Wanneer verandert een egocentrische minnaar in een misdadiger?

De beschuldigde Aziz Ansari, prijswinnend acteur bij de Golden Globes, had het ongemak van zijn date niet opgemerkt en schrok achteraf van haar reactie. Beeld WireImage

Elke onhandige versierpoging zien als een criminele daad maakt vrouwen passief en onvrij. Zelf op tijd de grenzen aangeven en daarvoor de ruimte krijgen, dat is wat nodig is.

Na alle euforie over de macht van de #MeToo-campagne bij de uitreiking van de Golden Globes op 8 januari - culminerend in de emotionele speech van Oprah Winfrey - klonken deze week in Amerika alom kritischer geluiden. Aanleiding was een nieuwe affaire die het debat over #MeToo op scherp zette en een riskante wending gaf: de beschuldigingen van een anonieme 23-jarige New Yorkse fotografe richting de Indiaas-Amerikaanse televisiester Aziz Ansari. De klaagster deed haar verhaal op de feministische website Babe.net. Het stuk met de wervende kop 'Ik had een afspraakje met Aziz Ansari. Het werd de ergste nacht van mijn leven' werd in een paar dagen tijd liefst tweeënhalf miljoen keer gelezen.

Wat gebeurde er? Voor wie hem nog niet kent: Aziz Ansari is de hoofdrolspeler en schrijver van Netflix-serie 'Master of None', een geestige eigentijdse sitcom over het leven in multicultureel New York met een glansrol voor Ansari zelf als de goedgebekte Dev, tweederangs tv-acteur.

Sympathisant

Zelfverklaard feminist Ansari schreef daarnaast een boek over 'Modern Romance', hij stelde seksueel wangedrag van mannen aan de orde in zijn stand-upshow in Madison Square Garden in New York, en hij wijdde een aflevering van zijn serie 'Master of none' aan de protesten tegen een populaire tv-chefkok die vrouwen op de set lastig valt. Op de uitreiking van de Golden Globes, waar Ansari de prijs voor beste acteur in een komische serie in ontvangst mocht nemen, droeg hij de Time's up-speld, als sympathisant van de #MeToo-campagne.

Pure hypocrisie volgens de anonieme fotografe, schuilnaam Grace, met wie Ansari in september een avond op stap was. Grace deed aan een journaliste van Babe.net pijnlijk gedetailleerd verslag van de verkeerd verlopen date met de tv-ster. 

De grote lijn: ze had de door haar bewonderde komiek ontmoet op een afterparty van de Emmy's, ze hadden een week sms'jes uitgewisseld waarna hij haar uitnodigde om samen te dineren. Ze had met zorg een outfit uitgezocht. 

Beroerd afspraakje

En toen ging het eigenlijk meteen mis. In zijn appartement had Ansari ongevraagd witte wijn voor haar ingeschonken (ze dronk liever rood). Ze gingen uit eten maar Ansari nam er nauwelijks de tijd voor, zo graag wilde hij weer vertrekken. Terug in zijn appartement kleedde hij haar en zichzelf vrijwel meteen uit, had orale seks met haar, en bleef maar aandringen om verder te gaan. Zijn agressieve, haastige optreden stemde haar steeds ongemakkelijker en Grace liet naar eigen zeggen non-verbaal en ook verbaal weten dat ze het allemaal niet zo fijn vond. Toen ze op een gegeven moment een verzoek ronduit weigerde, stelde Ansari voor om zich dus weer aan te kleden en gingen ze Seinfeld kijken. Maar het kwaad was toen eigenlijk al geschied.

Dit beroerde afspraakje, dat uiteindelijk uitloopt op een vertrek in tranen in een Uber-taxi, had zo een scène in Ansari's eigen tv-serie kunnen zijn, of eerder nog, lijkt direct afkomstig uit de spraakmakende tv-serie 'Girls', die begin jaren tien in zes zwartkomische seizoenen de seksuele mores in New York onverbloemd op het scherm bracht. 

In die serie raakten twintigers als Grace herhaaldelijk verzeild in situaties waarin jongens te dwingend en zelfzuchtig hun seksuele voorkeuren opdrongen zonder dat de meisjes daar een goed antwoord op leken te hebben. Als je de seksscènes in 'Girls' moet geloven, dan loopt de wereld over van gruwelijk falende bedpartners zoals de door Grace geschetste Aziz Ansari.

Gruweldate

Maar is een egocentrische minnaar ook een misdadiger? Kun je slechte seks gelijkstellen aan seksueel misbruik? Het verslag van Grace werd anders dan eerdere getuigenissen tegen Hollywoodsterren als Kevin Spacey of Louis CK niet zonder meer omarmd in een gedeeld #MeToo-afgrijzen. Zeker kreeg de anonieme klaagster veel bijval op sociale media ('íedere vrouw heeft wel eens zo'n gruweldate moeten doorstaan') maar haar besluit om haar ervaringen in de openbaarheid te brengen riep ook verontwaardiging op.

Drieduizend woorden wraakporno, schreef een columniste van literair-cultureel tijdschrift The Atlantic. Grote steen des aanstoots was de passiviteit van de vrouw die bij iedere tegenvaller op de avond (de witte in plaats van rode wijn, het snelle eten, de haastige orale seks) had kunnen bedenken dat het mooi was geweest, maar die zich schijnbaar willoos liet overrompelen en meetrekken in iets wat ze eigenlijk niet wilde.

'Dit stuk is het slechtste wat #MeToo kon gebeuren sinds de campagne in oktober van start ging. Het verandert een beweging die vrouwen macht moet verschaffen in een embleem van vrouwelijke hulpeloosheid', aldus The New York Times, de krant die in oktober de aanklachten tegen Harvey Weinstein als eerste in het nieuws bracht. Hoe zelfzuchtig en afstotend Ansari's gedrag die avond ook was (en daar twijfelt niemand aan die Grace' verhaal leest) 'als je een date aanklaagt omdat hij je non-verbale signalen niet oppikt, is hij dus schuldig aan het niet kunnen lezen van gedachten', aldus opinieredacteur Bari Weiss cynisch.

'Bad feminist'

De Amerikaanse kritiek op deze klaagster ligt in het verlengde van kritiek die eerder elders ook werd geformuleerd. Zo waarschuwde de feministische auteur Margaret Atwood op 13 januari in een open brief in online magazine The Global and Mail dat #MeToo niet mag ontsporen in een heksenjacht. "#MeToo toont het falen van de rechtsstaat aan en wanneer de rechtsstaat faalt krijgen extremisten een kans."

Atwood reageerde in haar open brief op de vele boze reacties van andere (veelal jongere) feministen, die ze ontving nadat ze een protestbrief had ondertekend over de gang van zaken rondom een universitair docent die na beschuldigingen van seksueel wangedrag direct door de universiteit werd weggestuurd, zonder dat er een proces was geweest of openheid van zaken werd gegeven. "Om rechten voor vrouwen te hebben moeten er rechten zijn. Punt."

Atwood doopte zichzelf ironisch om tot 'bad feminist' en weigerde te capituleren voor de verontwaardiging die ze wederom om de oren kreeg omdat ze de goede zaak geen goed zou doen. Vrouwen zijn gewoon mensen, aldus Atwood, er hoeft niet over ze gewaakt te worden. Ze zijn geen engelen en ook geen kinderen, ze zijn handelingsbekwaam en kunnen zelf morele besluiten nemen.

Puriteins

Kritiek op #MeToo werd vorige week ook geuit in Frankrijk waar honderd vrouwen een manifest publiceerden in Le Monde, waarin gewaarschuwd werd voor een puriteinse ontsporing van het nieuwe feminisme. 'Onze seksuele vrijheid staat op het spel als we van een onhandige versierpoging een criminele daad maken' aldus het manifest. We moeten de vrouw niet gaan bestempelen als 'zwak prooidier' en de man als 'ploertige dader' , aldus schrijfster Catherine Levy, een van de ondertekenaars, in een interview in deze krant.

Catherine Deneuve bood later overigens wel haar excuses aan in reactie op bizarre uitspraken in de media van medeondertekenaars die verkrachting en ander seksuele misdrijven (zoals 'schuren' in de metro) bagatelliseerden. Maar het manifest kreeg ook veel instemmende reacties. Op Twitter werd de actrice geprezen om het 'aan de orde stellen van een onwelgevallige waarheid die niemand hardop durfde te uiten'.

Botsing

In de kritiek vind je, zo gezien, een botsing tussen oudere en jongere vrouwen, zoals we die in het verleden wel vaker hebben gehad in debatten rond een nieuw feminisme. De zwaar bevochten vrijheid vraagt om verantwoordelijkheid en zelfbeschikking. 'Is dit nou waarvoor we op de barricades zijn geklommen?' was ook een veelgehoorde reactie van oudere feministen op het genante gehannes met seks in 'Girls', waarin de door Lena Dunham gespeelde Hanna Horvath zich in seksueel opzicht veel onaangenaams liet welgevallen van haar vriendje zonder hem de deur te wijzen.

'Girls' is veel geprezen vanwege de grimmig realistische weergave van het o zo frustrerende eeuwige misverstand tussen vrouwen en mannen, in dit geval te zelfzuchtige jongens en te aarzelende meisjes. Het is een kritische schets van de onmacht van jongeren om volwassen en zelfverzekerd op te treden als het om seks gaat en daarom verfrissend en baanbrekend. Maar 'Girls' was fictie. Alles speelde zich af binnen de vrije ruimte van de fantasie, de ideale speelruimte om dat grijze gebied tussen flirten, verleiden, overreden en overweldigen aan de orde te stellen en de kijker erover aan het denken te zetten.

Genant en pijnlijk

Bij het verslag van Grace gaat het om het echte leven, dat van Aziz Ansari met name, aangezien de aanklaagster zelf buiten beeld blijft. De generatiekloof tussen vrouwen schuilt ook in het gegeven dat nu het openbare internet dient voor het delen van wat vroeger binnen de praatgroep bleef. Dat is genant en pijnlijk en helemaal anoniem is beter, maar het is ook goed, want door al die verhalen zal er mogelijk fundamenteler iets veranderen in falende seksuele betrekkingen.

Lees je het verslag van Grace, dan dringt het nog eens extra door dat je als vrouw toch echt zelf je grens aan moet geven, en dat je als man toch echt de ander de ruimte moet bieden om dat te doen (of vice versa). Dat drong ook tot Aziz Ansari door, zo liet hij weten in een reactie waarin hij meldde dat hij dacht dat zijn gast instemde met wat er gebeurde die avond, dat hij haar ongemak niet had opgemerkt, dat hij van haar reactie achteraf was geschrokken en dat het hem aan het denken had gezet. En dat hij de campagne voor verandering nog steeds van harte ondersteunde, omdat die noodzakelijk is en de hoogste tijd. For what it's worth.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden