Wanhopig grijpen naar de positiviteit

interview| Anke Kranendonk werkte vijftien jaar aan haar roman 'Altijd vrolijk'. Het verhaal is gebaseerd op haar jeugd in de Pinksterbeweging.

Ga niet op zoek naar de waarheid, zegt Anke Kranendonk aan het eind van het gesprek. Het is de enige keer deze middag dat de schrijfster iets van moralisme, iets waarschuwends uitspreekt. Bovendien is het advies niet eens zozeer aan een ander gericht, maar meer aan zichzelf. Het gaat Kranendonk (1959) goed af, niet op zoek gaan naar de waarheid. De boeken voor jonge en oude kinderen die ze schrijft drijven voornamelijk op haar rijke fantasie. Al hadden heel wat van haar verhalen waar kúnnen zijn, dat wel.

Zo is het ook met haar volwassen romandebuut 'Altijd vrolijk'. Hoewel, het verhaal van Aafke van Pommeren, de dappere zwemster die opgroeit temidden van lieve, maar ook godsdienstwaanzinnige ouders, komt wel érg dichtbij Kranendonks eigen jeugdervaring. Ze werkte vijftien jaar aan het boek.

Vijftien jaar aan één boek werken. Kon dat niet wat sneller?

"Ha! Nee, dat kon niet sneller. Het werken aan dit boek was als iets dat uit de sloot wordt gevist. Een fiets met allerlei slierten eraan. Die moesten er eerst af. Ik had last van een loyaliteitsconflict, jegens de mensen die ik nog ken uit die tijd. Het is ook kenmerkend aan sektarisme hè, als je iets anders zegt dan de geldende norm, dan heb je iets uit te leggen, dan zeggen ze: "Ja, maar jij hebt het gewoon niet gesnapt". Dit boek moest niet gaan over gelijk, over afrekenen; het gaat over iemand die binnen een kring geboren wordt waar zij niet hoort, waar ze niet kan zijn wie ze is en worden wat ze wil. En: hoe vertel ik het verhaal zonder anekdotisch te zijn.

Soms dacht ik: asjeblieft, wat een rotproces, waarom doe ik dit? Die pin moest eruit worden getrokken. Uit mijn eigen kern, eigenlijk, er moest iets onschadelijk gemaakt worden. Ik moest eerst een eigen leven opbouwen om er met voldoende distantie naar te kunnen kijken. Ik moest eerst een volwassen stem hebben. Anders zou ik nog de stem hebben van het kind dat daarin opgroeide. Je moet bedenken dat ik er jaren over heb gedaan om eruit te stappen, uit die gemeente. Dat is een proces en een onmenselijk eenzaam proces. Maar als ik die pin had laten zitten en ik in cynisme was blijven hangen, dan zou ik maar een klein deel van mezelf geëxploreerd hebben, dan zou ik mezelf te kort doen."

Heeft u overwogen om er een jeugdboek van te maken?

"Ik ben jeugdauteur geworden onder andere vanwege de eenvoud. Ik wil zuivere taal hebben om zo te vertellen waar het om gaat; in eenvoudige woorden een verhaal vertellen. Ik schrijf niet om te laten zien hoeveel mooie woorden ik allemaal weet. Schrijven is, denk ik, de kunst om de vorm te zoeken die past bij datgene wat je te melden hebt. Dat is bij jeugdboeken niet anders dan bij volwassen literatuur, al moet ik bij de verschillende jonge doelgroepen waarvoor ik schrijf natuurlijk wel intunen op kinderen van juist die leeftijd. Maar de basis van het schrijven is altijd hetzelfde.

'Altijd vrolijk' moest een volwassen roman worden. Zo'n geloofswereld, daar zit een laag onder. Een volwassen laag."

Wist u dat u die laag kon aanbrengen?

"Dat was zoeken en heeft te maken met die fiets die uit dat water komt, met al die slierten die er eerst af moesten. Op een gegeven moment zei ik tegen mezelf: Anke, zeg gewoon wat je te melden hebt."

En het is gelukt, het boek is af. Verklaar die titel eens? 'Altijd vrolijk'.

"Het is een lied." (Zingt): "'Altijd vrolijk, altijd vrolijk, Alle dagen zonneschijn. Volle blijdschap is Gods gave, Laat ons altijd vrolijk zijn'. Mijn ouders waren van Het Volle Evangelie, een geloof van opwekking. Een wanhopig grijpen naar de positiviteit. Al heel jong zag ik: Ja, dat positief denken is oké, maar het was niet alleen maar blij, kom op, natuurlijk niet. Wij waren een voorgangersgezin, dat gaf nog eens extra druk. Van ons werd iets verwacht, wij moesten altijd sterk zijn, de andere mensen van de gemeenschap waren afhankelijk van mijn ouders, vooral van mijn vader, althans dat dachten ze."

Waarom denkt u dat uw ouders en hun volgelingen het bij deze Volle Evangelie Gemeente Nederland zochten?

"Richting geven. Behoefte aan richting geven. Het is natuurlijk fijn, zo'n herder met zijn schapen die de Bijbel voor je naar zich toetrekt. De basis van religie is: het willen zin geven. Logisch, het is heerlijk, die ophanging van al je angsten, maar ook van je blijdschap, aan religie. Maar je kunt het ook uit iets anders halen. De natuur, bijvoorbeeld. Ik heb weleens gelezen dat mensen in natuurgebieden minder kerkelijk zijn dan in stedelijke gebieden. Maar goed, ik moest dat blije geloof, dat onrealistisch blije geloof wel eerst debiel vinden om eruit te kunnen stappen."

Toch bent u mild. In 'Altijd vrolijk' klinkt geen waardeoordeel door.

"Mijn ouders leven al heel lang niet meer en bovendien, waarom zou ik?"

Nou, bijvoorbeeld omdat u misschien het gevoel heeft dat een deel van uw jeugd u is ontnomen?

"Maar ik had schatten van ouders! Er was veel toewijding en ook veel humor en relativering. Met mijn moeder kon ik ongelooflijk goede gesprekken voeren. Dat ik de manier waarop mijn ouders met dat geloof omgingen één grote ratrace vond naar volmaaktheid, die uiteindelijk naar de dood leidde, ja, dat was zo. Maar ik ben meer van de nuance. Ik heb geprobeerd om het oordeel aan de lezer te laten, ik wilde dat in het midden laten."

Is uw visie op religie door de jaren heen veranderlijk geweest?

"Ik heb wel een periode gedacht: weg met alle kerken en maak er cultuurpaleizen van. Wat dat betreft is kunst misschien wel een beetje mijn religie geworden. Maar tegelijkertijd vind ik het zo gek nog niet om eens per week met een pepermuntje stil voor je uit te kijken. Nee, dat is geen cynisme, dat meen ik serieus."

Waaraan merkt u in het dagelijks leven bij uzelf dat u opgroeide tussen mensen met, laten we zeggen, radicale religieuze opvattingen?

"Zodra iets geïnstitutionaliseerd wordt, zodra iets dogmatisch wordt, dan ben ik weg. Ga niet op zoek naar de waarheid. Dat komt misschien niet eens zozeer door mijn achtergrond. Het zit gewoon in mij, het is mijn karakter."

'Altijd vrolijk'. Anke Kranendonk. Uitgeverij Marmer, Baarn. 366 bladzijden, euro 19,95.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden