Wat drijft jongeren tot gewelddadige islam?

analyse Het geloof is niet de enige factor voor radicalisering

Een halvemaansbaard zonder snor, een wit, zwart, grijs of bruine djellaba, een gebedsmutsje op het hoofd, een broek in dezelfde kleur van de djellaba of een gewone spijkerbroek en een Palestinasjaaltje.

Tien jaar geleden zou dit nog een vrome moslim zijn, die toen nog niet zo vaak in het straatbeeld was te zien. De moord in 2004 op cineast Theo van Gogh op straat in Amsterdam door de Marokkaanse Nederlander Mohammed B. was een schok. Nederland werd bijna letterlijk in het hart geraakt door de radicale islam.

Voor het eerst werd dit land geconfronteerd met een groep Nederlandse jongeren die de gewelddadige djihad aanhangt, een extremistische stroming binnen de salafistische islam. De Hofstadgroep was een feit. Na de veroordelingen van B., Samir A. en hun vrienden, leek het weer rustig.

Maar dat is maar schijn. Een kleine scene van dat voornamelijk Haagse netwerk bleef over. Er wordt weleens gezegd: mensen kun je doden of arresteren, maar ideeën niet. Dat is in het geval van het opkomend en groeiend djihadisme zeker waar. Maar dit fenomeen dat veel mensen in Nederland en Europa bijna dagelijks bezighoudt, heeft een oorsprong. In veel gevallen is het niet per se de religie die ze tot geweld drijft, maar de haat jegens de samenleving. Ze dromen van een staat waarin ze zichzelf kunnen zijn en zonder kritiek hun geloof kunnen belijden: een islamitisch kalifaat.

Dat overgebleven groepje radicalen uit de Hofstadgroep kreeg weer vrienden en volgelingen. De meeste jongeren komen uit achterstandswijken in Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, Arnhem, Delft en Zoetermeer. Opleiding speelt geen rol, want een deel daarvan heeft de school wel afgemaakt en is gaan studeren, een ander deel niet.

Over het algemeen wordt gezegd dat jongeren uit achterstandswijken maar drie mogelijkheden hebben. De sterksten die het stevigst in hun schoenen staan, ontvluchten de armoedige situatie en hun wijken. Een deel beproeft zijn geluk in de criminaliteit via contacten op straat. Anderen verdiepen zich in het geloof, worden heel vroom en willen leven zoals Allah en Mohammed zijn profeet hebben uitgestippeld. Van die derde groep radicaliseert een aantal. Tussen de criminele en radicale groep is ook sprake van kruisbestuiving, blijkt uit politieonderzoek. Sommigen wilden juist uit de misdaad stappen en zijn naar de andere kant doorgeslagen. Jongerenwerker en moslim Ibrahim Wijbenga schaarde onlangs de djihadisten van nu in een opinieartikel in Het Parool onder de 'gangsterdjihad'. Dat geldt niet voor alle radicalen. Maar er is wel degelijk iets wat ze bindt, blijkt uit verhalen over deze jongeren uit hun buurten: hun achtergrond.

Er bestaan in Nederland nauwelijks 'rijkeluisdjihadisten'. Ze leefden of leven nog steeds in hun achterstandsbuurten in armoede. Op school wilde het niet altijd vlotten door de problemen thuis en binnen het gezin. Sommigen komen uit gebroken gezinnen, anderen komen van strenggelovige huize. Djihadisten hebben allemaal een haat jegens de westerse en Nederlandse maatschappij ontwikkeld. Ze zien de overheid en met name politie en justitie als hun grootste vijanden. Deze jongeren voelen zich in de steek gelaten door de staat. Ze nemen een slachtofferrol in, zullen veel mensen denken. Maar is die radicalisering verklaarbaar?

Hun gedachten worden verstrerkt op internet, waar ze geloofsgenoten virtueel kunnen ontmoeten. Op internet creëren ze hun eigen identiteit en nemen ze afstand van hun ouders die zich bescheiden en kritiekloos opstelden en die zich zoveel mogelijk wilden aanpassen aan de Nederlandse mores. Maar deze jongeren werden ook gediscrimineerd, ze werden geweigerd bij de discotheek, ze kregen geen stageplekken en geen werk, werden continu op de hielen gezeten door de autoriteiten, of ze moesten met veel minder dan ze kunnen tevreden zijn. Ook de Algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst en de Nationaal coördinator terrorismebestrijding en veiligheid beamen dat: de islam is niet de enige factor die maakt dat een jongere in problemen radicaliseert.

Kenmerken djihadisten

Arm/sociaal-economische achterstand

Voelen zich gediscrimineerd

Komen uit achterstandswijken

Geweigerd bij de discotheek

Krijgen geen stageplekken

Vinden geen werk

Veel op internet

In (generatie)conflict met ouders

Op zoek naar identiteit

Soms crimineel

Willen zich in hun zoektocht onderscheiden

Op zoek naar status

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden