'Wat er misging in Haren? Simpel toch'

Deel rapport-Cohen lekte gisteren uit, maar inwoners en politici wisten allang wat er fout ging bij Project X

Merthe Weusthuis wordt op straat nog altijd herkend. De 16-jarige verlangt terug naar anonimiteit, laat haar vader weten. Met gemengde gevoelens beleeft de familie de spotlights die weer op Haren staan, nu vandaag het rapport verschijnt van de commissie-Cohen. Die onderzocht hoe Haren op 21 september vorig jaar een slagveld werd, nadat Merthe door een verkeerd vinkje op Facebook per ongeluk duizenden mensen uitnodigde voor haar sweet sixteen-partijtje.

De familie Weusthuis wil niet ingaan op de vraag wat Haren hoopt dat er in het rapport-Cohen staat. Hun overburen, meneer en mevrouw Van Delden, moeten alleen maar lachen, om de 'uitgerangeerde PvdA'er' die vijf maanden en bijna vier ton nodig had om alles op een rij te krijgen. Het Dagblad van het Noorden en RTV Noord kwamen al binnen anderhalve maand met een reconstructie, schampert mevrouw Van Delden. Voor haar was het allang duidelijk: "Een stomme fout van Merthe en daarna is het door niet goed nadenken en een softe aanpak uit de hand gelopen."

Mevrouw Mulder, wier tuin aan die van het gezin Weusthuis grenst, moest die gewelddadige septemberavond van de politie terugkomen van vakantie. Zij hoopt dat 'de waarheid' in het rapport staat. Die is volgens de Harense onder meer dat agenten ter plekke volstrekt niet waren berekend op het tegenhouden van massa's dolgedraaide jongeren. Zo ontbeerden ze juiste communicatiemiddelen. Mulder organiseerde via internet nog een steunbetuiging voor de arme dienders.

Bakkersvrouw Petra Haafs wil dat 'ze er van leren' en volgens haar is dat ook al gebeurd. Ze haalt aan hoe een week na Project X in Haren een dreigende Facebookparty in Arnhem succesvol de kop werd ingedrukt door de autoriteiten. Zoals veel ondernemers vinden Haafs en haar man - die destijds broodjes in X-vorm verkochten - het niet nodig dat er koppen rollen. Wel hadden ze graag gezien dat de relschoppers zwaarder waren gestraft.

Harense politici zijn minder vriendelijk. Met name de oppositiepartijen in de gemeenteraad voelden zich door het instellen van de commissie-Cohen buitenspel gezet. Mariska Sloot van Gezond Verstand Haren had een spoeddebat gewild: "Maar in plaats daarvan kregen we Cohen en moesten wij vijf maanden onze kaken op elkaar houden". Sloot, en ook Wil Legemaat van D66, willen nu dat Cohen er geen doekjes om windt en man en paard noemt. Legemaat: "Ik hoop dat de commissie recht doet aan wat de mensen hier hebben ervaren". De conclusie kan volgens Legemaat niet anders zijn dan dat de overheid 'verwijtbaar' tekort is geschoten bij haar kerntaak, het garanderen van de veiligheid van burgers.

Kort na de rellen al eiste Harenaar en oud-officier van justitie Henk Marquart Scholtz het opstappen van burgemeester Bats van Haren, van de officier van juistitie en van korpschef Oscar Dros, vanwege "ernstig plichtsverzuim en zeer ernstige nalatigheid". Sloot vindt dat de schuldigen die Cohen aanwijst 'consequenties' moeten trekken en moeten opstappen. Legemaat van D66 wil in elk geval dat de verantwoordelijken excuses maken aan de bevolking. "Dat is nog niet gebeurd."

Kosten: 389.075 euro
Het rapport van de commissie-Cohen bestaat uit drie delen: een onderzoek naar de precieze gebeurtenissen (inclusief het optreden van gemeente, politie en justitie), een onderzoek naar de rol van traditionele en nieuwe media en een sociaal-maatschappelijke analyse van de gebeurtenissen. De kosten voor het inhuren van de commissie bedragen 389.075 euro. De oud-burgemeester van Amsterdam liet zich bijstaan door hoogleraar bestuurskunde Gabriël van den Brink, hoogleraar communicatiewetenschappen en nieuwe media Jan van Dijk, lector openbare orde en gevaarsbeheersing Otto Adang en student nieuwe media en digitale cultuur Thomas Boeschoten.

68 veroordelingen
Voor misdragingen tijdens Project X Haren zijn 111 verdachten aangehouden, de jongste persoon was 15, de oudste 39.

In totaal zijn 68 personen veroordeeld, voornamelijk voor openlijke geweldpleging. Er zijn taakstraffen opgelegd (de maximale was 210 uur) en celstraffen van maximaal drie maanden.

Tegen een 18-jarige man uit Bolsward en een 25-jarige man uit Niehove zijn respectievelijk anderhalf jaar en een jaar cel geëist, waarvan respectievelijk zes maanden en vier maanden voorwaardelijk. De uitspraak volgt nog.

In totaal 41 verdachten moesten geld storten in een schadefonds, samen 16.950 euro.

Wat er gebeurde op 21 september 2012
Scholiere Merthe Weusthuis wil haar zestiende verjaardag vieren en nodigt op Facebook vrienden uit. Ze maakt de uitnodiging per ongeluk openbaar. Duizenden jongeren komen op 21 september naar Haren, uit nieuwsgierigheid en sensatiezucht. Terwijl Merthe en haar familie uit voorzorg de benen nemen, verandert de rustige Groningse plaats in een met drank overgoten strijdtoneel. Tachtig inwoners melden schade bij de gemeente, het werkelijke aantal mensen met schade is onbekend. Het Verbond van Verzekaars raamde de totale schade meteen op 1 miljoen. Er vallen tien lichtgewonden. Een hoogbejaarde man breekt een kaak en krijgt een lichte hersenbloeding als iemand hem in zijn bijkeuken met een tegel op zijn hoofd slaat.

Waarom kregen de gebeurtenissen de naam Project X?
Zo heet de Amerikaanse filmkomedie uit 2012 over drie jongeren die een groot feest organiseren dat escaleert. Grote via sociale media of internet aangekondigde evenementen krijgen sinds de film het predicaat Project X.

Wat zijn de vragen die de commissie-Cohen moest beantwoorden?
Belangrijke vragen zijn: Wat is er precies in Haren gebeurd sinds Merthe begin september haar uitnodiging verstuurde? Hoe traden gemeente en politie op, waarom konden zij de situatie niet in de hand houden? Waarom kwamen er zoveel jongeren naar Haren en welke rol speelden oude en nieuwe media? Cohen en co hebben gepraat met participanten op alle niveaus, van Merthe zelf, tot aanbieders van openbaar vervoer. Journalisten en redacteuren van 34 kranten, websites en omroepen zijn ondervraagd. En er is een analyse gemaakt van verdachten, met speciale toestemming van het college van procureurs-generaals.

Wie lopen de grootste kans als verantwoordelijke te worden aangewezen?
Burgemeester Bats en Oscar Dros, politiechef van de eenheid Noord-Nederland. Zij kregen al veel kritiek. VVD'er Bats, sinds mei vorig jaar burgemeester van Haren, riep steeds dat er geen feestje was, in de hoop de massa's buiten de deur te houden. Waarom gooide hij het dorp niet op slot of werd een alternatief feest georganiseerd? Oscar Dros wordt aangerekend dat politie en mobiele eenheid met te weinig waren, en niet goed uitgerust.

De commandant die de politie-inzet leidde, Marion Latour (38), is al opgestapt. Zij werkt nu bij de brandweer Noord- en Oost-Gelderland. Ontkend wordt dat dit door 'Haren' komt. Op Peter Rehwinkel, burgemeester van Groningen en voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen, is commentaar omdat hij zich amper mengde in de situatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden