Wat dreef de schutter in Christchurch?

De schutter drong de Al Noor moskee in het centrum van Christchurch binnen, terwijl daar ongeveer driehonderd gelovigen waren. Ooggetuigen hoorden zeker vijftig schoten. Beeld AFP

De terrorist die in Nieuw-Zeeland tientallen mensen doodschoot, had een afkeer van immigratie en een verlangen naar etnische puurheid

Een ‘gewone, blanke jongen’ van 28, uit een Australisch arbeidersgezin, zo omschrijft Brenton Tarrant zichzelf, in een manifest van 87 pagina’s dat op donderdagavond verspreid werd, en waarin de terroristische aanslag op twee moskeeën in Christchurch aangekondigd wordt. De politie doet nog geen uitspraken over de naam van de gearresteerde daders, maar Tarrant zond zijn aanslag live op sociale media uit, en verschillende Australische media bevestigden inmiddels zijn identiteit.

In zijn manifest staan huiveringwekkende passages. Zo belijdt Tarrant een verlangen naar nietsontziend, zuiverend geweld, waarmee hij een ‘atmosfeer van angst’ wil creëren waarin ‘drastische, krachtige en revolutionaire actie’ plaats kan vinden. En ook zijn onvermogen om mensen op een andere manier te zien dan als vertegenwoordigers van hun etnische of religieuze groep, is tekenend. Alle moslims zijn voor hem invaders, indringers. Zelfs als ze gewoon hun dagelijkse boodschappen doen: ‘Vanuit mijn huurauto zag ik een stroom indringers door de voordeur van het winkelcentrum gaan’, beschrijft hij een van de momenten die tot zijn radicalisering leidden.

Maar soms klinken de argumenten die Tarrant aanvoert om zijn gewelddadige ideologie te verdedigen, ineens verdacht gewoontjes: zulke dingen hoor je tegenwoordig wel meer in het maatschappelijk debat. Als hij uitvaart tegen de hoge geboortecijfers onder islamitische immigranten, dan hoor je echo’s van Europese rechts-populistische politici: de Duitse AfD-politicus Björn Höcke bijvoorbeeld, die het over een ‘islamitische geboortenjihad’ heeft, of Thierry Baudet in Nederland, die over ‘demografische suïcide’ spreekt.

En als hij in zijn manifest het idee bekritiseert dat etnische diversiteit een kracht is, dan voert hij vergelijkbare argumenten aan als minister Stef Blok vorig jaar, alleen gebruikt Tarrant niet Suriname, maar Brazilië om zijn punt te maken: ‘Brazilië, met al zijn raciale diversiteit, is volledig gefragmenteerd als natie, waar mensen niet met elkaar op kunnen schieten.”

Brenton Tarrant zond zijn aanslag live op sociale media uit. Beeld AP

Reis door Europa

Tarrant droomt van een wereld waarin iedere etnische groep netjes in zijn eigen land blijft wonen, en elkaar met rust laat. “Ik wens de verschillende volkeren van de wereld al het beste, ongeacht hun etniciteit, ras, cultuur of geloof.” Maar als iemand de grens naar een Europees land over durft te steken, dan is geweld geboden, en zijn zelfs kinderen niet onschuldig. “Kinderen van indringers blijven geen kinderen, maar worden volwassenen en vermenigvuldigen zich, en creëren meer indringers om je volk te verdringen.”

Tot zijn helden behoren de Britse fascist Oswald Moseley, en Anders Breivik, de Noorse terrorist die in 2011 77 slachtoffers maakte bij aanslagen, en die zijn extreem-rechtse overtuigingen eveneens in een manifest wereldkundig maakte. De bekering tot geweld gebeurde bij Tarrant in 2017, toen hij een reis maakte door West-Europa. Hij was getuige van de presidentsverkiezingen in Frankrijk, waarin Emmanuel Macron het won van Marine Le Pen. Dat een ‘globalist, kapitalist, gelijkheidsdenker en voormalige investeringsbankier’ het kon winnen van een ‘semi-nationalist’, die naar de smaak van Tarrant eigenlijk nog veel te slap was, beroofde hem van de illusie dat er langs politieke weg ooit verbetering mogelijk zou zijn.

Dan beschrijft Tarrant hoe hij op een van de vele oorlogskerkhoven van Frankrijk huilend neerzijgt, en zich afvraagt of al die soldaten soms voor niets gestorven zijn, en waarom niemand iets doet aan de huidige ‘invasie’. Hij besluit zelf actie te ondernemen. 

Paradoxaal

De ironie is natuurlijk dat die soldaten op de Franse kerkhoven vielen in oorlogen die Europeanen onderling uitvochten, bloederige oorlogen waarin veel meer slachtoffers vielen dan in de paar Wikipedia-pagina’s over misdaden door asielzoekers die Tarrant aanvoert als ‘bewijs’ dat Europa nu belegerd wordt door immigranten. Maar zulke nuances ontgaan Tarrant, voor wie ‘Europa’ een mystieke, etnische eenheid vormt.

De schutter drong de Al Noor moskee in het centrum van Christchurch binnen, terwijl daar ongeveer driehonderd gelovigen waren. Ooggetuigen hoorden zeker vijftig schoten. Beeld REUTERS

Het is niet de enige paradox in zijn denken. Want zoals meer racisten – hij omarmt die term zelf – slaagt Tarrant er niet in om te definiëren waar die etnische eenheid zich dan in toont, of waar hem de precieze verschillen met andere etnische groepen dan in zitten, behalve die geboortecijfers. Hij verwijst slechts naar niet nader gespecificeerde ‘onderzoeken en data’, en besluit met ‘uiteindelijk zal de waarheid aan het licht komen.’

Tot die tijd richt hij zijn pijlen, en zijn kogels, vooral op degenen die de veronderstelde eenheid in gevaar brengen: immigranten en allerlei ‘verraders’ en ‘vijanden’ uit eigen kring. En op de decadentie, het nihilisme en het consumentisme die de Europese cultuur volgens hem uitgehold hebben.

Maar meer dan geweld om die veronderstelde leegte in de cultuur te vullen heeft Tarrant zijn aanhangers ook niet te bieden. Geweld dat uiteindelijk zijn schouders ophaalt over de kritiek die je erop zou kunnen hebben, omdat het zijn eigen doel en rechtvaardiging is: ‘Geschiedenis is de geschiedenis van macht. Geweld is macht en geweld is de realiteit van de geschiedenis.’

Lees ook:

Dodental aanslagen Nieuw-Zeeland op 49, extra veiligheidsmaatregelen rond moskeeën

Het dodental van de aanslagen op twee moskeeën in Christchurch is opgelopen tot 49. Ook raakten circa vijftig mensen gewond. De politie waarschuwt dat die getallen nog op kunnen lopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden