Wat doet Congo's president Kabila nu de oppositieleider dood is?

Oppositieleider Etienne Tshisekedi.Beeld REUTERS

De dood van Congo’s oppositieleider Tshisekedi zet het vertrek van president Kabila op losse schroeven.

Zal Congo’s president Joseph Kabila nog aftreden nu de belangrijkste oppositieleider van het land is overleden? De Congolees-Britse activist Vava Tampa vreest het ergste: “We zitten in de penarie”, was zijn korte reactie op het overlijden van oppositieveteraan Etienne Tshisekedi (84). “Dit is verwoestend voor de democratie.”

De man die bijna 40 jaar oppositie voerde in Congo en symbool stond voor verzet, stierf eergisteren in Brussel aan de gevolgen van een longaandoening. Hij overleed buiten het land waar hij onvermoeibaar streed tegen corruptie en dictatuur. Dat deed hij onder Mobutu Sese Seko in de jaren zeventig en tachtig, tegen Laurent Kabila eind jaren negentig, en tot voor kort tegen zijn zoon, huidig president Joseph Kabila (45). Naast politiek gevangene, was hij meerdere malen minister, premier en een zeer kansrijke presidentskandidaat. Gesteund door verkiezingswaarnemers bleef hij volhouden dat niet Kabila maar hij de verkiezingen van 2011 had gewonnen.

Steun van het volk

Maar Tshisekedi, die 35 jaar geleden de grootste oppositiepartij UDPS (Unie voor Democratie en Sociale Vooruitgang) oprichtte, kreeg nooit de macht. Terwijl hij wel de steun van het volk had. Eind vorig jaar bleek uit een zeldzame peiling onder Congolezen dat Thisekedi op bijna een vijfde van de stemmers zou kunnen rekenen. Kabila, die in 2001 het stokje van zijn vader overnam en met trucs probeerde langer aan de macht te blijven dan de toegestane twee termijnen, kreeg slechts acht procent steun.

“Niemand verbond de Congolezen, van oost naar west en van noord naar zuid, zoals Tshisekedi”, zegt activist Tampa. “Hij genoot respect en was geloofwaardig. Geen wonder dat de staatstelevisie gisteren pas zijn dood bekendmaakte.” Het volk is sindsdien in rouw gedompeld. Deze zomer was Tshisekedi nog door een juichende massa verwelkomd na twee jaar medische behandeling in het buitenland.

Zijn terugkeer was belangrijk vanwege zijn invloed op de macht in een tijd van bloedige protesten tegen Kabila. Eind oktober weigerde hij om mee te werken aan onderhandelingen over het aftreden van Kabila. Omdat alleen de gematigde oppositie deelnam, vond hij de besprekingen ongeloofwaardig. In de tweede ronde gaf Tshisekedi’s partij de versplinterde oppositie het gewicht om Kabila te dwingen tot een vreedzame transitie.

“Tshisekedi kan als geen ander het volk mobiliseren”, zegt Tampa. “Kabila kon niet anders dan meewerken toen Tshisekedi zich aansloot bij de onderhandelingen rond zijn vertrek.”

Losse schroeven

Kabila, die op 19 december vorig jaar het veld had moeten ruimen, beloofde in een breed politiek akkoord alsnog af te treden nadat nieuwe verkiezingen worden gehouden. Die moeten er komen voor het eind van 2017. Maar velen vrezen dat die afspraken met Tshisekedi’s dood op losse schroeven staat.

Tampa: “Zonder Tshisekedi zal de dynamiek binnen UDPS veranderen. Grote kans dat er een splitsing komt omdat er geen duidelijke opvolger is. Tshisekedi’s zoon Felix is geen goede optie omdat Congolezen af willen van erfopvolgingen, want zo zijn ze aan Kabila gekomen. De enige andere logische optie is Moïse Katumbi.”

Maar de ex-gouverneur, zakenman en leider van de aan UDPS gelieerde oppositiepartij PPRD is gevlucht naar Europa en de VS, nadat hij werd aangeklaagd voor van alles en nog wat. Uit de recente peiling bleek dat hij nog populairder is dan Thsisekedi.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden