recensie

Wat als de wind is gaan liggen?

Pijnlijke inzichten in 'After the storm': de zoon had liever een andere vader gehad, maar dit is de man met wie hij het moet doen. Beeld RV
Pijnlijke inzichten in 'After the storm': de zoon had liever een andere vader gehad, maar dit is de man met wie hij het moet doen.Beeld RV

Hirokazu Kore-eda is erfgenaam en aanvoerder van de rijke Japanse traditie van de shomin-geki, het 'gewone mensen-drama'. After the Storm' is de veelzeggende titel van zijn beste film in tien jaar.

De Japanse regisseur van verfijnde familiedrama's is nooit geïnteresseerd in de storm zelf, zoals zoveel andere makers. De storm is in zijn films altijd al voorbij. Ouders zijn al gescheiden ('I Wish', 2011), kinderen zijn al verlaten ('Nobody Knows', 2004), baby's zijn al verwisseld bij de geboorte ('Like Father, Like Son', 2013). De vraag is: wat nu?

Door die focus op de complexe verhouding tussen ouders en kinderen is het onvermijdelijk om Kore-eda te zien in de traditie van Yasujiro Ozu (1903-1963), de grote Japanse filmmaker die zijn hele carrière gefascineerd was door de regels en rituelen van het gezinsleven. Toen westerse filmmakers zich in de eerste helft van de vorige eeuw concentreerden op spektakel en vermaak in het openbaar, keek Ozu naar wat zich in de privésfeer afspeelde. Samen met Mikio Naruse (1905-1969) zou je hem de peetvader kunnen noemen van de shomin-geki, een Japans filmgenre dat zich laat vertalen als het 'gewone mensen-drama'. Bij Ozu lag het accent alleen iets meer op emotionele spanningen tussen personages, bij Naruse op sociale spanningen, zoals de ondergeschikte positie van vrouwen. Met 'Still Walking' uit 2008 bracht Kore-eda een mooie hommage aan 'Tokyo Story' uit 1953, de film die vaak genoemd wordt als Ozu's grootste prestatie. Het is alsof, schreef The Guardian in 2010, de zoon een buiging maakt naar zijn vader. Daar zie je welke finesse de twee makers delen − veelzeggende kleine gebaren en terloopse observaties − en hoezeer ze allebei de ruimte gebruikten om de spanningen in het verhaal te benadrukken.

Een glimlach en een vriendelijk woord

Met 'Still Walking' werd ook duidelijk dat bijna geen enkele levende filmmaker qua finesse aan Kore-eda kan tippen. De film vertelt het verhaal van volwassen kinderen die het ouderlijk huis bezoeken om de dood van de oudste zoon te herdenken, die verdronk toen hij als kind een andere jongen redde. Die jongen, inmiddels een vervelende mislukkeling, wordt elk jaar op deze dag uitgenodigd om thee te komen drinken. Een nauwelijks te verdragen situatie. Het wordt ook duidelijk dat de oude vader de nog levende zoon als minderwaardig beschouwt. Alleen zegt niemand iets hardop. Ergernis en frustratie, maar ook eenzaamheid en ongeluk blijven verstopt achter een glimlach en een vriendelijk woord. Net als bij Ozu. Dat is de traditie die Kore-eda aanvoert en voortzet.

Recensie After the Storm

Regie: Hirokazu Kore-eda
Met Hiroshi Abe, Kiki Kilin, Yôko Maki, Satomi Kobayashi

★★★★☆

Hoe kan het dat mijn leven zo heeft uitgepakt? Ryota, eind dertig, noteert het op een post-it voor de nieuwe roman die hij al vijftien jaar niet schrijft. Vijftien jaar, waarin hij trouwde, vader werd, verlaten werd door zijn vrouw, nauwelijks alimentatie betaalde, zijn gokverslaving niet kon bedwingen en inmiddels alweer tijden als privédetective werkt, zogenaamd als onderzoek voor die nieuwe roman. Hij doet halfslachtig zijn best om een betere vader te zijn. Dat is de tragiek. Hij doet alles halfslachtig. Zijn jonge zoon heeft het al geaccepteerd, ook al kan hij het zelf niet.

Het is een oprechte vraag die Ryota zichzelf stelt in 'After the Storm' van de Japanse regisseur Hirokazu Kore-eda: hoe kan het dat mijn leven zo heeft uitgepakt. Maar het is ook een bedrieglijke vraag omdat hij de oorzaak bij voorbaat ergens anders zoekt.

Die dubbelzinnigheid is de essentie van 'After the Storm'. Als het verhaal begint, is Ryota's oude vader net gestorven. Zijn moeder - actrice Kiki Kilin die vorig jaar nog in Naomi Kawase's 'An' te zien was - zet na vijftig jaar huwelijk meteen al zijn spullen op straat. Ook zij had al die tijd niet het leven dat ze zich had voorgesteld. Hetzelfde geldt voor Ryota's zoon: ook hij had zijn vader liever dichterbij gehad. Had misschien zelfs liever een andere vader gehad, maar dit is de man met wie hij het moet doen.

Het zijn pijnlijke inzichten maar Kore-eda maakt er geen drama van. De toon is bitterzoet, hier en daar zelfs komisch. Bijvoorbeeld wanneer Ryota langs alle kleine verstopplekjes van oma's krappe appartement gaat om nog wat geld te vinden, maar ontdekt dat zijn zus hem voor is geweest. Knap ook dat de film toch nog een sympathiek personage van Ryota weet te maken, ondanks alle leugens en bedrog. Kore-eda filmt hem alsof hij net niet goed in het beeld past, hangende schouders, iets te lang voor het kader, wat mooi Ryota's ongemak verbeeldt met het leven dat hij leidt.

Wat krijgen we mee, wat geven we door, vraagt de film. En hoe onvermijdelijk is dat? Ryota hoopte op een erfenis, maar zijn vader lijkt alleen een gokverslaving te hebben doorgegeven. Nu hij zelf eindelijk weer een hele dag met zijn eigen zoon mag optrekken, kopen ze samen krasloten. Hij weet niet beter. Of moet hij beter weten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden