Het koninklijk paar in de ereloge bij Jumping Amsterdam

Willem-Alexander

Wanneer zien we de échte Willem-Alexander? De keuze van hoffotograaf Patrick van Katwijk

Het koninklijk paar in de ereloge bij Jumping AmsterdamBeeld Patrick van Katwijk

Fotograaf Patrick van Katwijk volgt al veertien jaar de leden van het Koninklijk Huis. Wanneer valt het masker weg en ziet hij de échte Willem-Alexander? Van Katwijk koos zeven voorbeelden uit eigen werk.

1. Tobameer, Indonesië, 12 maart 2020.

“Staan we zo goed of nog een beetje naar rechts of naar links? Of is het beter als ik nog een paar stapjes naar achteren zet?” Typisch een grapje van koning Willem-Alexander, poserend met zijn vrouw koningin Máxima voor de rand van een ­afgrond, vindt fotograaf Patrick van Katwijk: “Er zit ook een knipoog in die opmerking naar zijn haat-liefderelatie met de pers. Als kind werd hij achtervolgd door camera’s, paparazzi stonden soms zelfs achter bosjes te wachten als hij uit school kwam. Dat haatte hij. Daarom heeft hij nu die strikte afspraken gemaakt in de mediacode. Maar hij realiseert zich ook dat de monarchie de pers nodig heeft, want als niemand weet wat de koning doet, wat heb je er dan aan? Hij heeft zijn weg gevonden met fotografen zoals ik, heb ik de indruk. Hij weet precies wat hij in beeld wil hebben en wat niet, hij is daarin heel zelfbewust.”

Beeld Patrick van Katwijk

2. Voor Rijksmuseum Amsterdam, 10 oktober 2019

De Spaanse koning kwam over voor de opening van de Rembrandt-Velázquez-tentoonstelling in het Rijksmuseum. Van Katwijk ging erheen. “In het Engels vroeg ik aan deze twee koningen of ik ze samen op de foto kon zetten. Lachend antwoordde Willem-Alexander: ‘Which beard do you want?’ Welke baard wilt u hebben? Hij had die baard nog niet zo lang in die tijd en er werd toen veel over geschreven. Je ziet hier twee mannen, vrienden, die uiterst ontspannen met elkaar optrekken, dat vond ik mooi.”

Beeld Patrick van Katwijk

3. Jumping Amsterdam, 1 februari 2015

De Oranjes houden van paarden en gaan graag naar het jaarlijkse paardenfestijn ­Jumping Amsterdam. Van Katwijk: “Die setting is ieder jaar nogal onduidelijk, is het een privébezoek of niet? Er is in elk geval een ­formele ontvangst. En ze zitten in de ereloge en worden aangekondigd. Maar zelf zien ze het als privébezoek, geen werkbezoek.

Op ­deze foto zie je gewoon twee enthousiaste paardensportliefhebbers die in spanning zitten. Ik weet zelf weinig van paarden, maar het was tijdens de barrage en het paard tikte de paal van een hindernis aan. Precies allebei ­tegelijk slaan ze de handen voor het gezicht. Ja, daar droom je van als fotograaf.”

Beeld Patrick van Katwijk

4. Koning wandelt naar Paleis Noordeinde, 20 april 2017

Voor mij verbeeldt deze foto het koningschap van Willem-Alexander, zegt van Katwijk. “Hij is een hele aardige, normale, ontspannen vent. Hier gewoon te voet op weg naar een receptie voor zijn verjaardag met het hele personeel op Paleis Noordeinde. Dat is altijd ongeveer een week voor Koningsdag. Maar er was een opstopping, een grote bus draaide zich vast in het straatje op weg naar het paleis. Net toen de auto met de koning arriveerde. En die koning stapt dus gewoon uit en loopt dat laatste stukje. Ik stond bij het hek te wachten en ik denk even: hé, wie komt daar nu aangelopen? Je verwacht hem niet tussen het winkelend publiek. En dan volgt er natuurlijk bij hem altijd weer een grapje: ‘Ah, u ook hier’. Zijn moeder Beatrix zou dit nooit zo gedaan hebben, die was zoveel formeler.”

Beeld Patrick van Katwijk

5. Nieuw Zeeland, 9 november 2016

Van Katwijk: “Dit was tijdens het staatsbezoek aan Nieuw-Zeeland op een niet zo fotogenieke bijeenkomst met allerlei mensen uit het ­bedrijfsleven. Terwijl ik een beetje op mijn laptop zit te kijken, zie ik dat hij een toast gaat uitbrengen, maar geen glas in zijn hand heeft. Dan zegt hij: ‘This is the moment a beautiful assistent is supposed to come in’. Vervolgens staat Máxima op en geeft hem een vol glas. Dan zegt hij: ‘What would one do without a beautiful assistent?’ Grappig en ontspannen, zo is hij. En hij is heel trots op haar, dat zie ik vaak.”

Beeld Patrick van Katwijk

6. Streekbezoek Drenthe, 18 september 2019

Bij een streekbezoek aan Drenthe was er een formeel fotomoment op de hei. Dat liep een beetje vreemd, want de schaapherder die ze zouden spreken, was te ver weg in het veld. Dan lopen ze terug, lachen samen, kijken elkaar aan, maar dus juist niet op het bedoelde poseermoment. Ik zie ook weleens een korte irritatie tussen die twee, al weten ze dat, altijd professioneel, goed te verbergen. Maar mijn indruk is dat ze het meestal heel leuk hebben samen.”

Beeld Patrick van Katwijk

7. Koningsdag Groningen, 27 april 2018

Van Katwijk: “Koningsdag vind ik zelf lastig om te fotograferen. Er gebeurt heel veel tegelijk en er wordt veel geposeerd. Het lijkt spontaan als Amalia basketbal gaat spelen ergens op de uitgestippelde route, maar dat is van tevoren allemaal gepland. Dit moment vond ik toch wel aangrijpend. Als Amalia en Máxima spontaan ‘Lang zal hij leven’ beginnen te zingen. De koning is er zichtbaar door verrast, dat levert opeens wel een spontane foto op.”

Beeld Patrick van Katwijk

Het leven van een hoffotograaf

Vandaag zou hij er zeker bij zijn geweest, op de ­koninklijke route door de binnenstad van Maastricht. Patrick van Katwijk (31) fotografeert al veertien jaar lang koning Willem-Alexander en zijn familie, en diens verjaardag op 27 april is een belangrijk moment. “Heel even dacht ik, toen ik hoorde dat het niet doorging: ook wel leuk, nu kan ik eindelijk eens Koningsdag in privésfeer met mijn vrienden vieren. Maar nee, natuurlijk niet. Het is extra zuur dat er door het verplicht thuis zitten geen vorm van vieren mogelijk is.”

Was hij er wel geweest, dan had hij de vandaag 53-jarige koning zeker níét begroet met ‘Ha Alex, van harte’. Want al brengt hij al vele jaren zijn werktijd door in gezelschap van het staatshoofd, op intiemere voet staan ze niet. “Goedemorgen Alex, is er ook niet bij. Zelfs niet op een intiem werkbezoek, nee. Ik zeg altijd keurig ‘majesteit’ en hij zegt ‘u’ en ‘meneer Van Katwijk’. Die professionele afstand blijft bestaan, best raar natuurlijk, want met ieder ander met wie je zo veel werkt, gaat het anders. Maar ook logisch: hij is niet de buurjongen die je even fotografeert, maar de koning en ik moet de waardigheid van zijn functie altijd respecteren.”

Van Katwijk houdt zich zo veel mogelijk aan de protocollen en etiketten die de omgang met het Koninklijk Huis stelt, vertelt hij. “Natuurlijk gaat het ook weleens mis tussen ons. Ik ben als fotograaf erg beweeglijk, dat kan hem irriteren. Te veel klikkende camera’s, ik zie dan dat hij op zijn tenen gaat wippen en een bepaalde blik werpt, Dan weet ik: stoppen.

Erg benaderbaar

Hij was 15 jaar oud toen hij besloot ‘voor de lol’ eens naar een bezoek van toenmalig koningin Beatrix aan een museum in Rotterdam te gaan. Gewapend met zijn eerste spiegelreflexcamera wilde hij zien hoe zo’n bezoek vast te leggen viel. “Ik kwam zó dichtbij. Dat ze zo benaderbaar was, had ik van tevoren niet kunnen denken, dat vond ik geweldig.”

Het jaar erop besloot Van Katwijk Máxima te gaan volgen. Hij zette de foto’s op zijn website. Nadat een redacteur van het blad Vorsten hem benaderde en prees om zijn beelden, besloot hij fulltime royaltyfotograaf te worden. Dat was in 2007.

Duizenden foto’s en vele jaren later is het koningshuis nog altijd zijn corebusiness. Van Katwijk verkoopt aan veel verschillende kranten en bladen in binnen- en buitenland, van de Hollandse Story tot de Amerikaanse The New York Times. Hij legde de aanslag op de bus met de koninklijke familie in Apeldoorn in 2009 vast en maakte mee hoe daarna de beveiliging toenam. “Ervoor kwam ik op 5 mei bij het bevrijdingsconcert op de Amstel rustig een uurtje van tevoren aangekuierd. Nu moet ik er drie uur van tevoren zijn, zijn er een bomcheck en andere veiligheidsmaatregelen en heeft de politie het hele gebied afgegrendeld.” Blij is hij dat hij voor die tijd al een relatie had opgebouwd met de koning en de hofhouding, zodat hij uiteindelijk altijd wel dicht bij de familie wordt toegelaten.

Opbollende jurk van Máxima

Hij houdt zich aan de zogenoemde mediacode, de richtlijn waarin is vastgelegd hoe de privacy van de koning en zijn gezin beschermd wordt. Drie keer per jaar – in Lech, rond de zomer en op Koningsdag – mag er uitgebreid worden gefotografeerd. Voor de rest wordt alleen het werk van de koning en de koningin gevolgd door camera’s.

Natuurlijk ziet Van Katwijk weleens een moment dat de koning uit zijn koninklijke rol valt tijdens zo’n werkbezoek. “Nee, neuspeuteren of zoiets, dat fotografeer ik niet. Een duidelijk voorbeeld maakte ik met Máxima mee. Door de wind bolde een keer haar jurk op, ze stond opeens bijna in haar ondergoed. Ik had er een foto van. Maar zij vroeg of ik die niet wilde gebruiken, dat respecteer ik.”

Hij legt dus ook zelf grenzen op aan zijn eigen werk. “Ik was een keer bij een beëdiging van een lid van de Raad van State. De koning leek een beetje geprikkeld die ochtend. Toen kwam Amalia net uit school zijn werkkamer binnenlopen. Zag ik opeens een heel andere man, een lieve vader. Dat was leuk, maar ik leg het niet vast. Dan schaad ik namelijk het vertrouwen.”

Het is altijd balanceren

Hij is wel degelijk onafhankelijk, vindt hijzelf, want hij hoeft zijn beelden niet voor te leggen aan de Rijksvoorlichtingsdienst. Maar de tegenhanger van die vrijheid is dat hij zelf oppast, anders krijgt hij op de lange termijn problemen. “Punt is ook dat iedereen zich aan die mediacode houdt. Dus als ik een foto maak die die code schendt, dan kan ik hem toch aan niemand kwijt. Daarnaast wil ik ze graag blijven volgen. Het is dus voor mij altijd balanceren, wat kan ik wel doen en wat niet. Hoe krijg ik hem toch zo echt mogelijk en niet geposeerd op de foto?”

De koning wil zelf graag zo mooi mogelijk vastgelegd, merkt hij. “Hij is bereid te poseren en daarvoor aanwijzingen op te volgen of zelfs een foto nog eens over te maken op mijn ­verzoek. Hij realiseert zich heel goed dat een monarchie alleen bestaat bij zichtbaarheid.”

Maar deze koning wil tegelijk inhoudelijk zijn. “Bij bezoeken moet de aandacht niet ­alleen naar hem gaan, wat wel snel gebeurt.

Geen toeristische trip

Hij wil dat het vooral gaat over de mensen die hij opzoekt. Op staatsbezoeken is dat soms ­lastig. In India had ik ze graag bij de Taj Mahal gefotografeerd, maar daar gaan ze dan niet heen. We zijn niet op een toeristische trip, is het antwoord. Andere koningshuizen gaan er wel heen.”

Een bijeenkomst met mensen uit het bedrijfsleven aan tafels levert ook in India geen bruikbaar beeld op. “Het is een zoektocht, voor mij en voor henzelf. Dat snappen ze ook, er wordt dan een middenweg gezocht.”

Van Katwijk vindt dat de monarchie goed functioneert in Nederland. “Er komt altijd veel publiek op het koningshuis af. Zowel Willem-Alexander als Máxima ken ik als heel aardige, geïnteresseerde mensen, met humor en zelden uit hun humeur. Dat laten ze in elk geval niet zien, het zijn professionals. Hun aanwezigheid wekt enthousiasme op, is verbindend. Ik zie geen reden daar kritiek op te hebben.”

En al komt hij niet bij ze over de vloer en sturen ze geen kaart als deze fotograaf jarig is, toch is er soms wel ruimte voor een persoonlijke vraag. Na afloop van een persmoment in ­Argentinië rond Kerst, vroeg de koning aan Van Katwijk: ‘En wat zijn uw plannen deze kerstvakantie?’ “Dat kan ik dan toch waarderen, even die persoonlijke aandacht.”

Lees ook:

India zit niet te wachten op het wijzende vingertje van koning Willem-Alexander

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima sloten vrijdag het staatsbezoek aan India af. De economische relaties stonden voorop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden