Wantrouwen hindert de bestrijding van ebola in Congo

Medewerkers van Artsen Zonder Grenzen behandelen ebola-patiënten in Congo. Beeld EPA

Argwaan jegens hulpverleners, onwetendheid en angst zitten de aanpak van de dodelijke ebola-epidemie in Congo dwars, ziet ebola-expert Hilde De Clerck.

Hulpverleners die de ebola-uitbraak in het noordoosten van Congo proberen te bestrijden, hebben moeite het vertrouwen van de bevolking te winnen. Een gevoel van angst, onzekerheid en wantrouwen overheerst bij patiënten en hun familie. “Ze denken dat patiënten in de behandelcentra worden gedood of op zijn minst worden geholpen te sterven”, zegt Hilde De Clerck, ebola-specialist bij Artsen Zonder Grenzen.

Maar juist wederzijds vertrouwen is cruciaal om de epidemie na bijna drie maanden onder controle te krijgen. “Daar staat of valt een interventie mee”, aldus De Clerck, net een maand terug uit het getroffen gebied. Van 202 patiënten is bevestigd dat zij besmet zijn met ebola, 118 van hen zijn inmiddels overleden. 

De internationale gemeenschap slaat alarm over een verhoogd gevoel van angst en wantrouwen. Heeft u daar iets van gemerkt?

“Er zijn altijd typische geruchten die opduiken bij ebola-interventies, zoals westerlingen die organen en bloed stelen of de ziekte in de gemeenschap zouden brengen. Mensen zijn ook bang dat wij ze volledig isoleren en geen familiebezoek toestaan. Dat probeer ik zo snel mogelijk te ontkrachten. Onze teams zijn nog nooit aangevallen, maar dat gebeurt af en toe wel. Er is met stenen naar interventieteams gesmeten en begin deze maand zijn twee mensen van het Rode Kruis mishandeld.”

Waarom is het winnen van vertrouwen zo cruciaal?

“Zonder vertrouwen komen mensen pas veel te laat naar ons toe of soms helemaal niet. Daardoor blijven zieke mensen langer in de gemeenschap, wat de kans vergroot dat zij hun gezinsleden weer besmetten.

“Een ander gevaar is dat patiënten gaan dokter-shoppen. Ze gaan van de ene naar de andere traditionele arts of lokale dokterspost, soms bij familie in een heel ander dorp. De ziekte kan zich hierdoor weer verder verspreiden.”

Waar komt dat wantrouwen vandaan?

“Ebola is een zeer dodelijke ziekte. Op dit moment overlijdt nog steeds zo’n twee derde van de besmette patiënten. Dat veroorzaakt angst.

“Wat we ook zien is dat veel Congolezen een ander idee hebben over hoe een ziekte ontstaat. In hun cultuur heeft dat met magie of hekserij te maken. Zij verzorgen hun geliefden bovendien liever zelf. Wij moeten ze helaas vertellen dat dat niet kan, omdat de ziekte zich verspreidt via lichaamssappen. Ditzelfde geldt voor de begrafenis. Dat gaat vaak gepaard met tradities en rituelen waarbij fysiek contact met de overledenen aanwezig is. Ook daarop moeten wij zeggen: sorry, dat kan niet.

“Dat de epidemie zich bevindt in een gebied waar al jaren oorlog heerst, maakt het niet makkelijker. De bevolking heeft een algemeen wantrouwen tegenover de autoriteiten. Als wij van de internationale staf merken dat wij niet gewenst zijn, dan gaan wij niet. Zo’n 90 procent van onze organisatie bestaat uit nationale en regionale mensen.”

Hoe probeer je het vertrouwen te vergroten?

“Oprecht geïnteresseerd zijn, respect tonen en meeleven. Daarmee kom je al een heel eind. Voordat we een nieuwe kliniek openen geven we alle dorps- en familiehoofden ook een rondleiding om te laten zien wat we doen. Ook maken we informatiefilmpjes met patiënten die de ziekte hebben overleefd.

“Verder proberen we compromissen te sluiten. Zo kunnen familieleden op bezoek komen, als ze maar 1,5 meter afstand houden. Ze mogen zelfgemaakte soep of pap meenemen. We leren de familie hoe ze een beschermingspak aan moeten trekken, zodat ze aanwezig kunnen zijn bij de begrafenis van hun geliefde. Het vergt creativiteit en empathie, maar zo kunnen wij wel het wantrouwen doorbreken.”

Lees ook: 

Angst en politieke geruchtenmachine bemoeilijken de aanpak van ebola in Oost-Congo

Nadat de uitbraak van ebola in de Democratische Republiek Congo een halt was toegeroepen, gaat het nu als gevolg van angst en geweld in de regio weer de verkeerde kant op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden