Wapengekletter van de VS

Tegen het einde van de Vietnam-oorlog liet de Amerikaanse president Nixon Cambodja binnenvallen hoewel duidelijk was dat de oorlog niet meer te winnen viel. Probeert president Bush dezer dagen de aandacht van Irak af te leiden door een oorlog met Iran?

Het was op het eerste gezicht een raar besluit: eerder deze maand benoemde president Bush admiraal William Fallon tot nieuwe bevelhebber van alle Amerikaanse troepen in het Midden- en Nabije Oosten. Waarom koos Bush een zeeman om de oorlogen in Irak en Afghanistan te overzien? Afghanistan heeft geen toegang tot de zee, Irak slechts een kleine.

Volgens defensiekenners dacht Bush met zijn benoeming niet aan Irak of Afghanistan, maar aan Iran, met zijn strategische centrale positie in de Perzische Golf. Dat land is in de ogen van Bush hard bezig de regio naar zijn hand te zetten. Teheran steunt opstandelingen en sjiitische milities in Irak en oefent, via Hezbollah en Hamas, macht uit in Libanon en de Palestijnse gebieden. Bovenal zou Teheran zijn eigen kernwapen maken.

Druk op Teheran om zich in te tomen en van kernwapens af te zien hebben niet gewerkt omdat het regime redeneert dat Amerika toch weinig kan doen. Zijn legers zitten vast in Irak en Afghanistan. Fallons benoeming moet de regio duidelijk maken dat Washington, ondanks twee oorlogen, Irans opmars in de Golf gaat pareren.

Tegelijk met Fallons aanstelling zond Bush een extra vliegdekschip, marineschepen en Patriot-luchtbeschermingsraketten naar de basis in Bahrein. Zijn boodschap aan Teheran was: Amerika staat klaar om, wanneer nodig, de cruciale olie-exporten te beschermen of de Iraanse havens te blokkeren. Het heeft genoeg vliegtuigen om overal in Iran hard toe te kunnen slaan.

Dat Bush Iran duidelijk in het vizier heeft, bleek ook uit zijn toespraak van een week geleden over de nieuwe koers voor de Irak-oorlog. „Iran verleent materiële steun voor aanvallen op Amerikaanse troepen”, zei hij. „We zullen netwerken die geavanceerde wapentuig leveren aan onze vijanden in Irak en die hen trainen, opsporen en vernietigen.”

Kort daarna pakten de Amerikanen vijf Iraanse functionarissen in Noord-Irak op. Die beweerden er een consulaat te bemannen, maar volgens Amerika hielpen zij het verzet. Eind december waren al Iraanse diplomaten in Bagdad opgepakt. Amerika beantwoordt Teherans agressie, aldus het Witte Huis.

Waar is Bush op uit met al dat wapengekletter? Sommige Amerikaanse commentatoren vrezen dat hij een aanval op Iran voorbereidt. De Democratische voorzitter van de vaste senaatscommissie voor buitenlandse zaken Joe Biden zegde minister van buitenlandse zaken Rice de wacht aan. Het Congres gaf Bush ooit toestemming voor oorlog tegen Irak, maar niet tegen Iran. Voor dat laatste ’heeft hij [aparte] toestemming nodig’. Rice wilde niet zeggen of Bush dat ook zo zag.

Ze sloot niet uit dat de Verenigde Staten Iraanse infiltranten over de grens achterna zitten. Dat deed de Republikeinse senator Chuck Hagel sterk aan Vietnam denken. In 1970 viel president Nixon Cambodja binnen om de hulp aan opstandelingen van Zuid-Vietnam af te snijden. Toen was al lang duidelijk dat Amerika die oorlog niet kon winnen.

Probeert Bush nu ook de aandacht van Irak af te leiden door Iraniërs aan te vallen, om te beginnen in Irak, maar mogelijk straks ook in Iran zelf? „Als u, mevrouw de minister, het soort beleid in gang gaat zetten waar de president het over heeft, dan is dat heel, heel gevaarlijk”, zei Hagel, zelf Vietnam-veteraan, tot Rice.

De oorlogsdreiging wordt verder gevoed door een bericht in een Britse krant dat Israël, met toestemming van de Verenigde Staten, een aanval voorbereidt op drie Iraanse nucleaire fabrieken met een tactisch kernwapen. In 1981 schakelde Israël in een verrassingsaanval de Osirik-reactor in Bagdad uit. Israël noemde het bericht ’absurd’.

Hoewel het verleidelijk is de vergelijking met Vietnam te trekken, gaat die toch niet op. Het cruciale verschil is dat Cambodja, anders dan Teheran, geen militaire macht was en geen regionale en nucleaire ambities had.

Als Amerika of Israël met succes zouden willen aanvallen, dan zullen ze meteen ook de luchtmacht, raketten en marine van Iran moeten weerhouden van een tegenaanval. Voor zo’n groot aanvalsplan lijkt Amerika vanwege Irak niet de slagkracht te hebben.

De luide scepsis vanuit het Congres en de Amerikaanse samenleving over het nieuwste Amerikaanse plan voor Irak maken de agressieve taal vanuit het Witte Huis ook minder geloofwaardig. De Democraten, die de meerderheid in het Congres hebben, willen de oorlog in Irak afbouwen. Zij zullen Bush geen groen licht geven voor een nieuwe oorlog.

Daarnaast heeft Washington moeite elders steun te vinden voor zijn agressieve aanpak van Teheran. Rusland verkocht deze week heel demonstratief luchtverdedigingswapens aan Iran en zei nog meer ’defensieve wapens’ te willen verkopen. Rusland houdt in de VN-Veiligheidsraad scherpe sancties tegen Teheran voor zijn nucleaire plannen tegen.

Verder heeft Washington problemen met de regering die zijn grootste vriend behoort te zijn, die in Bagdad. De regering-Maliki heeft de legers van Amerika nodig om Bagdad te beveiligen. Tegelijkertijd wil het een goede band opbouwen met zijn sjiitische broeders in Teheran. De minister van buitenlandse zaken van Irak vroeg Washington snel de gearresteerde Iraanse functionarissen los te laten. Bagdad zal de Amerikaanse Iran-koers niet zomaar volgen.

Ook de Golfstaten doen dat niet. Zij vertelden minister Rice, die de afgelopen dagen op bezoek was, dat zij de nieuwe Irak-strategie steunden, maar ze willen Iran niet provoceren omdat zij zelf dan midden in de vuurlinie komen te liggen. De emir van Koeweit keurde het nieuwe Iran-beleid zelfs openlijk af. Hij raadde Bush aan met Iran te praten, precies zoals vorige maand de Irak Studie Groep aanbeval.

We zijn ook helemaal niet uit op oorlog, benadrukt onderminister Nicholas Burns van buitenlandse zaken. „Bush wil dat Iran de Amerikaanse macht in het Midden-Oosten leert respecteren.

Washington speelt hoe dan ook hoog spel, meent Midden-Oostenexpert Kenneth Pollack van de denktank Brookings Institution. „Er is een gerede kans [] dat je zo in een spiraal belandt met Iran die tot een conflict leidt. Het waarschijnlijke antwoord van de Iraniërs is dat zij willen bewijzen dat zij zich niet op hun kop laten zitten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden