Wanneer beginnen we te dagdromen?

Als onze hersenen zitten te niksen. Maar wat is cerebraal niksen precies? Neurologen pretenderen nu in Science (19 januari) dat ze het dagdromen op scans kunnen herkennen. Het komt er inderdaad op neer dat het brein in ruste is, maar niet helemaal.

Hersenen staan natuurlijk nooit echt stil. Wie zou anders bij het afgaan van de wekker het licht boven aan moeten doen? Ook in een slapend brein roezemoezen sommige hersenkernen gewoon door. Als we in half suffe toestand naar dingen zitten te kijken, zie je die kernen wat opflikkeren. Maar zodra we echt iets ondernemen, dommelen ze juist in. Tot het brein opnieuw stilvalt, dan zijn ze weer standby.

En dan gaan we ’geestesdwalen’, vermoedden neurologen al langer. Correcter is: prikkel-onafhankelijk denken. Het brein heeft niets om handen. In Science maken de hersenspecialisten dat zichtbaar op scans van mensen die simpele taaltaken moesten uitvoeren. De proefpersonen trainden er dagen op, totdat ze alleen nog hun hersens nodig hadden voor nieuwe varianten van dezelfde taak. De oude voltooiden ze op de automatische piloot.

Het standby-netwerk werd actiever als proefpersonen de taak geheel in de vingers hadden. En tijdens die verhoogde activiteit merkten ze bij zichzelf dat hun geest begon te dwalen. Schakelde het brein maar lichtjes in de standby, dan duurde het dagdromen maar kortstondig. De geest moet dus echt terug ’in z’n vrij’, willen we op verre stranden gaan verpozen.

Bij het in kaart brengen van de standby ging de neurologen een lichtje branden. Na beschadiging van delen daarvan klagen patiënten nogal eens over geestelijke leegheid; ze hebben geen spontane gedachten meer.

En nog wat: de klontering van eiwitten in de hersenen van demente ouderen treedt vaak op in deze waakgebieden van het rustende brein. Mogelijk komt dat doordat we in de standby het geheugen bijwerken. En misschien is daar een verhoogde stofwisseling in dit hersengebied voor nodig, wat op den duur schadelijk kan zijn. Demente mensen lijken minder frequent in gedachten weg te zinken, maar eerder in een soort geestelijk vacuüm te verkeren. Het is een wilde gedachte, erkennen neurologen.

Blijft de vraag waarom we dagdromen. Hier begint het grote speculeren. Misschien houdt het je hersenen zo aan de praat dat ze voor gewichtiger zaken direct op hun qui-vive zijn. En een diepzinnigere verklaring: op momenten van stilte neemt het brein de gelegenheid te baat om terug te kijken, het heden te overzien en de toekomst te verkennen. Zonder dat mentale tijdreizen zouden we een verbrokkeld geestelijk bestaan leiden, redeneren de neurologen. In dagdromen lijmen we het toen, nu en straks al mijmerend aan elkaar en brengen zo cohesie aan in de geest. In tijden van rust werken we dus aan ons zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden