WANKELMOTOR

De auto lijkt het prototype van de vooruitgang, maar dat is slechts uiterlijke schijn. Onder de motorkap is niets veranderd aan het principe dat eind vorige eeuw door de Duitsers Nikolaus Otto en Karl Benz is bedacht. Benzine- en dieselmotoren bestaan nog steeds uit cilinders waarin zuigers op en neer bewegen. Een krukas zet deze beweging om in een draaiing.

Wat niet wil zeggen dat er in de afgelopen honderd jaar niets nieuws is bedacht. Menig uitvinder heeft zijn tanden stukgebeten op de vinding van Otto en Benz. Vooral de roterende motor, waarbij de zuiger al meteen de goede, draaiende beweging maakt, geldt in deze kringen als de heilige graal. Nog altijd krijgen autofabrikanten en onderzoeksinstellingen bezoek van Willie Wortels met de definitieve roterende motor.

Tussen al deze misbaksels fonkelt één ster: de wankelmotor. Hoewel ook deze een mislukking is gebleken, heeft de wankelmotor het aureool van een geniale uitvinding die door de machtige autolobby zou zijn platgedrukt.

Felix Wankel is de eerste die het vraagstuk van de roterende motor systematisch analyseert. In de jaren twintig zet hij alle mogelijke vormen voor zuiger en motorhuis op een rij. Ook gaat hij na wanneer hij de beste prestaties kan verwachten. Zo komt hij tot zijn beroemde achtvormige motorhuis met driehoekige zuiger. Terwijl de zuiger rondjes draait, sluit hij voortdurend andere ruimtes van het motorhuis af, waar dan de ontsteking kan plaatsvinden.

Grote voordeel: de motor is compact en loopt trillingsvrij. In zijn eerste concept, de Drehkolbenmaschine (DKM) uit 1927, is dit voordeel met wiskundige perfectie uitgebuit. In de DKM draaien zowel zuiger als motorhuis om hun eigen zwaartepunt. Zo kan Wankel vreselijk hoge toerentallen bereiken, tot 25 000 toeren per minuut.

Er is één probleem: in de DKM staat niets stil. Hoe krijg je daar benzine in? Wankel lost het probleem op met holle assen, maar erg efficiënt is de gasvoorziening daarmee niet. Bovendien zit de bougie ergens midden in de motor, en krijgt hij via sleepcontacten stroom. Dat gaat snel kapot en om het te repareren, moet het hele motorhuis open.

Na de oorlog verlaat hij het zuivere principe van de DKM en zet hij het motorhuis stil. In de nieuwe Kreiskolbenmotor moet de zuiger met een excentrische draaibeweging al het werk doen. Met de aanpassingen dalen ook de prestaties van de wankelmotor: tot 6 000 toeren per minuut.

Dat neemt niet weg dat autofabrikant NSU interesse heeft gekregen. In 1960 wordt de motor voor het eerst, in een NSU Prinz, gepresenteerd en drie jaar later verschijnt de eerste NSU met standaard wankelmotor: de Spider.

De auto verkoopt uitstekend, maar is geen succesnummer. Al snel blijkt dat Wankel de andere probleempjes niet heeft weten op te lossen. De afdichting bijvoorbeeld: telkens als de bougie het gasmengsel ontsteekt, moet dat deel van het motorhuis goed zijn afgesloten. De zuigerveren die daarvoor moeten zorgen, vervormen snel. De motor begint te ratelen, en vrij snel daarna kan de eigenaar naar de garage. Het verhaal gaat dat als NSU-rijders elkaar tegenkomen, ze met opgestoken vingers aangeven hoe vaak de motor is vervangen. NSU gaat aan de wankelellende te gronde en wordt opgeslorpt door Volkswagen.

Langzaam wordt de geniale Wankel ingehaald door het pruttelpotje van Otto en Benz. Terwijl overal in de wereld gesleuteld wordt om de zuigers en cilinders een ideale vorm te geven, liggen de vormen van de wankelmotor vast en blijven er hoekjes waar de bougie niet goed bij kan. Gevolg: de wankelmotor rijdt één op drie en produceert een hoop smerige uitlaatgassen.

Met de oliecrisis en het rapport van de Club van Rome valt het doek voor de wankelmotor. Het Japanse Mazda probeert het nog een tijdje, en General Motors heeft nog even de illusie dat de compacte motor voldoende ruimte voor filters overlaat. Maar als Felix Wankel in 1988 overlijdt, is zijn motor allang ten grave gedragen. Alleen een klein groepje fans houdt de hoop levend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden