Wandelprotest voedt hoop bij Turken

Deelnemers aan de Mars der Rechtvaardigheid (Adalet) zwaaien op de slotbijeenkomst in Istanbul met de Turkse vlag. Beeld Getty Images

Met een massabijeenkomst in Istanbul kwam de ‘Rechtvaardigheidsmars’ ten einde. Initiatiefnemer Kilicdaroglu ontpopt zich als een geducht tegenstander van Erdogan.

Met een voldaan gezicht kijkt Sehriban Icen uit over het lange lint van marcherende mensen. Velen dragen witte petjes en T-shirts met daarop het woord ‘Rechtvaardigheid’ (Adalet). Langs de kant delen supporters waterflesjes uit. De zon brandt genadeloos. Maar de 50-jarige onderwijzeres laat zich niet uit het veld slaan. “Voor deze mars begon zag ik het niet meer zitten met Turkije”, zegt ze. “Nu heb ik weer hoop.”

Van Ankara naar Istanbul ging de Mars der Rechtvaardigheid, 450 kilometer lang. Icen, in gezelschap van echtgenoot en twee volwassen kinderen, liep steeds stukjes. Tienduizenden volgden haar voorbeeld. Vandaag werd de mars op het Aziatische deel van Istanbul afgesloten met een rally. Volgens schattingen kwamen daarbij meer dan een miljoen mensen opdagen. Het betekent het voorlopig einde van wat in enkele weken uitgroeide tot de grootste verzetsbeweging tegen het bewind van president Recep Tayyip Erdogan sinds jaren.

Daarmee rijst de vraag hoe het nu verder moet. Zal initiatiefnemer Kemal Kilicdaroglu, tevens leider van de parlementaire oppositie, erin slagen het momentum vast te houden? “Laten we eerst vaststellen dat onze beweging een enorme impact heeft gehad”, zei de 68-jarige Kilicdaroglu zaterdag in de sobere camper waarin hij tussen de middag placht te rusten. “Mensen waren bang om zich uit te spreken, daar heeft deze mars verandering in gebracht.”

Kemal Kilicdaroglu zwaait tijdens het lopen naar zijn supporters. Beeld AFP

Detenties

Directe aanleiding voor het wandelprotest was de veroordeling van Enis Berberoglu, een parlementariër van Kilicdaroglu’s partij, de CHP. Hij zou foto’s hebben gelekt van geheime wapenleveringen aan jihadisten die in Syrië tegen Assad vechten en kreeg daarvoor 25 jaar cel.

Detenties van parlementariërs, maar ook van academici en journalisten zijn in het huidige Turkije aan de orde van de dag. Helemaal sinds de mislukte coup tegen president Erdogan van een jaar geleden. Vooral aanhangers van de Gülenbeweging zijn sindsdien doelwit van diens wraak. Volgens de regering had deze religieuze broederschap de hand in de staatsgreeppoging, waarbij meer dan 250 burgers het leven lieten. Maar ook allerlei linkse en liberale opposanten werden opgepakt, vaak zonder dat duidelijk is waarom.

Dit keer besloot de altijd wat kleurloze Kilicdaroglu dat het genoeg was. Op 15 juni, een dag na de veroordeling van Berberoglu, trok hij zijn sportschoenen aan en ging vanuit Ankara op weg. Bestemming : de gevangenis waar zijn partijgenoot vastzit in de Istanbulse wijk Maltepe. Met zo’n 25 kilometer per dag ging het voort.

Langs de route wuift Icen ondertussen naar een groep bouwvakkers hoog op een appartementcomplex in aanbouw. ‘Adalet!’, Roepen ze terug. Zorgvuldig vermeed Kilicdaroglu alle partijgebonden symboliek. Er was maar één duidelijke slogan : ‘Rechtvaardigheid’. De strategie werkte. Vanuit het hele politieke spectrum sloten zich mensen en groepen aan: vakbonden, rechtsnationalisten, anti-kapitalistische moslims en zelfs AKP’ers deden mee, de partij van Erdogan.

Supporters van Kilicdaroglu verzamelden zich na de mars voor een slotbijeenkomst. Beeld AP

Risico van escalatie

Steeds waren er speculaties dat Erdogan zou ingrijpen en de mars zou stoppen. Maar Jean-François Pérouse, co-auteur van een onlangs verschenen biografie over de president, heeft daar nooit in geloofd. “Erdogans positie is veel zwakker dan we in Europa geneigd zijn te denken. Daarbij is het risico van escalatie enorm.” Gekozen werd voor doodzwijgen en waar mogelijk in diskrediet brengen. Grote Turkse (staats)media berichtten niet tot nauwelijks over de mars. Ministers spraken er laatdunkend over (‘saai’, ‘overbodig’).

Wel zorgde de overheid voor bescherming. Uit vrees voor aanslagen stonden er steeds honderden politieagenten langs het parcours. Waterkanonnen en oproerpolitie waren altijd vlakbij.

Kilicdaroglu is vastbesloten met zijn acties door te gaan. Ook nu de mars ten einde is. “We zullen de regering scherp in de gaten blijven houden”, zegt hij. “En we blijven actie voeren, in het parlement en daarbuiten.” Kilicdaroglu’s partij had voorheen een wat elitair imago, maar dat is door de mars veranderd.

Net als Kilicdaroglu zelf lijkt de CHP klaar voor een tweede politiek leven. Ook de supporters van Erdogan lijken daarvan doordrongen. Gedurende de rally van Kilicdaroglu hield de grote pro-AKP zender A-Haber het publiek kalm met een oude speech van de president.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden