Wapenfabrikanten VS zien Navo-uitbreiding wel zitten

Veel Amerikaanse politici hikken aan tegen de kosten van de komende Navo-uitbreiding, maar sommige Amerikaanse wapenfabrikanten krijgen dollartekens in hun ogen als ze denken aan nieuwe markten in Midden- en Oost-Europa.

THEO KOELE

President Bill Clinton zal vandaag in Madrid tegenover de leiders van de andere Navo-landen uiteenzetten, waarom de uitbreiding voorlopig beperkt moet blijven tot drie landen: Hongarije, Polen en Tsjechië. Slovenië en Roemenië, waar ondermeer Frankrijk voor heeft gepleit, kunnen er niet (nu al) bij. Ik krijg thuis moeilijkheden als er meer landen bijkomen, zal hij zeggen. Vooral in de Senaat groeit de weerstand tegen uitbreiding, gelet op de kosten die ermee gemoeid zijn. Washington is verreweg de grootste financier van het westerse bondgenootschap en de politieke invloed van de Amerikanen is navenant.

De VS betalen bijna een kwart van het 'civiele' budget van de Navo (waaruit bijvoorbeeld de salarissen van ruim duizend mensen op het Brusselse hoofdkwartier betaald worden); circa een derde van het militaire budget; en ruim een kwart van de kosten van de Navo-infrastructuur (pijpleidingen, radar, luchtmachtbases en dergelijke). Vorig jaar bedroeg de totale Amerikaanse bijdrage een kleine twee miljard dollar.

In Washington circuleren nog veel hogere bedragen als het gaat om de kosten van Navo-uitbreiding. De Amerikaanse regering raamde die in februari op 27 tot 35 miljard dollar, gerekend over een periode van twaalf jaar, en afhankelijk van het tempo van uitbreiding. Experts bij de Navo vinden die cijfers aan de zeer hoge kant. Pas na het besluit van de Navo-leiders over de eerste ronde van de uitbreiding kunnen nauwkeurige berekeningen gemaakt worden. De Navo-ministers van defensie buigen zich er dit najaar over.

De Amerikaanse regering zal de uitbreiding aan weifelachtige Senatoren moeten 'verkopen' als een prima investering. Het westerse bondgenootschap 'exporteert' veiligheid en stabiliteit naar het Oosten, en dat is ook in het belang van de VS. Minister van defensie William Cohen en de hoogste Amerikaanse militair, generaal John Shalikashvili, wezen de afgelopen dagen nadrukkelijk op het drama-Bosnië. De VS zagen de oorlog in ex-Joegoslavië aanvankelijk als een 'Europees probleem', maar toen duidelijk werd dat de Europeanen er geen einde aan konden maken, grepen ze in. Ze haalden de bondgenoten over tot luchtaanvallen, en stuurden troepen na het akkoord van Dayton troepen.

In Amerikaanse pleidooien voor Navo-uitbreiding worden de belangen van de 'eigen' wapenindustrie zelden of nooit genoemd. Maar die spelen wel degelijk een rol. Amerikaanse bedrijven azen, vooruitlopend op de in Madrid te nemen beslissingen, al op orders uit Midden-en Oost-Europa. Zo heeft helikopterbouwer Bell zich 'ingekocht' in een defensiebedrijf in Roemenië, nota bene een land dat niet op het lijstje favorieten van Washington prijkt. Een Amerikaans consortium onder leiding van Boeing mikt erop Poolse Huzar-gevechtshelikopters van raketten te voorzien. Lockheed-Martin wil gevechtsvliegtuigen van het type F-16 en F-18 slijten aan zoveel mogelijk ex-Warschaupact-landen, die zich nog 'behelpen' met Russische toestellen.

Europese bedrijven laten zich niet onbetuigd. De Frans-Duitse groep Euromissile, gevormd door Aerospatiale en DASA, wil óók Poolse heli's moderniseren. Het Franse Dassault en het Zweedse Saab vinden respectievelijk hun Mirage 2000-5 en JAS 39 Gripen uitstekende alternatieven voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen.

Probleem is wel, dat de kandidaat-lidstaten weinig te verteren hebben. Zo ligt het defensiebudget van Hongarije flink onder het gemiddelde van de Navo-lidstaten. Volgens onafhankelijke defensiedeskundigen is Midden-en Oost-Europa, anders dan het Midden-Oosten of delen van Azië, niet bepaald een 'eldorado' voor gretige wapenfabrikanten.

Daarbij komt, dat de Navo huiverig is voor een wapenwedloop in de regio. Rusland, dat zich met veel pijn en moeite heeft neergelegd bij Navo-uitbreiding, mag niet nodeloos getergd worden. Bovendien vinden er in Wenen juist onderhandelingen plaats over vermindering van de conventionele (niet-nucleaire) strijdkrachten in Europa.

De kandidaat-lidstaten hebben al - bescheiden - investeringen gedaan om hun strijdkrachten aan te passen aan de Navo-normen. Hongarije bijvoorbeeld plaatste dit jaar een relatief grote order: Franse Matra-luchtdoelraketten, ter waarde van honderd miljoen dollar. Maar het is peanuts vergeleken bij de bedragen die de huidige Navo-lidstaten besteden aan de aanschaf van wapens - veelal in de VS.

Oekraïne wil Navo en Rusland te vriend houden

De Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten en andere 'partners' van de Navo hebben al een eigen gebouw op het Brusselse hoofdkwartier van het bondgenootschap. Een somber ogend onderkomen, waarvan de gangen dezer dagen slechts worden opgefleurd door een poster van de vlootdagen van de Koninklijke Marine in Den Helder.

In het kantoortje van Oekraïne hebben diplomaten echter meer oog voor het akkoord dat onlangs met Rusland werd gesloten over de vloot in de Zwarte Zee. Rusland houdt een deel van de vroegere Sovjet-zeestrijdkrachten de komende twintig jaar in de Oekraïnse haven Sebastopol.

Het akkoord tussen de beide ex-Sovjet-republieken werd vrijwel op het zelfde moment bezegeld als een 'handvest' tussen Oekraïne en de Navo. Dit document zal op de top in Madrid met enig ceremonieel worden ondertekend door de Navo-leiders en de Oekraïnse president, Leonid Koetsjma.

Het biedt Oekraïne een speciale status in de contacten met de Navo, al reikt het niet zover als de eerder dit jaar gesloten overeenkomst tussen Rusland en de Navo. Zo krijgt Oekraine, anders dan Rusland, geen 'permanente raad' waarin het met de Navo over van alles en nog wat kan praten. Het belangrijkste verschil is echter het ontbreken van de veiligheidsparagraaf, waarover in de onderhandelingen tussen Moskou en de Navo zoveel te doen is geweest. De reden is simpel, volgens westerse diplomaten: de Oekraïners hadden niet zoveel noten op hun zang als de Russen. De laatsten hebben zich lang verzet tegen de voorgenomen uitbreiding van de Navo, de Oekraïners daarentegen hadden er vrede mee.

Van Oekraïnse zijde wordt gezegd dat het akkoord 'niet minder substantieel' is dan dat tussen Rusland en de Navo. Het biedt volop mogelijkheden voor overleg en samenwerking. Oekraïne is een actieve deelnemer aan het Navo-programma Partnerschap voor de Vrede (gezamenlijke militaire oefeningen en dergelijke), en levert troepen voor de vredesmacht onder Navo-bevel in Bosnië.

Oekraïne heeft momenteel geen belangstelling voor het Navo-lidmaatschap, bevestigen diplomaten uit het land, dat na Rusland het grootste van Europa is. Mocht de regering in Kiev in de toekomst interesse tonen voor toetreding tot de Navo, dan is het 'nuttig' dat het jarenlang slepende conflict over de Zwarte Zee-vloot is opgelost, en dat met Brussel een mooie relatie bestaat.

De Oekraïners openden eerder dit jaar, tot groot genoegen van het bondgenootschap, een Navo-Informatiebureau in hun hoofdstad. Belangrijker nog is dat veel 'oud zeer' met buurlanden (niet alleen Rusland) uit de wereld werd geholpen. De Navo hecht groot belang aan Oekraïnes 'onafhankelijkheid, territoriale integriteit en soevereiniteit'. Een cruciale factor voor veiligheid en stabiliteit in Europa, aldus de Navo.

Oekraïnse diplomaten zeggen dat hun land streeft naar 'goed nabuurschap', los van een eventueel Navo-lidmaatschap. De Navo verlangt dat nieuwe leden problemen met buurlanden bijleggen, omdat het bondgenootschap geen potentiële brandhaarden wil 'binnenhalen'.

Al kort na het einde van de Koude Oorlog sloot Oekraïne een akkoord met Hongarije, dit jaar kwamen daar akkoorden bij met Polen en Roemenië. De zogeheten basisakkoorden moeten een einde maken aan een hele reeks geschillen, variërend van de positie van de Hongaarse minderheid in Oekraïne tot scheepvaart op de Donau-arm die de grens vormt tussen Oekraïne en Roemenië. De Oekraïners doen er, kortom, alles aan om bij de Navo in een goed blaadje te komen. Maar anderzijds streven ze naar de best mogelijke betrekkingen met Rusland, de Grote Buurman die zich weliswaar heeft neergelegd bij uitbreiding van de Navo, maar daar niet echt blij mee is. Niet alleen politieke motieven spelen voor de Oekraïners een rol, ook economische. Zo heeft Oekraïne nog een schuld van zeker 3,5 miljard dollar uitstaan bij Rusland. Daarom ook is het beter de Russen te vriend te houden.

De liefde komt de laatste tijd van twee kanten. President Boris Jeltsin deed onlangs Kiev aan, nadat hij een gepland bezoek maar liefst zes keer had uitgesteld. De Russen zien er nauwgezet op toe dat de banden tussen de Oekraïners, de 'Slavische broeders', en de Navo niet ál te nauw worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden