Weblog

Warmtenet laatste stuiptrekking van energiereuzen?

Februari 2016: een buis voor het toekomstige warmtenet van Nuon in Amsterdam wordt onder het Noordzeekanaal door naar Amsterdam-Noord gebracht. Beeld anp
Februari 2016: een buis voor het toekomstige warmtenet van Nuon in Amsterdam wordt onder het Noordzeekanaal door naar Amsterdam-Noord gebracht.Beeld anp

Warmtenetten die de afvalwarmte van fabrieken naar huizen brengen: het lijkt zo nuttig. Maar volgens mij zijn ze de laatste stuiptrekking van een oude energiewereld die alleen maar in 'groot' en 'centraal' kon denken.

Het was gisteren een uitermate verhelderend debat, de Trouw-discussie in Pakhuis de Zwijger over 'Exit Energiebedrijf'. Vier gastsprekers maakten duidelijk dat de energietransitie, of Den Haag dat nu leuk vindt of niet, de komende 10, 15 jaar heel hard zal gaan.

Stadsverwarming
Een van die vier was Alexander van Ofwegen, directeur 'Warmte' bij Nuon. Hij is onder meer verantwoordelijk voor stadsverwarmingsprojecten van Nuon. Als je cv-ketels in huizen vervangt door aansluiting op een warmtenet gevoed met industriële restwarmte, bespaar je op gasverbruik. Dat is een mooi milieuvoordeel. Alleen is het aanleggen van zo'n net zó kostbaar, dat het eigelijk door de overheid gedaan zou moeten worden, aldus Van Ofwegen.

Mijn advies aan Rutte en andere bestuurders: doe dat niet! Het zal binnen 10, 15 jaar weggegooid geld blijken. En belemmert de verdere verduurzaming.

Miljarden
Warmtenetten zijn enorm kostbaar. Het zijn heel dikke buizen die je niet zomaar even onder de weg of het trottoir verstopt. Ik ben betrokken bij een glasvezelcoöperatie en weet wat het kost om een heel dun glasvezelkabeltje op een halve meter onder het trottoir te leggen: bij een dorp met een paar duizend huizen heb je het al over ettelijke miljoenen. Reken voor stedelijke warmtenetten dus maar op miljarden.

De mega-investering in een warmtenet moet vervolgens in pakweg vijf maanden per jaar worden terugverdiend. Want de cv brandt vooral van november tot eind maart. In die periode verstoken we 80 procent van ons verwarmingsgas. De overige zeven maanden gaat de industriële restwarmte dan alsnog (bijna) geheel als afval de lucht of het (koel)water in.

Onnodig
Een ander probleem: hebben we die warmte eigenlijk nog wel nodig? Een warmtenet is vooral slim als je die in nieuwbouwwijken legt. Maar die nieuwbouw wordt weldra supergeïsoleerd en energieneutraal. Verplicht. Dus geen markt voor een warmtenet.

Dan maar naar bestaande bouw? Die wordt ook steeds beter geïsoleerd en wat er nog aan warmte nodig zal zijn, komt weldra van onder meer warmtepompen, aangedreven op stroom uit een dun bestaand kabeltje. Dat wordt in combinatie met zonnepanelen en windenergie nog veel duurzamer dan een warmtenet. De goedkope warmtepompen daarvoor zijn al in aantocht.

Leg je een warmtenet aan, dan moet je jarenlang verzekerd zijn van je klanten om de enorme investering terug te verdienen. Oftewel: klanten van een warmtenet moeten niet worden aangemoedigd om te isoleren, laat staan om warmtepompen in huis te halen. Exit verdere verduurzaming.

Nut voor Nuon
Voor wie heeft een warmtenet dan wél nut? Juist ja: de grote, centralistisch denkende energiebedrijven a la Nuon, en de industrie (kolencentrales?) die nog wat geld krijgen voor hun afvalwarmte. Nuon weet zich dan verzekerd van klanten die een hoofdprijs blijven betalen en die niet, zoals de rest van de wereld, afscheid kunnen nemen van hun energiereus. Zie de trammelant die er nu al is in de wereld van de stadsverwarmingsnetten.

Op de centrale vraag 'Exit energiebedrijf?' antwoordde Van Ofwegen dat Nuon over 15 jaar nog zal bestaan 'omdat het de klant centraal stelt'. Inhoudelijk wekte zijn betoog echter een andere indruk.

Verademing
Nee, dan de bijdrage van Pallas Agterberg, strategie-directeur bij netwerkbedrijf Alliander. Zij voorspelt dat we binnenkort afscheid gaan nemen van haar gasnetwerk. Omdat nieuwbouw geen cv meer krijgt en de gaskachel ook in de bestaande bouw zal verdwijnen. En het stroomnet van Alliander gaat ook die kant op. Meer en meer zal stroom lokaal worden opgewekt, verhandeld en verbruikt, aldus Agterberg.
Dat duurt misschien nog een jaar of 15. Maar bij Agterberg is de afbouw van het centralistisch denken nú al in volle gang. Wat zeg ik? Bijna afgerond. Wat een verademing.

(Heb ik het al eerder beloofd? Ik geloof het wel. Maar er komt nu toch echt snel een volgende aflevering van 'Een zee aan energie').


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden