Dat laatste helpt je niet altijd verder. In 1787 had nog niemand weet van mobiele telefoons, laat staan dat er werd nagedacht of het doorzoeken van de telefoon van een arrestant neerkomt op de 'onredelijke doorzoeking of inbeslagname' waar de Grondwet iets tegen heeft. Toch moesten de negen rechters daar in 2014 iets over zeggen - en ze zeiden 'ja'.

Maar er ontbreken ook fundamentelere dingen in de Grondwet. Zo staat nergens expliciet wat er moet gebeuren als het Hooggerechtshof een uitspraak doet waar een deelstaat of de president het gloeiend mee oneens is, of als het een wet die het Congres heeft aangenomen, ongeldig verklaart. Dat het Hooggerechtshof het laatste woord heeft, is uitgesproken door... het Hooggerechtshof zelf, in 1803. En sindsdien hebben president en Congres zich eraan gehouden. Al zocht president Franklin D. Roosevelt in 1937 wel de grens op, toen hij samen met het Congres dreigde het hof uit te breiden met extra rechters, zodat het zou ophouden zijn economisch herstelprogramma, de New Deal, ongrondwettig te verklaren.

Duizenden mensen en bedrijven doen jaarlijks een beroep op die enorme macht. Het hof neemt maar een honderdtal kwesties in behandeling. Voorrang krijgen zaken waarover verschillende hoven van beroep verschillend hebben geoordeeld: dan staat immers niet meer vast wat 'de wet van het land' is. Dat was bijvoorbeeld het geval bij het homohuwelijk: één hof van beroep is het oneens met alle anderen en vindt dat een staat het homohuwelijk moet kunnen verbieden.

undefined

Vriend van het hof

Als het hof een zaak aanneemt, wordt het meteen bestookt door deskundigen en instanties die er iets van vinden. Dat mag, iemand die zo'n brief stuurt is een 'amicus curiae', een 'vriend van het hof'. Na bestudering van alle stukken krijgen de strijdende partijen in een openbare zitting een laatste kans om uit te leggen waarom ze gelijk hebben, en nemen de rechters de gelegenheid te baat om elkaar af te troeven met vergezochte voorbeelden en retorische vragen. En dan is het tijd om te stemmen en de uitspraak te schrijven.

Ook daarbij heeft het Hof zijn eigen, vaste tradities. Waar rechters mogen zitten tijdens de vergaderingen wordt bepaald door hun dienstjaren. De jongste rechter heeft corvee: de deur opendoen als er iemand aanklopt met een boodschap, de koffie inschenken en notuleren. Nu is dat rechter Elena Kagan, haar voorganger Stephen Breyer deed het meer dan elf jaar lang en dat was niet eens een record.

De stemming verloopt langs heel andere scheidslijnen. Er zijn rechters die door Republikeinse presidenten zijn benoemd, en rechters die hun zetel aan een Democratische president te danken hebben. En wonder boven wonder, als de juridische argumenten zijn gewisseld en door de zeef van de persoonlijke juridische filosofie gehaald, of die nu activistisch, textualistisch of originalistisch is, komen er vaak standpunten uit die passen bij het Republikeinse, respectievelijk Democratische beleid.

In het huidige college van negen mensen krijgen de conservatieven doorgaans hun zin. Dat er toch ook regelmatig uitspraken worden gedaan die de Democraten vrolijk stemmen, is vooral te danken aan rechter Anthony Kennedy, die gematigde opvattingen heeft en op een aantal onderwerpen met de progressieve rechters meestemt.

Een machtig hof, rechters die voor het leven benoemd worden en hun politieke opvattingen meenemen naar hun werk: als een president in zijn tijd in het Witte Huis niets anders voor elkaar krijgt dan het benoemen van een paar opperrechters, heeft hij toch flink zijn partij meegeblazen in de politieke geschiedenis van zijn land. Zolang John Roberts bijvoorbeeld de voorzitter is van het Hooggerechtshof, regeert George W. Bush nog een klein beetje mee.

undefined

Beetje pech

Maar president Obama heeft op dat gebied een beetje pech: weliswaar heeft hij Sonia Sotomayor en Elana Kagan twee progressieve rechters voorgedragen, maar die kwamen in vacatures van andere progressieve rechters, dus dat maakte op korte termijn weinig verschil. Van de conservatieve rechters maakt niet één de indruk ziek, zwak, misselijk of gewoon de juridische topsport moe te zijn.

Hoogstens kan Obama hopen dat de progressieve rechter Ruth Bader Ginsburg binnenkort ontslag neemt. Die is 82 jaar oud en zou kunnen redeneren dat als Obama haar opvolger niet benoemt, na 2016 misschien een Republikein president dat voorrecht krijgt. Maar Ginsburg, zo zegt ze keer op keer, denkt zo niet. En van een opperrechter geloof je dat dan gewoon.

undefined

Komende beslissingen

De zaken waar Amerika reikhalzend naar uitkijkt en waarover vandaag, of anders nog deze maand een uitspraak van het Hooggerechtshof wordt verwacht:

Burwell v. King.

Over: Obamacare.

Moeten miljoenen mensen hun zorgtoeslag inleveren omdat een onzorgvuldig geschreven wetsartikel over die toeslag het alleen heeft over de website van hun deelstaat waar ze een zorgpolis kunnen aanschaffen, en niet zegt dat het ook een website van de federale overheid kan zijn?

Obergefell v. Hodges.

Over: homohuwelijk.

Is het strijdig met de Grondwet als een deelstaat het huwelijk alleen toestaat aan een man en een vrouw? En als een deelstaat mannen met mannen en vrouwen met vrouwen laat trouwen, moeten andere staten dat huwelijk dan erkennen?

Texas Department of Housing and Community Affairs v. The Inclusive Communities Project

Over: discriminatie.

Is het discriminerend als een maatregel op het gebied van huisvesting vooral ongunstig uitpakt voor zwarten, ook al was dat helemaal niet de bedoeling?

undefined

Beruchte en beroemde beslissingen:

Dredd Scott v. Sanford (1857)

Oordeel: een zwarte kan nooit een Amerikaans burger zijn, en kan dus in een Amerikaanse rechtbank geen zaak aanspannen om zijn vrijheid te krijgen.

Gevolg: toename van spanningen rond slavernij, die uitmondden in de Burgeroorlog.

Brown v. Board of Education (1954)

Oordeel: het is ongrondwettig om aparte scholen voor zwarten en blanken te hebben.

Gevolg: grondslag voor rassenscheiding verviel.

United States v. Nixon (1974)

Oordeel: de president staat niet boven de wet, hij moet bandopnamen van zijn gesprekken afstaan als die bewijsmateriaal zijn in een strafzaak.

Gevolg: Nixon trad af.

Bush v. Gore (2000)

Oordeel: hertellen van stemmen in Florida voor de presidentsverkiezingen moet stoppen.

Gevolg: George W. Bush werd president.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden