Wandelen

,,Morgen vertrek ik naar Sils-Maria, waar Nietzsche zo vaak vertoefde. Ik begeleid een groep van 25 deelnemers op een reis door het Zwitserland van Nietzsche; vorig jaar maakten we zo'n reis naar Weimar. In Sils-Maria gaan we de Nietzsche-wandelingen nalopen en ik bespreek dan zijn gedachtegangen. Ja, er is een heus boekje met Nietzsche's wandelingen. Het heet: Nietzsches Spaziergünge durch Sils-Maria.

Ik leerde zijn werk al vrij vroeg kennen, maar ik geloof niet dat ik hem toen al begreep. Maar ik was verrast door zijn taalgebruik, zijn stijl. Voor mij persoonlijk heeft hij veel betekend. Tijdens mijn filosofiestudie was mijn passie voor de wijsbegeerte enigszins op de achtergrond geraakt. Wat hebben al die filosofische constructies met het echte leven te maken, vroeg ik me af.

Nietzsche fascineerde me, maar hoe is moeilijk uit te leggen. Het kwam denk ik vooral door zijn eerste boek 'De geboorte van de tragedie'. Een prachtig werk waarin alle thema's van zijn denken al zijn opgenomen. Hij houdt daarin een pleidooi voor de terugkeer van het tragische inzicht. Nietzsche verhaalt van een oude Griekse mythe waarin koning Midas in een woud jaagt op de wijze Silenus. Midas wil Silenus een vraag voorleggen en wel deze: 'wat is voor de mensheid het beste?' Silenus wordt gevangen en moet onder dwang antwoorden. Hij zegt dan: ,,Het beste is voor de mensheid niet te bereiken. Want het allerbeste is om niet geboren te zijn. En het op een na beste is om zo snel mogelijk te sterven.'

Het tragische inzicht komt erop neer dat de mens alleen staat en op zichzelf is aangewezen. Nietzsche heeft de dood van God aangekondigd. Daarmee is een groot ijkpunt verdwenen. De mens moet zijn eigen normen en waarden scheppen. Het leven is eindig, we moeten het zelf vormgeven. 'Blijf de aarde trouw', zei Nietzsche. Het leven is slechts een esthetisch fenomeen.

Nee, voor mij was dat geen geloofsafrekening. Mijn grootouders van weerszijden hadden het geloof al laten vallen, ik ben vrij van religieuze gevoelens opgegroeid. Wel ging ik in Nijmegen naar een katholieke lagere school en later naar de Katholieke Universiteit daar. Ik heb wel altijd veel belangstelling gehouden voor religie. Voor mij was Nietzsche een bevestiging, maar geen losmaking. En zijn nadruk op de vormgeving heb ik ook van thuis uit meegekregen: mijn vader was architect en verkeerde in artistieke kringen.

Nietzsche -hij was zelf zoon van een dominee- vond religie knellend, vooral het christendom met zijn tien geboden. We moeten zelf nadenken en onze verantwoordelijkheid nemen. Wat me ook zeer in Nietzsche aanspreekt is dat hij geen navolgers wil. Hij heeft gepleit voor een kritische en ironische distantie tot hem zelf. Hij omschreef zijn werk als een 'vreemdsoortig plantaardig gewas'. En tot op heden blijf ik verrast door zijn boeken. Die groeien met je mee. Je denkt Nietzsche beter te kennen en dan blijkt weer dat je hem helemaal niet kent. Die distantie is belangrijk. Zelf zei Nietzsche: 'Nur wer sich wandelt ist mit mir verwandt.' Je moet bij Nietzsche altijd in beweging blijven.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden