Was de FvD-ruzie een ‘centenkwestie’ van ‘botsende karaktertjes’? Niet alle vragen zijn beantwoord

Thierry Baudet (FVD) en Theo Hiddema in de Tweede Kamer. Beeld ANP

De ruzie in Forum voor Democratie ontstond volgens Theo Hiddema door een ‘centenkwestie’ en ‘botsende karaktertjes’. Is het conflict uit de wereld? Niet alle vragen zijn beantwoord.

Theo Hiddema is de afgelopen twee jaar min of meer een buitenstaander aan het Binnenhof gebleven. Maar als de strafrechtadvocaat op donderdag 25 april het restaurant van de Tweede Kamer uitloopt, wordt hij geconfronteerd met de harde Haagse werkelijkheid. “Ik had ineens een heel bataljon persmensen voor mijn neus.” Wat volgt is een ‘fusillade’ door een ‘kippenhok’ van, volgens Hiddema, terecht kritische journalisten.

Door camera’s en microfoons weggedrukt in een ‘hoekie’ tussen een prullenbak en een bijzettafel probeert Hiddema zich te herpakken en de vragen rustig te beantwoorden. “Dat kon ik, want er was geen woord van gelogen.” Hij legt uit dat er een ‘vertrouwensbreuk’ is met bestuurslid Henk Otten en hij verwerpt de vergelijking met de LPF, die aan ruzies ten onder ging. Hiddema, terugkijkend: “Toen ik daar stond, bekroop me steeds het gevoel: waar gaat dit eigenlijk over?”

Over de val van Henk Otten dus, die zelfs voor Haagse begrippen hard was. Twee weken geleden was de grote man achter Forum voor Democratie nog bestuurslid, penningmeester, medewerker van de Tweede Kamerfractie en beoogd fractievoorzitter in de senaat. Inmiddels dreigt voor hem een onzichtbaar bestaan in de coulissen van de Eerste Kamer. De macht is Otten door de vingers geglipt.

Een interview met NRC Handelsblad, zaterdag 20 april, zette de toch al gespannen verhoudingen in het bestuur van Forum voor Democratie verder op scherp. Otten corrigeerde partijleider Thierry Baudet publiekelijk in de krant. Diens toespraak op de avond van de Provinciale Statenverkiezingen over de ‘boreale wereld’ en de ‘uil van Minerva’ deugde niet, vond Otten. Baudet zou de partij te veel naar rechts trekken, richting de ‘alt-right-types’. En: “De partij is groter dan Baudet. Het is beter als meer mensen op de voorgrond treden.”

Otten realiseerde zich niet dat hij een boemerang wierp. Binnen enkele dagen ontplofte de aanval in zijn eigen gezicht. NRC meldde dat Otten eerder dit jaar geld heeft overgemaakt vanuit de partijkas naar zijn eigen adviesbureau. 30.000 euro inclusief btw, een ‘vergoeding voor bovenmatige uren’, aldus Otten. De twee andere bestuursleden, voorzitter Baudet en secretaris Rob Rooken, dwongen hem het bedrag terug te storten.

Mes in de rug

Het moment van uitlekken is opmerkelijk. Otten repte in een reactie over ‘karaktermoord’. Hij bezweek nog diezelfde dag voor de druk van Baudet en Rooken en hij legde ‘in het partijbelang’ zijn bestuursfunctie neer. Tweede Kamerlid Hiddema reageerde in de Volkskrant op de vraag of hier sprake was van een afrekening: “Ik weet het niet, maar het lijkt er wel op, ja”. Een mes in de rug? “Ja, maar van wie? Ik zou het niet weten.”

Afgelopen zondag kwamen de partijleiding en de beoogde Eerste Kamerleden – minus Otten – bij elkaar in een Van der Valk-hotel bij Amersfoort. Daar werd besloten dat Otten kandidaat mag blijven voor de senaat, maar straks geen fractieleider kan zijn. Volgens Baudet heeft Otten zijn ‘oprechte verontschuldigingen’ aangeboden ‘voor de gemaakte fouten’. Het gevallen bestuurslid ‘krijgt de kans om het vertrouwen te herstellen’. Wat de partijleider betreft is de kwestie hiermee afgedaan. Zou het werkelijk?

Absoluut, zegt Hiddema, de tweede man in de Tweede Kamerfractie. “Toen ik die donderdag de pers te woord stond, bekroop me de gedachte dat ik misschien als informateur iets kon bijdragen.” Dat hij zichzelf wel geschikt achtte als bemiddelaar, kwam ook omdat hij naar eigen zeggen heel lang geen weet had van het achter de schermen sluimerende conflict over de partijkas.

Hiddema wilde koste wat kost voorkomen dat al het harde werken tijdens de campagne voor de Provinciale Staten voor niets was geweest. “Er hebben zich de afgelopen tijd veel te mooie dingen voltrokken, om dat allemaal teniet te laten doen door deze misère.”

Theo Hiddema wordt in het gebouw van de Tweede Kamer belaagd door journalisten die meer willen weten over de vertrouwensbreuk met Forum-bestuurslid Henk Otten. Beeld ANP

Nog altijd vraagt Hiddema zich af waar de ruzie nou werkelijk over ging. Een ‘centenkwestie’, noemt hij het. Otten maakte niet alleen naar zichzelf geld over. Rob Rooken, inmiddels naast Baudet het enig overgebleven bestuurslid, kreeg 26.000 euro van de partij, omdat zijn ICT-bedrijf de webhosting regelt. Ook Jeroen de Vries, woordvoerder van de Tweede Kamerfractie en kandidaat-senator, ontving 15.000 euro als ‘mantelzorgbonus’ voor het verzorgen van Hiddema na een heupoperatie. Medewerkers aan de campagne konden een bedrag tegemoetzien.

Otten heeft absoluut niet gefraudeerd, benadrukt Hiddema. “In mijn strafrechtelijke instelling heb ik klandizie die ongezien de kassa plundert. Vergeleken bij hen is Otten van grote onschuld.” Hiddema noemt het ‘heel genereus’ dat Otten de mensen die zo ‘achterlijk hard ploeterden’ in de campagne wat geld toestak. “De rest van het bestuur is erachter gekomen dat hij dat deed. Een heleboel betalingen zijn geaccepteerd, niet die van Otten, omdat hij zelf penningmeester was.” Hiddema steekt zijn hand in het vuur voor de integriteit van de gewezen partijbestuurder. “Ik heb eerder al gezegd dat ik hem zo mijn kas zou laten beheren. Dat meen ik ook.”

Dominante persoonlijkheid

Toch was er binnen de partij al langer onvrede over de vele petten die Otten droeg en zijn dominante persoonlijkheid. Sinds de oprichting in 2016 kwamen verschillende partijleden in botsing met de bestuurder, wat soms tot een royement leidde, soms tot vrijwillig terugtreden.

Internetondernemer en voormalig kandidaat-Kamerlid Kees Eldering besloot begin 2018 zijn partijlidmaatschap op te zeggen, vanwege de neigingen van Otten om ‘de partij alleen te runnen’. Nu Otten naar de zijlijn is gedirigeerd, heeft Eldering besloten opnieuw lid te worden van de partij die hij eerder mede financierde. “Ik denk dat het een heel goede stap is dat hij uit het bestuur is. Ik ga ervanuit dat er nu een flinke vernieuwing binnen de partij op gang komt.” Het bestuur zal de komende tijd weer worden aangevuld met één of twee personen, ook verwacht Eldering dat de statuten, ooit door Otten opgesteld, gewijzigd zullen worden.

Dat Otten op een zijspoor is beland, kan ook Robert de Haze Winkelman wel bekoren. “Die man is een control freak. Hij had de partij in een ijzeren greep.” De Haze Winkelman was adviseur van het partijbestuur en voorzitter van de commissie die kandidaten moest selecteren voor de Kamerverkiezingen van 2017. In februari 2018 werd hij geroyeerd als lid. Hij zou, aldus Baudet destijds, ‘geprobeerd hebben de gecontroleerde uitbouw van de partij actief tegen te werken en het partijbestuur over te nemen’. De Haze Winkelman bestrijdt dit stellig. Hij probeerde Forum voor Democratie te democratiseren, onder andere door te pleiten voor sterke regionale afdelingen. De partijtop wilde – en wil – juist een centraal aangestuurde partij. De Haze Winkelman kwam hard in botsing met Baudet en Otten, met zijn gedwongen vertrek tot gevolg. “De partij heeft kader nodig! Het is erg jammer dat het zo is afgelopen ”, zegt de voormalig adviseur nu.

FvD-woordvoerder Jeroen de Vries. Beeld ANP

De Haze Winkelman werd in november 2016 nog met het nodige tromgeroffel gepresenteerd als nieuw lid van de Raad van Advies. Hij heeft een lang verleden als VVD-politicus, onder andere als Eerste Kamerlid. Volgens het begeleidende persbericht van Forum zegde De Haze Winkelman zijn VVD-lidmaatschap op ‘omdat hij dat niet meer kon verenigen met zijn geweten’.

Tussen hem en Henk Otten boterde het geen moment. De recente escalatie komt voor De Haze Winkelman ook niet geheel uit de lucht vallen. Hij vertelt dat Otten ‘een groot wantrouwen’ tegen andere mensen heeft. “Als je die instelling hebt, is het moeilijk omgaan met een steeds groter wordende partij. Dan wordt het op enig moment onmogelijk om alles te blijven controleren.”

De Haze Winkelman zegt, nadat hij anderhalf jaar in de partijtop heeft rondgelopen: “Er is daar geen sprake van een richtingenstrijd”. De ruzie is volgens zijn analyse terug te voeren op de persoon Otten. Hij ziet het geruchtmakende NRC-interview als een vlucht naar voren van een man die intern al onder grote druk stond. Aanleiding is de 30.000 euro die Otten zichzelf als penningmeester liet uitbetalen. De Haze Winkelman: “Daar hadden de andere bestuursleden vanzelfsprekend vragen over. Een controlfreak als Otten kan daar niet mee omgaan. Hij heeft een fout gemaakt en kwam in problemen.”

Vrijwilligerswerk

Wat volgens De Haze Winkelman ten onrechte ondersneeuwt in alle berichtgeving is dat het Forum-bestuur geen geld krijgt voor geleverd werk. Hij verwijst naar het jaarverslag van de partij over 2017, waarin staat dat bestuursleden dat jaar ‘geen beloning’ ontvingen ‘voor hun werkzaamheden’. De Haze Winkelman: “Het is vrijwilligerswerk! Otten heeft nergens recht op.”

De benaderde Forum-leden noemen allemaal het zakelijke geschil met Otten als oorzaak van het conflict. Maar hoe zit het met de ideologische tweespalt in de partij? Otten vond toch dat Baudet met rechts-extremistische codetaal de mensen in de provincie te veel ‘in de wind’ zette? Ook suggereerde hij dat die onvrede breder binnen de partij leefde. Otten deed de selectie van veel provinciale kandidaten. Veel van hen zouden een meer ‘zakelijke’ rechtse partij willen vertegenwoordigen, die zich verre houdt van de utopieën van Baudet. Uit collegebesprekingen in sommige provincies komt Forum inmiddels ook naar voren als partij die bereid is compromissen te sluiten.

Thierry Baudet en Henk Otten in betere tijden. Beeld ANP

Volgens Hiddema is van ideologische onenigheid geen sprake, nooit geweest ook. “Het is echt weer rustig in de partij. En dat is niet verwonderlijk. Veel mensen proberen met diepere analyses een richtingenstrijd te ontwaren. Maar die is er niet.” Ja, Otten viel over de toon van sommige uitspraken, zoals hij ook genuanceerder tegen het partijstandpunt over de nexit aankijkt. Maar, zegt Hiddema: “Inhoudelijk is er cohesie over de politieke opstelling. Die is van het begin af aan in beton gegoten.”

Ook Eldering hoopt dat Baudet niet stopt met het schetsen van filosofische vergezichten. “Dat is toch leuk, joh. Ik sta achter Baudet. Ik hoop niet dat de partij een andere koers gaat varen.”

Eerder zei Hiddema bij ‘Pauw’ dat hij de kritiek van Otten op het gebruik van termen als ‘homeopathische verdunning’ en ‘boreaal’ deelt. “Dat is het instinct van Baudet, met zijn achtergrond en intellectuele bagage dat hij vrij associërend hele filosofieën in zijn uitspraken verbindt”, zegt Hiddema nu. “Met het woord boreaal heeft hij het over een beschaving waar instituties wortel hebben geschoten en een gemeenschap gevormd is via democratische weg en in individuele vrijheid. Dat gebeurde nu eenmaal in noordelijke streken, niet in de westelijke Sahara.”

Wat Hiddema betreft was de strijd vooral een clash tussen ‘karaktertjes’. Hij spreekt met bewondering over Otten, die zijn trots opzijzette en meerdere stappen terug heeft gedaan. “De heer Otten heeft een groot eergevoel, en zijn emoties kunnen ook opspelen. De man is een tank. Het is prettig dat hij hiertoe in staat is gebleken.”

Reputatie

De betaling van Otten aan zichzelf werd aanvankelijk door Baudet en Rooken getypeerd als ‘een greep uit de kas’. In een latere verklaring noemt de partij het een ‘verkeerde transactie’, tot tevredenheid van Otten zelf. Hij vond deze aanpassing belangrijk voor zijn reputatie. Maar wat overeind blijft is dat Otten heeft laten doorschemeren dat hij vindt recht te hebben op die 30.000 euro. Zijn twitterbericht, waarin hij Baudet en Rooken beschuldigd van ‘karaktermoord’, staat nog steeds online. Of Otten zich straks daadwerkelijk neerlegt bij een plek op het achterste bankje van de Eerste Kamer of zich alsnog zal opwerpen als fractievoorzitter, is ook onduidelijk. Hiddema: “Dat zou wel heel rancuneus zijn. Nee, als hij zich nu niet schikt in zijn rol, dan staat hij wel heel erg voor paal.”

Otten was de afgelopen week onbereikbaar voor commentaar.

Lees ook:

Partijtop Forum voor Democratie drukt Henk Otten verder naar de marge

De rol van Henk Otten binnen Forum voor Democratie wordt steeds kleiner. Hij wordt ook geen fractievoorzitter meer in de Eerste Kamer. Als voorlopige woordvoerder schuift partijleider Thierry Baudet Paul Cliteur naar voren, een vertrouweling.

Het is een raadsel waarom Otten ooit met Baudet in zee ging

‘Hoezeer zijn standpunten ook realistischer zijn en hoezeer hij daarvoor sympathie verdient, de wetten van de marketing geven Otten volkomen ongelijk', schrijft Lex Oomkes in zijn column. ‘Wellicht kan hij daar op de achterbankjes van de Eerste Kamer eens over nadenken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden