Opinie

Warlikowski's Hamlet is een kaalgeschoren rouwdouwer

AMSTERDAM - In het verheugend ruime toneelaanbod van het Holland Festival wordt de rij dit jaar gesloten door het Teatr Rozmaitósci uit Warschau. In oktober 1999 regisseerde Krzysztof Warlikowski (1962) daar de 'Hamlet' van William Shakespeare, en deze zomer bereist de grote formatie onder andere het Holland Festival en het festival van Avignon.

Al is de 'Hamlet' het stuk der stukken, de regelmatige toneelbezoeker wordt de laatste paar jaar wel een beetje geplet onder de stroom van interpretaties. Voor deze Poolse 'Hamlet' moeten we, net als bij die van Het Barre Land in het afgelopen seizoen, weer wat uurtjes uittrekken. De toeschouwer kan kiezen of hij in de schouwburg de voorstelling ziet vanuit het aangename pluche in de zaal (grote afstand), of dat hij op het podium plaatsneemt op een daar gebouwde tribune en van dichtbij de personages gadeslaat. Er is aan deze intimiteit wel een straf verbonden: de stoeltjes op het podium zijn zo abominabel dat je van onderen totaal verhout de zaal verlaat.

De acteurs, aan weerskanten zo door toeschouwers ingeklemd, spelen het stuk op een lage verhoging zonder veel rekwisieten; tegen het einde blijkt een gedeelte uitschuifbaar om het graf voor Ophelia te delven. Het tegelijk twee kanten op moeten spelen vindt een echo in de scènes, die Warlikowski met twee tegelijk neemt en dan met elkaar vervlecht. Zo lopen in de eerste scène, de wachters in de koude nacht op de transen van Elsinore, de nieuwe koning en zijn gemalin in staatsiegewaden al rond met hun hovelingen; het gesprek van de doodgravers wordt doorsneden door het bericht van Gertrude over de verdrinking van Ophelia.

Nog veel eigenzinniger is Warlikowski te werk gegaan in het vormgeven van de personages: met uitzondering van de Gertrude-actrice, een al wat oudere dame met veel wit, moederlijk vlees, zijn de acteurs jong, tot de kruin opgeladen met agressiviteit en seksualiteit. Hamlet spant de kroon: Jacek Poniedzialek is een kaalgeschoren rouwdouwer, die piemelnaakt zijn opwachting komt maken in het boudoir van zijn moeder en haar, zich over de doodgestoken Polonius buigend, met alle heftigheid tegen zich aandrukt. In het daarop volgende gesprek met Claudius staan de twee met ontbloot bovenlijf en de handen in de broek tegenover elkaar. Vergeleken met het twistgesprek over de moord op Polonius heeft hun lichaamstaal geen woord Pools nodig en lijkt het slechts te gaan over de vraag wie de grootste heeft. Met Horatio en met in deze voorstelling de dames Rosencrantz en Guildenstern -hier gekleed en geschminkt als een lesbisch vriendinnenpaar uit de jaren dertig- heeft Hamlet weer andere zwoele banden. De Shakespeareaanse Hamlet, met zijn: 'Give me that man that is not passion's slave', is hier dus flink teruggetreden.

Het is al lang geleden dat ik tegen zulke dwarse interpretaties van een toneeltekst bezwaar maakte. Criterium is of de voorstelling als zelfstandige grootheid klopt. En dat is bij deze 'Hamlet' zeker niet het geval. Deze Hamlet is een doorgeschoten puber, de geest van zijn vader een melancholisch vriendje, en met alle andere mannen heeft hij het zo moeilijk dat hij er nog lang niet aan toe lijkt uit de kast te komen. Maar daar krijgt hij, zoals we weten, ook de tijd niet voor.

In het slot zitten de personages stil te sterven: Gertrude met haar waaier in de hand, die steeds langzamer heen en weer gaat, Claudius op zijn knieën naast haar, misschien al dood, Hamlet en Laërtes tegenover elkaar zittend op de grond.

In een mooi slotbeeld gloeien de lichten vol aan en is het tijd naar huis te gaan. Geen gebed van Horatio om een engelengeleide voor Hamlets ziel, geen Fortinbras die de Deense kroon komt halen, alleen maar stilte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden