Wat bacteriën in de woestijn ons leren over leven op Mars

Na de zeldzame regenbui in 2015 veranderde de normaal droge Atacamawoestijn in een roze bloemenzee Beeld EPA

Sporen van leven vind je overal op aarde, zelfs in een gortdroge woestijn als de Atacama in Chili. Maar het is niet altijd duidelijk of die organismen werkelijk leven onder zulke extreme omstandigheden, of zijn komen aanwaaien om er hun dood te vinden. 

Onderzoekers die drie jaar geleden naar Atacama gingen om dat uit te zoeken, kregen de verrassing van hun leven: een regenbui! Dat gebeurt daar nooit; in de Atacama woestijn valt hooguit eens in de tien jaar een buitje. De wetenschappers kregen de zeldzame kans om met eigen ogen te zien hoe het regenwater micro-organismen aan de oppervlakte bracht, eencelligen die blijkbaar weten te overleven in die gortdroge omstandigheden. Deze woestijn, een duizend kilometer lange strook ten westen van de Andes en in oppervlak bijna drie keer Nederland, was geen sterfhuis, maar een plek waar geleefd kon worden.

De ploeg onderzoekers werd geleid door de Dirk Schulze-Makuch, die verbonden is aan een universiteit in Berlijn én een universiteit in Washington. De onderzoekers zijn in de afgelopen jaren meermaals teruggekeerd naar de Atacama-woestijn om het microbiële leven daar in kaart te brengen, en doen vandaag verslag in vakblad PNAS van de Amerikaanse academie van wetenschappen.

Levende bacteriën

Ze hebben kunnen zien hoe het leven na de uitzonderlijke regenbui in 2015 weer wegzakte in de woestijn. Maar de micro-organismen, overwegend bacteriën, gaan niet dood; de onderzoekers konden ze terugvinden in de bodem. En analyse van het erfelijk materiaal, het DNA, wees uit dat het niet alleen dode resten waren, maar ook levende bacteriën.

De micro-organismen hebben in de loop van miljoenen jaren evolutie het overleven in die bodem geleerd. Dat is opmerkelijk, want gebrek aan water is er niet het enige probleem. In de woestijn staat leven bloot aan extreme en vernietigende uv-straling, het is er zout, en voeding is er bijzonder schaars.

De omstandigheden doen denken aan Mars. Onderzoeksleider Schulze-Makuch kan het weten, want de Duitser is planeetwetenschapper. Vandaar zijn belangstelling voor de woestijn; die kan model staan voor de leefomstandigheden op planeten. De uitzonderlijke bui die hij in Atacama op het hoofd kreeg, komt op Mars echter niet voor. De atmosfeer van de planeet is zo ijl dat er geen regen uit kan vallen. Maar mist en condens zijn er wel.

Probleem is de uv-straling van de zon. Die heeft op Mars vernietigende kracht die vele malen groter is dan op aarde. Maar op enige diepte in de bodem van Mars is die kracht afgenomen en zou het stralingsniveau even leefbaar moeten zijn als in de Chileense woestijn. En op Mars is het ook gortdroog, maar in de bodem komt enig water wel voor.

Lees ook

- Europa en Rusland speuren samen naar leven op Mars
Siberische bacterie redt het misschien op Mars

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden