Warung Solidaritas

Indonesië bestaat in het nieuws alleen nog uit politieke spanningen, economische chaos en etnisch geweld. Hoogste tijd voor een reeks portretten van gewone Indonesiërs en hun alledaagse zorgen.

In een teiltje op de stoep aan één van de drukste wegen in het zakencentrum van Jakarta wast de kok van warung (restaurant) Solidaritas de borden en het bestek van de middaglunch af. In rijen stonden de gasten vanmiddag weer te wachten op een tafeltje in een van de populairste restaurantjes van Jakarta. Voor Soemitro is zijn nieuwe baan nog even wennen. Hiervoor werkte hij drie jaar als kok in het vijf-sterrenhotel Shangri-La. Nu snijdt hij onder een tentzeil op een oude houten tafel zijn ingrediënten. Soemitro lacht om zijn geïmproviseerde keuken. ,,Het is behelpen. Maar wat moet ik anders? Mijn oude baan krijg ik toch niet meer terug!'

Afgelopen januari werd hij ontslagen door de directie van het Shangri-La hotel, na een staking van een maand. Samen met meer dan de helft van de negenhonderd hotelmedewerkers legde Soemitro het werk neer. ,,Onze eisen waren niet extreem. We volgden het regeringsbeleid.' Hij kan zijn woede nauwelijks inhouden. ,,De prijs van de buskaartjes was het afgelopen jaar met 50 procent omhoog gegaan dus wilden wij verdubbeling van onze reiskosten. Het management weigerde zo ver te gaan. Met het salaris kon ik mijn vervoer niet meer betalen. Ook over een eerlijke verdeling van de fooienpot of een pensioen viel niet te praten.'

Als kok in een van de duurste hotels in Jakarta verdiende hij niet meer dan honderdvijftig gulden per maand. De buskaart die twintig gulden duurder was geworden was voor hem onbetaalbaar geworden. ,,Ik heb twee kleine jongens thuis. Ik kon nauwelijks hun school- of hun melkgeld betalen', klinkt het wanhopig. ,,Ik had nog nooit eerder gestaakt. Ik was trots op mijn baan waarvoor ik jarenlang hard heb gewerkt.' Soemitro begon er ooit als leerling-kok. ,,Ik heb nachten wakker gelegen over de gevolgen voor ons gezin als ik mijn werk zou neerleggen. Maar ik vond dat ik deze arbeidssituatie niet langer kon accepteren', zegt hij ferm. Zijn familie is bijgesprongen om zijn gezin te helpen in het dagelijks levensonderhoud.

Als daad van verzet heeft Soemitro samen met achttien voormalige collega's van het Shangri-La hotel de Warung Solidaritas opgezet. Van de opbrengst worden de advocaten betaald. De actie is nog lang niet voorbij. Het ontslagen personeel wil het achterstallige salaris. Wat overblijft is voor het levensonderhoud van de werknemers. Het is niet veel. Soemitro wil niet klagen.

Warung Solidaritas is een bijzonder initiatief in een land waar mensen eerder een afwachtende houding aannemen dan in verzet te komen. Voor nog geen twee gulden kun je hier een echte vijfsterren Nasi Goreng eten waarvoor je in het restaurant van het Shangri-La hotel maar liefst vijftien gulden betaalt. De gerechten op de menukaart gaf kok Soemitro prikkelende namen: 'Gekookte Mie Reformatie', 'Arbeiderssoep' en 'Nasi Goreng Solidariteit'. Als drankje kun je een 'Shangri-La Onafhankelijke Vakbond Fruitsapje' bestellen.

Warung Solidaritas bestaat nog maar een week en bijna iedereen in Jakarta kent het straatrestaurantje. Als een vuurtje gaat het door de stad dat je er een echte vijfsterrenmaaltijd kunt krijgen voor weinig geld. Restaurants zijn zelfs voor de middenklasse nog steeds onbetaalbaar sinds de financiële crisis in '97 uitbrak. De goedkope warungs zijn daarom bijzonder populair, ook al zijn ze niet meer dan tentjes met daarin gamele picknick-tafels waar je van gekleurde plasticborden eet. Als het in Jakarta begint te schemeren zitten de straatrestaurantjes afgeladen vol.

De staking heeft Soemitro veranderd. Hij is meer gaan nadenken over de oneerlijke inkomstenverdeling tussen arm en rijk in Indonesië. Eigenlijk wil hij niet meer terug naar het hotel. Cynisch vertelt hij dat een standaardkamer in het Shangri-La honderddertig dollar per nacht kost (ruim driehonderd gulden), bijna drie keer zijn maandsalaris. En hotelgasten moeten voor de goedkoopste fles wijn zijn maandsalaris neertellen. ,,Ik word er nu misselijk van als ik je vertel dat de kinderen van ex-president Soeharto er regelmatig voor een week de presidentiële suite (tweeduizend dollar per nacht) afhuren om te gokken. Ik wil het niet meer zien. Laat me maar lekker hier in deze keuken koken. Het loopt hier storm. We denken zelfs al aan uitbreiding. We komen er vanzelf bovenop', zegt hij vol vertrouwen.

Trots vertelt Soemitro dat zijn vaste klanten hem niet in de steek hebben gelaten. Als kok gespecialiseerd in de Chinese keuken kwamen er veel Chinezen naar het Shangri-La, speciaal voor hem. Nu ze weten dat hij in deze warung werkt komen ze voor de lunch bij hem. ,,In blouses met opgerolde mouwen en hun stropdassen voor, schuiven ze nu hier aan', grinnikt hij. ,,Het zijn goede afnemers. Als ze de warung verlaten stoppen ze een flinke fooi in de donatiepot.'

Een deel van het personeel komt afscheid nemen. Ze gaan vanmiddag verder met actievoeren tegen het Shangri-La hotel. Daarna is er een ontmoeting met de advocaten. Soemitro heeft er geen zin meer in. ,,In dit land geldt het recht van de rijkste. Ook al heeft de minister beloofd naar de zaak te kijken. Ik geloof er allemaal niets van. We verliezen toch. Al zou een rechter ons in principe gelijk willen geven en vindt hij dat het Shangri-La ons allemaal terug moet nemen of met een goede afkoopsom moet komen. Zolang je in dit land nog de rechter kunt omkopen, hebben vakbonden en stakingen geen enkele zin', zegt hij gedesillusioneerd. Zijn hulpje in de keuken brengt hem zwarte plastic zakken met daarin dode kippen. Agressief begint hij het eerste beest te plukken alsof de directeur van het Shangri-La voor hem op de slachtbank ligt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden