Wat drijft de betogers in Oost-Oekraïne?

Een pro-Russische betoger omhelst een gewapende (naar het schijnt) militant.Beeld afp

De retoriek is hetzelfde, maar de rollen zijn nu omgedraaid. Volgens de regering in Kiev houden 'terroristen' opgehitst door Rusland de overheidsgebouwen in het oosten van het land bezet. Dezelfde woorden gebruikte de Russische president Poetin twee maanden geleden toen hij het had over 'fascisten' die het centrale plein (Maidan) in Kiev bezette en die nationalistische gevoelens aanwakkerde. Een schande, noemde Poetin het, dat ze openlijk werden gesteund door het Westen.

Wat zijn de verschillen tussen de betogers in het oosten en de demonstranten in Kiev? "De Maidandemonstranten hadden een duidelijker doel voor ogen", zegt de Russische journalist Natalia Antonova. Zij is voormalig hoofdredacteur van de Moscow News, een Russischtalige krant die ook in het Engels verschijnt. Ze stapte onlangs op uit onvrede omdat ze te veel werd tegengewerkt door het regime.

"De mensen op Maidan demonstreerden tegen corruptie, het gebrek aan onafhankelijke instituties in het land, het feit dat een associatieverdrag met de EU niet doorging. Kortom: ze wilden een democratische rechtsstaat", zegt Antonova. Wel was er volgens de journalist een minderheid met andere opvattingen. "Er bevonden zich radicale nationalisten onder de betogers die er enge ideeën op nahielden. Onderschat die minderheid niet."

Genoeg van politieke instabiliteit
De demonstranten in het oosten van Oekraïne zijn moeilijker te definiëren. Het blijft onduidelijk wat ze willen, waar ze tegen protesteren. Antonova: "Ze voelen zich lastiggevallen door het Westen - bedreigd. Sinds er nieuwe machthebbers zitten, zijn ze vervreemd van de regering in Kiev en ze hebben het gevoel dat hun taal, het Russisch, hen afgenomen wordt", legt de journaliste uit.

Daar komt bij dat de demonstranten in het oosten Rusland zien als een belangrijke steunpilaar. "Ze hebben genoeg van de politieke instabiliteit in Oekraïne. In hun ogen heeft Rusland een stabiel, politiek model." Overigens bevindt zich onder deze demonstranten een groep Russische 'vrijwilligers' die het protest aanwakkert. "Maar, dit is een minderheid", zegt Antonova. "Net zoals de nationalisten op Maidan."

Het verzet tegen politieke instabiliteit en corruptie is een belangrijke overeenkomst tussen de demonstranten uit het oosten en het westen. Want het onderliggende gevoel - de corruptie, de economie die tientallen jaren na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie stilstaat - wordt door iedere Oekraïener gedeeld. "Maar ze beschuldigen andere mensen. Ook verschillen ze van mening over de rol die Rusland en het Westen moeten spelen."

Oranjerevolutie
Zo denken de demonstranten in het oosten dat de regering in Kiev niet in staat is de problemen op te lossen. Antonova: "De Oranjerevolutie staat nog vers in het geheugen gegrift." Ook toen beloofde Oekraiense politici economische voorspoed en een democratische rechtsstaat. "Dat is grandioos mislukt."

Dat breekt Oekraïne nu op. Want 2004 was het moment om eenheid te creëren. "Dat is nooit gelukt. De verschillende regeringen zijn er niet in geslaagd een 'nationale identiteit' te introduceren, om verbondenheid te creëren tussen de bevolkingsgroepen. Deze fragmentatie is erg gevaarlijk. Het kan een vernietigend effect hebben. We zien het eigenlijk nu gebeuren."

Dat Rusland achter de schermen een belangrijke rol speelt, staat voor Antonova vast. Maar dat heeft ook te maken met de demonstranten in het oosten. "Zij vragen uit een soort automatisme Rusland om hulp. Tot op heden ontkent Rusland iedere betrokkenheid." Dat roept volgens de journaliste veel vragen op. "Wie gaat hiervan profiteren? Hebben de hoogwaardigheidsbekleders een plan of doen ze maar wat? Die onzekerheid beangstigt mij en anderen nog veel meer."

Achterdocht in media
Westerse media berichten tot nu toe redelijk objectief over het conflict in Oekraïne, vindt Natalia Antonova. Over de demonstranten in het oosten wordt niet op een andere, vijandige manier geschreven dan de betogers die in Kiev de straat op gingen. "Om eerlijk te zijn vond ik de tv-programma's die ik heb gezien, saai en voorspelbaar", zegt de journaliste. Wel ziet Antonova verschillen in de manier waarop de Westerse en Russische inmenging in het conflict wordt omschreven. "Alles wat de Russen zeggen roept achterdocht op. Dat zie je terug in kranten en op tv."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden