Wat de tijd met je doet

interview | Roos Ouwehand is actrice en schrijfster. Nu is er haar eerste toneelstuk: 'Sophie'. Met beste vriendin Tjitske Reidinga in de titelrol. Over een bijzonder gewoon vrouwenleven door de jaren heen.

Het leven van een gewone vrouw. Daar wilde ik graag een stuk over schrijven. Maar wat is gewoon? Of liever: wat maakt het gewone zo bijzonder? En waar begin je dan en waar eindig je? Oeverloze mogelijkheden. Pas toen ik bedacht, dat het zich in één en dezelfde kamer moest afspelen, had ik de gewenste beperking, en dan gaat de motor draaien."

In 'Sophie', het toneeldebuut van Roos Ouwehand (1968) als schrijfster, ziet het publiek in een twaalftal scènes het leven passeren van een aanvankelijk dromerige achtjarige. Tot deze als 87-jarige een laatste blik werpt in haar meisjeskamer in het ouderlijk huis, waar ze jaarlijks met Kerst logeerde en na de dood van haar moeder weer introk.

De opzet roept associaties op met de vaderlandse klassieker 'Het Hemelbed' (1942, midden jaren zestig als 'I do, I do' een musicalhit op Broadway) van Jan de Hartog, over de ups en downs van een huwelijk tussen de vier spijlen van een hemelbed. Zo niet bij Ouwehand. Te ver vóór haar tijd. Zij haalde de sleutel voor haar vormvondst bij het gedicht 'Vertrek van dochters' van Rutger Kopland, waarin een vader uit het raam van hun verlaten kamer staart: "Pas later realiseer je je zoiets als een blik in een voorbije jeugd, en dat je dat allemaal meeneemt bij het schrijven."

Begrafenis

"Dit stuk gaat over tijd, over wat tijd met je doet en omgekeerd. Eigenlijk ben je almaar bezig, bezig met boodschappen doen, deadlines halen, vakanties boeken. Alleen zo nu en dan lukt het even om over het randje te leunen en in de diepte van het nu te kijken. Dat overkomt je soms bij een begrafenis. Of als je kinderen iets doen of zeggen en je plotseling beseft: O ja, dat had ik vroeger ook."

"Hoe ouder ik word, hoe ongelooflijker ik het leven vind. Dat daar achter al die ramen mensen leven, met een plant, met kinderen, met hun meevallers, met hun eigen kleine leed. Ik heb het gevoel dat ik daar iets van weet. Daar schrijf ik over. Geen groots drama, maar alledaagse gebeurtenissen die je leven gedenkwaardig maken. De zorg om kinderen, liefde, scheiding, dood van geliefden. Hoe dat gaat werken bij een publiek, zo'n stuk zonder grote wendingen, zonder extremen of een deus ex machina, vind ik langzamerhand, zo kort voor de première, wel heel spannend worden: straks gaat iedereen er wat van vinden."

"Het fantastische van theater is, merk ik als schrijfster sterker nog dan als actrice, dat het een Gesamtkunstwerk is. Dat ook over decor en kostuums iemand heel diep heeft nagedacht. De baby, of liever de romp die jij geeft, krijgt op toneel armen en benen. En loopt dan je huis uit."

Luchtige pen

Roos Ouwehand heeft een raak typerende, prettig nuchtere en luchtige pen. Met korte, ogenschijnlijk realistische zinnetjes en onverwacht bizarre metaforen roept zij een wereld van verbeelding op. Soms, al op papier, kun je het titelrolspeelster Tjitske Reidinga haast horen zeggen. Ouwehand: "In 2013 heb ik Tjitske de tv-serie 'Doris' op het lijf geschreven. Bij 'Sophie' ging dat toch wat anders. Ik ben op een dag gewoon begonnen. Maar ik hoorde wel de hele tijd Tjitskes stem in mijn hoofd en zag haar lopen met haar droogkomische uitstraling. Toen het af was, kon ik me niet voorstellen dat iemand anders het zou spelen. Tjitske kan zowel een meisje van acht als iemand van dik in de tachtig zó neerzetten, dat het geloofwaardig is, zonder kinderachtig gedoe."

"Wij zijn hartstochtelijk bevriend, maar er komt zoveel op haar af, dat ik het vragen almaar schoorvoetend liep uit te stellen. Toen vroeg ze zelf of ze dat stuk, waar ik mee bezig was, mocht lezen. Ze belde meteen: 'Iedereen handen er vanaf, dit wil ik spelen'. Tjitske denkt in beelden, ik in woorden. Ze had het al aan regisseur Antoine Uitdehaag laten lezen. Het was in no time beklonken. Ik was zo blij. Toen ik het overgaf, voelde het alsof ik mijn kind naar de crèche had gebracht, eentje met heel goede leidsters."

"'Sophie' is iets totaal anders dan wat zij tot nu in DeLaMar hebben gedaan. Een nieuw Nederlands stuk bovendien. Best riskant dus, zonder enig referentiekader. Ik heb heel wat elementen uit mijn eigen leven en uit mijn gesprekken met Tjitske en andere vriendinnen gebruikt, ook uitspraken van mijn moeder of mijn zoon. Maar het is absoluut niet autobiografisch. Het is alsof je papier in een papier-machémachine stopt en dat het er dan als iets heel anders weer uitkomt."

Nederland is nu dus officieel een nieuwe toneelschrijfster rijker. Nota bene deels dankzij een bij acteurs gevreesde kwaal. Ouwehand: "Ik heb een heel erge podiumangst ontwikkeld. Een claustrofobische angst: dat ik, als ik het toneel op moet, er niet meer af kan. Niks hielp. Kreeg ik angstremmers, dan voelde ik letterlijk in mijn hoofd de angstgedachtes om de werking van die pillen heen kringelen. Op het laatst zat ik elke avond een uur lang te huilen voor ik op moest."

"Toen ik kinderen kreeg, wilde ik al wat meer thuis zijn en minder spelen. Naast die drang tot acteren had ik ook altijd zo'n visioen van in alle eenzaamheid op een kamertje zitten en dan iets moois schrijven. Nu zit ik hier aan de keukentafel, heel gedisciplineerd, van 's ochtends vijf over acht tot de kinderen uit school komen, achter mijn laptop. En geniet ik van de rust om te schrijven. Beter dan die vreselijke angst."

"Als ik eenmaal op was, was het binnen een paar minuten over, maar die ellende ervoor wil ik niet meer. Bij televisie of film heb ik er geen last van. Dat zijn totaal andere situaties. En acteren zelf vind ik heerlijk. Het geklooi met elkaar in het repetitielokaal mis ik wel heel erg. Die slappe lach. Maar dan denk ik: ik ga gewoon een keer met Tjitske eten."

Morgen is de première van 'Sophie'. Tot en met 23-12 te zien in het DeLaMar Theater te Amsterdam.

Informatie: www.delamar.nl

Actrice en schrijfster

Roos Ouwehand speelde tien jaar bij Toneelgroep Amsterdam. Na 2002 nog bij Suburbia, De Utrechtse Spelen, in films en tv-series als 'Leef!', 'Annie M.G.', 'Keyzer & De Boer Advocaten', 'Bloedverwanten'. Sinds 2006 schreef ze jarenlang columns en een kookrubriek bij NRC Handelsblad. In 2009 verscheen van haar 'Eigenlijk ben ik Spaans', een boek over acteur Joop Admiraal. Verder schrijft zij film- en televisiescenario's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden