Wantoestand vleessector vereist bredere aanpak

Het gesjoemel in de vleesproductie vereist ook een actieve rol van supermarkten en consumenten, vindt voedingsfilosoof Michiel Korthals.

Fraude, omkatten van paardevlees naar rundvlees, van normaal naar biologisch, van Nederlands maar Iers rundvlees. Zieke paarden die worden mishandeld en dan geslacht. Het gaat maar door. De Onderzoeksraad voor Veiligheid geeft in haar recente rapport 'Risico's in de vleesketen' een analyse die er niet om liegt.

Terugtredende overheden, ongeremde groei van de wereldhandel, en de complexiteit van voedselketens hebben een voedingssysteem geschapen waarin veel ondernemers de grenzen van de wet zoeken (en als het even kan eroverheen gaan). Handel brengt voedselveiligheid ernstig in gevaar en de overheid bevordert vooral handel. Ik citeer: 'Wet- en regelgeving moet zowel voedselveiligheid als eerlijke handel bevorderen. Dat kan ten koste gaan van voedselveiligheid'. Er zijn mooie regels, laat het rapport zien, maar alle betrokkenen weten dat de werkelijkheid anders is, en doen daar niets aan, want ze hebben daar belang bij.

Ze hebben belang bij zo goedkoop mogelijk personeel zonder scholing en bijscholing, een heel hoog werktempo in slachthuizen en fabrieken, zo goedkoop mogelijke ingrediënten van elders en een blinde vlek voor fraude. Het rapport klaagt de betrokken partijen, overheid en bedrijfsleven, aan. Het rapport schuift niet, zoals gebruikelijk in vleeskringen, de verantwoordelijkheid voor voedselveiligheid af naar de consument die het aanrecht onvoldoende zou schoonmaken. Het is juist waarschijnlijk dat door zorgvuldig handelen van de consument de ziekte en sterfte gevallen nog meevallen.

Wantrouwen
Na zulke scherpe conclusies had ik stevige aanbevelingen verwacht. Het is goed dat de toezichthouder NVWA een grote rol toebedeeld moet krijgen, maar het rapport komt niet verder dan het vage 'meer samenwerken' en 'transparanter' van de betrokken ondernemingen.

Waarom niet de supermarkten verplichten om intensief mee te doen aan veiligheids- en fraudeopsporingssystemen? Immers zij stunten zo graag met vlees, en speculeren dus op de voorrang van handel boven voedselveiligheid. Ook varen zij wel bij het verkrijgen van vlees van de goedkoopste aanbieder. Er moet juist meer onderlinge controle komen met verantwoordelijkheid bij iedere schakel voor het geheel. Door wantrouwen blijft iedereen scherp, en het zo ontbrekende ethische besef, namelijk de gerichtheid op de gezondheid en kwaliteitseisen van de consumenten, kan dan terugkeren.

Ook kunnen consumenten intensiever supermarkten achtervolgen, daarin aangemoedigd door de overheid. Velen kijken nu naar de acties van het tv-programma 'Keuringsdienst van Waarde'. Maar consumenten kunnen ook heus wel ondernemers bellen en hen met hun zorgen op de huid zitten.

Grinniken
Je hoort de vleesmensen al grinniken: de consument? Die wil toch het allergoedkoopste? Hierop volstaat als antwoord een bekend citaat van William Burroughs uit zijn 'Naked Lunch': "De producent van rotzooi verkoopt niet zijn product aan de consument, maar hij verkoopt de consument aan zijn product. Hij verbetert niet zijn product. Hij degradeert en versimpelt zijn klant."

Alle partijen moeten vertrouwen verdienen. Je hoort wel eens dat er meer vertrouwen moet komen, maar dat is het domste wat je kunt zeggen. Je moet het laten zien. Vertrouwen is nooit blind maar rekent op actief toezicht van betrokken partijen.

De huidige problematiek in de voedingswereld is met meer wantrouwen en meer consumenteninbreng zeker niet opgelost; want de in het systeem ingebakken voorrang van handel boven veiligheid (en gezondheid en smaak, voeg ik toe), van geld verdienen ten koste van kwaliteit, kan alleen werkelijk worden aangepakt bij kortere ketens en meer lokale productie. Zoveel als mogelijk regionale voedselproductie kan de systeemproblemen en daarmee de vervreemding van de consumenten ten opzichte van voedingsproductie pas werkelijk opheffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden