Wat bracht zijn zoon ertoe?

Schitterend geschreven rouwroman uit India

Het is niet gemakkelijk om een veelbelovend romandebuut te laten volgen door een boek dat minstens zo goed of zelfs nog beter is. Maar de Indiase auteur Manu Joseph (1974) is daar dubbel en dwars in geslaagd. De verwachtingen die hij schiep met 'Slimme mannen' (2010) weet hij met 'Het onzichtbare geluk van andere mensen' glansrijk te bevestigen.

De verteltrant van deze zwarte komedie mag dan licht en speels zijn, de dramatiek binnen menselijke verhoudingen en de grote kwesties van leven en dood staan hier voorop. De normale loop der dingen is door Joseph zo gedetailleerd beschreven dat de alledaagsheid gewicht krijgt. De pijn van het bestaan tekent hij op in de soepelste bewoordingen.

De roman speelt in Balaji Lane, een straat in de Zuid-Indiase stad Madras. Daar woont een gezin dat door de omgeving wordt gezien als 'koekoeken tussen de kraaien'. Anders dan de rest van de straat zijn ze katholiek en afkomstig van buiten "de verachtelijke man die Ousep Chacko heette, zijn vastgelopen vrouw die al haar begrijpelijke grieven met haar kale muren deelde, en hun zoon Thoma, die zo slecht in wiskunde was". Tot voor kort telde de familie nog een tweede zoon, Unni, dol op zijn min of meer gekke moeder en altijd bezig met het tekenen van strips. Op zijn zeventiende heeft hij zelfmoord gepleegd door van het dak te springen. Maar toch: "Niemand zou dat wat Unni had gedaan ooit benoemen. Het is zo'n angstaanjagend woord in elke taal."

Waarom Unni er een einde aan maakte, blijft een raadsel. Op zoek naar een antwoord dwaalt Ousep door de straten van Madras en klampt oud-klasgenoten, vrienden en kennissen van zijn zoon aan. Tot in de kleinste bijzonderheden probeert hij te achterhalen wie Unni was en wat hem voor de dood heeft laten kiezen, zonder bevredigend resultaat. Wel wordt hij geconfronteerd met kanten van Unni's bestaan waarvan hij geen vermoeden had, zoals de door zijn zoon gekoesterde filosofie over 'de onvermijdelijkheid van het geluk', dat geen doel is maar een 'onontkoombaar lot'.

Ook komt Ousep te weten dat Unni zijn finale daad in alle rust en kalmte beging. "Volgens zes ooggetuigen ging hij op de balustrade staan, rustig en beheerst. Hij stond daar even, legde zijn handen op zijn rug en dook naar beneden." De scène doet denken aan Milan Kundera's klassieker 'De ondraaglijke lichtheid van het bestaan', waarin wordt gezegd dat iedereen met een zogenaamd 'hoger' levensdoel op een zeker moment door duizelingen wordt bevangen, niet vanwege angst voor de val, maar vanwege de verlokking van de stem die klinkt vanuit de leegte. Juist tegen dat verlangen naar de val moeten we ons beschermen. Bij deze ene parallel met Kundera blijft het overigens niet; de overeenkomst tussen de twee romantitels is een niet te missen aanwijzing.

In de literatuur is de verwerking van het ouderlijke trauma om het verlies van kinderen een vertrouwd genre geworden. In Nederland denken we al snel aan P.F. Thomése's 'Schaduwkind' en A.F.Th. van der Heijdens 'Tonio'. Net als de vader in 'Tonio' probeert Ousep de dagen en uren voor zijn zoons dood tot in de finesses te reconstrueren. Niet alleen hoort hij de vrienden van zijn zoon uit, hij probeert ook te achterhalen wat Unni deed op het moment dat hij zich naar beneden stortte.

Ook Unni's moeder zit met de nodige onzekerheden, en klampt zich vast aan alles wat ook maar enige troost belooft. "Het moment dat Unni's hoofd op de grond sloeg, wat deed ze toen? (...) Ze hoopt dat ze iets waardigs deed toen de laatste ademzucht uit de longen van haar zoon kwam; ze hoopt dat ze als een goede moeder terug naar huis liep en bedacht wat ze ging koken voor twee jongens die zoveel aten."

'Het onzichtbare geluk van andere mensen' biedt een uitdagende reflectie op de complexiteit van het bestaan en de vage scheidslijn tussen waan en werkelijkheid. De roman brengt de innerlijke wereld van pubers tot leven, levert een even hilarische als ontroerende beschrijving van een wankel gezinsverband, en geeft een indringend beeld van het zoeken naar zin in een verwarrende wereld. Bovenal is het een prachtig geschreven boek.

Manu Joseph: Het onzichtbare geluk van andere mensen. (The Illicit Happiness of Other People)

Uit het Engels vertaald door Harry Pallemans.

Podium, Amsterdam. 346 blz. euro 22,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden