Warhols speurtocht

Andy Warhol werd vooral bekend met zijn kunst in grote oplage. Toch was hij ook een tekenaar. Nieuw ontdekte tekeningen laten Warhols zoektocht naar een eigen beeldtaal zien.

Kunstgeschiedenis is soms een puzzeltocht zonder oplossing. Het is zoeken naar ontbrekende sleutels, missende documenten. Naar antwoorden op vragen die kunst zo goed kan oproepen, maar waarop geen helder antwoord bestaat - want dat is juist de aantrekkingskracht van de kunst.

Maar soms kom je er dichtbij. Drie jaar geleden ontdekten conservatoren zo'n driehonderd vroege, onbekende tekeningen van Andy Warhol. Ze lagen al jaren als archiefmateriaal in een la bij de stichting die Warhols erfenis beheert, de Andy Warhol Foundation.

In de kunstwereld duiken regelmatig 'onbekende kunstwerken' op. Meestal zijn die van beroemde kunstenaars, die voor hun dood hebben bepaald welk werk de geschiedenis in kan, en welke ze liever privé hadden gehouden. Sommige werken vindt de kunstenaar achteraf niet goed genoeg, andere tonen een periode die hij het liefst wil uitwissen. En dan worden ze toch ontdekt.

De vijftig Warhol-tekeningen in het Teylers Museum zijn geen grote meesterwerken, en waren ook niet met opzet verstopt. Het zijn schetsen en experimenten uit de jaren vijftig waarop we zien hoe Warhol te werk ging. En die door de conservatoren eerst niet van belang werden geacht.

Onzekere voorstudies die nu, na alle commentaren die de kunstenaar zelf over zijn leven en werken gegeven heeft, en de bekendheid van zijn strakke latere werk, heel verhelderend zijn.

Andy Warhol (1928-1987) kwam na de kunstacademie in Pittsburgh in 1949 naar New York. Daar maakte hij carrière in de reclamewereld en ontwierp hij platenhoezen. Pas in de jaren zestig zou hij met zijn Factory beginnen en zelf uitgroeien tot een van de iconen uit de Amerikaanse pop-art.

Op de tekeningen uit de jaren vijftig zie je allerlei onderwerpen voorbijkomen: kinderen, mensen alleen en in groepen, auto's, New York. Grote en kleine formaten, close-ups en totaalbeelden. Warhol was op zoek naar voorbeelden, houdingen, motieven.

Inspiratie vond hij in tijdschriften: hij trok foto's over die hij interessant vond, en maakte er een eigen tekening van. Belangrijkste les: overtrekken is meer dan het stelen van een plaatje of pose. Kijk bijvoorbeeld naar hoe hij omging met de twee jongenskopjes die Warhol zag in het tijdschrift Life. Het zijn foto's van de Nederlandse fotograaf Cas Oorthuys. Warhol trok de omtrek over (in spiegelbeeld), de rest vulde hij in naar eigen inzicht. En daar gebeurde het. 'Het', de magie waarbij een zwarte lijn op een wit papier opeens een derde dimensie krijgt, dankzij een paar goedgemikte lijnen erbij. Een dimensie die weinig meer te maken heeft met de oorspronkelijke foto, en alles met de verbeelding. Dankzij een paar strepen zien we weelderige haardossen, en doet onze eigen fantasie de rest.

Ook in de compositie van de overgetrokken figuren speelde de verbeelding een grote rol. Warhol maakte collages van losse figuren, gecomponeerd naar eigen inzicht. In Haarlem hangen veel tekeningen met plakband aan elkaar. Een klein meisje, getekend op groenig papier, heeft achter zich een boos kijkende oudere dame - haar oma? - die haar gezicht als een masker kreeg opgeplakt. Blijkbaar was Warhol niet tevreden over z'n eerste versie, en plakte hij er een papiertje over om het te corrigeren.

De tentoonstelling in Haarlem is bescheiden in omvang - zeker in vergelijking tot de grote overzichtstentoonstelling in Amsterdam in 2007, maar daarom niet minder interessant. De tekeningen laten zien dat ook aan het maken van de strakke, trefzekere beelden waar we Warhol vooral van kennen, een onzekere speurtocht vooraf ging.

****

Andy Warhol. Onbekende vroege tekeningen.

T/m 1 september 2013, Teylers Museum, Haarlem

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden