Wat doet de vrouw van de burgemeester?

In Kochiaanse Koch draait het om een jaloerse burgervader, een hedendaagse Othello

GERWIN VAN DER WERF

'Onmiskenbaar Kochiaans', met die woorden prijst de uitgeverij de nieuwe roman van Herman Koch aan. Kochiaans, mooi woord, temeer omdat je ook meteen begrijpt wat ermee wordt bedoeld. 'De greppel' is de derde roman van Koch sinds het wereldsucces van 'Het diner' (2009), en met dat boek lijkt Herman Koch inderdaad een geheel eigen genre op de literaire kaart te hebben gezet, dat van de psychologische roman vol satire en suspense. Een woord moet er misschien nog voor bedacht worden, maar voorlopig voldoet 'Kochiaans'. En inderdaad, 'De greppel' blijkt een echte Koch: spannend, trefzeker geschreven, dicht op de huid van deze tijd. Waarom overheerst dan toch de teleurstelling na lezing? Dat heeft te maken met een mankement waaraan ook zijn andere romans in zekere mate lijden: de hoofdpersoon blijft te vlak.

In 'De greppel' kiest Koch opnieuw voor een fictieve beroemdheid als hoofdpersonage: de burgemeester van Amsterdam. Hij heet Robert Walter en lijkt in niets - ik zeg het maar even - op Eberhard van der Laan. Robert is niet erg bescheiden, hij noemt zichzelf een sterke persoonlijkheid. "Feit is bijvoorbeeld dat je je in mijn gezelschap niet snel zult vervelen." En verder: "Een paar jaar geleden heb ik in de Time-top 100 van wereldwijd belangrijke persoonlijkheden gestaan". Mooi denk je, wie hoog staat kan diep vallen, in een greppel of een afgrond, dat komt er minder op aan.

Net als in zijn andere boeken is Koch er niet op uit zijn hoofdpersonage erg sympathiek te laten overkomen. Robert Walter geeft plichtmatig af op provincialen, heeft niets met democratie, maakt zelfmoordenaars belachelijk en beschrijft het (zuidelijke) land van herkomst van zijn vrouw Sylvia in racistische stereotypen. Maar goed, de ene vervelende vent is de andere niet, Robert laat zich ook kennen als een familieman die oprecht van zijn vrouw en dochter houdt. Op een receptie ziet Robert zijn vrouw bij een van zijn wethouders staan. Ze lacht en werpt koket haar hoofd in haar nek. Wat heeft dat te betekenen? Gaat zijn vrouw vreemd met die saaie en drammerige wethouder die windmolens rond de stad wil bouwen? Het zaad der twijfel is gezaaid, en het is deze jaloezie die de roman voortstuwt. Als een hedendaagse Othello raakt Robert geobsedeerd door het vermeende bedrog van zijn echtgenote. Overal ziet hij tekenen, hij slaapt niet meer en begint zijn taken als burgemeester te verwaarlozen. Het lijkt duidelijk welke kant het opgaat, maar Koch heeft - heel Kochiaans - een paar flinke verrassingen in petto. Om spoilers te vermijden volstaat het hier om te zeggen dat onze blik, net als die van de jaloerse echtgenoot, vakkundig de verkeerde kant op wordt gericht.

Door het relatiedrama heen weeft Koch een verhaallijntje van Roberts bejaarde ouders, die - actueler kan niet - hun 'voltooide' leven willen beëindigen. Het is een zijpad, maar het moet gezegd, hier is Koch op zijn best. Tussen de beide verhaallijnen door leeft Koch zich uit in lange, satirisch bedoelde terzijdes over van alles en nog wat. Het okselhaar van milieuactivisten, het bleke uiterlijk van veganisten, dragers van Birkenstocksandalen. Te vaak klinkt hij als de oom naast wie je op familieverjaardagen liever niet zit.

"Het fascisme met het menselijke gezicht kruipt in de huid van de milieuactivist, als een teek zuigt het zich vast aan de kuit van de strijders voor gelijke dierenrechten, het knikt ons begripvol toe, doet net alsof het naar ons luistert, terwijl het ondertussen een monoloog afsteekt over de opwarming van de aarde."

Aldus Robert Walter, de man in wiens gezelschap 'je je niet snel zult vervelen'. Eerder een man in wiens gezelschap zelfs de borrelnoten geen troost meer bieden. Tegen die tijd wens je Amsterdam allang een andere burgervader toe en kan het lot van Robert je steeds minder schelen. En niet omdat hij onfrisse ideeën heeft, ijdel is en pathologisch jaloers, maar omdat Koch er onvoldoende in slaagt een mens van hem te maken, een mens wiens lot het onze is, voor zolang het boek duurt.

De fans van Koch zullen niet teleurgesteld worden door 'De greppel'. Maar voor wie al eerder twijfels had komen de Kochiaanse tekortkomingen in dit boek duidelijker naar voren: de personages noch de satire zijn interessant genoeg om de roman te laten beklijven.

Herman Koch: De greppel Ambo|Anthos; 320 blz euro21,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden