Wantrouwen tegen het zwarte kastje blijft

Ongeveer dertig kostbare weguitbreidingen zijn er sinds 2012 afgerond, waaraan de kabinetten Rutte ongeveer tien miljard besteedden. De Tweede Coentunnel is gebouwd, de A2 tussen Utrecht en Amsterdam werd tot tien rijstroken verbreed, en na een halve eeuw getouwtrek kwam dit jaar de A4 bij Midden-Delfland gereed. De huidige uitbreiding van het snelwegennet rond Amsterdam is met 4,2 miljard zelfs de duurste weguitbreiding ooit.

Maar ondanks alle investeringen is het filespook helemaal terug. De crisis is voorbij, het is donker, nat en het brede, nieuwe asfalt ligt er uitnodigend bij. Begin deze maand stond er 928 kilometer file, de op twee na langste file ooit, dinsdag was het met 882 kilometer opnieuw raak. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid berekende onlangs dat de misère op de weg de komende vijf jaar met 40 procent zal toenemen.

Oud-VVD-Kamerlid Pieter Hofstra pleitte daarom gisteren voor het invoeren van de kilometerheffing. Opvallend, want zijn partij heeft zich altijd fel verzet tegen het betalen per kilometer. Ook de RAI Vereniging, de belangenvereniging voor de auto-industrie, haalde het plan weer van stal, waarop minister Schultz (VVD, infrastructuur) zich haastte om te zeggen dat de invoering van rekeningrijden 'ingewikkeld' is en 'niet dichtbij'.

Is extra betalen in de spits dan toch de oplossing, nu blijkt dat alle miljarden in extra asfalt het fileprobleem niet hebben verholpen? Schultz zei gisteren dat ze spitsmijden liever wil belonen, maar de 200 miljoen euro die ze hiervoor heeft uitgetrokken, verbleekt bij de miljarden aan asfalt.

De roep om kilometerbeprijzing keert in elk geval telkens terug als de fileproblematiek ernstige proporties aanneemt. Maar zelfs in 2010, het einde van de vorige periode met lange files, wist de toenmalige CDA-minister Eurlings het plan als gevolg van tegenstand uit de ANWB én vanuit zijn eigen partij er niet doorheen te krijgen.

Tien jaar eerder was het plan voor rekeningrijden met tolpoortjes van toenmalig PvdA-minister Netelenbos al gesneuveld, na heftige tegencampagnes van de VVD en - opnieuw - de ANWB.

Het idee dat alle miljarden aan asfalt voor niets zijn geweest, bestrijdt Henk Meurs, hoogleraar mobiliteit aan de Radboud Universiteit. Hij wijst erop dat de kosten en baten van alle uitbreidingen zorgvuldig zijn afgewogen, en dat elk project rendabel is. Dat bredere wegen er ook voor zorgen dat méér mensen de auto nemen, doet volgens hem geen afbreuk aan die berekeningen, omdat deze groep, ondanks de files, hierdoor sneller op zijn werk is, wat in economische termen winst oplevert. Nóg meer asfalt zou volgens hem wel onrendabel zijn omdat al die rijstroken het grootste deel van dag niet gebruikt worden.

Wordt het dan toch het beruchte zwarte kastje in de auto? "Nederlanders zijn heel wantrouwig ten opzichte van zo'n systeem", zegt Meurs. "Voor de meeste mensen geldt dat ze niet voor hun lol in de spits staan. Maar het idee erachter is wel erg goed. We hebben toch ook geen toegangsbewijs voor de supermarkt? Als we daar gewoon per product betalen, waarom dan ook niet op de weg?"

De ANWB is niet onverdeeld tegen, zegt woordvoerder Ad Vonk. Volgens hem is het idee van het eeuwig dwarsliggende automobilistenbolwerk een misverstand. "Het klopt dat onze leden tegen het beprijzen van rijden in de spits zijn. Maar het merendeel kan best leven met een zogenaamde platte heffing, waarbij er gewoon per kilometer betaald wordt."

Vonk vindt het alleen wel vroeg om het plan alweer uit de kast te halen. Hij denkt dat alle jaren zonder lange files de automobilist onoplettend heeft gemaakt. "Als je ziet hoeveel mensen onderweg met hun telefoontje bezig zijn en dat er zelfs ín de file ongelukken ontstaan, dan denk ik dat er daar nog winst te behalen is, bijvoorbeeld door meer politietoezicht. Wanneer dat niet helpt, dan kunnen we het altijd nog over rekeningrijden hebben."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden