Wandelend leren over water

Het Waterleerpad leert je over de waterkringloop en de rol van de mens daarin. Wel jammer dat het suizen van de snelweg het ruizen van de beek overstemt.

Het is goed zoeken naar het nauwelijks handbrede stroompje bij het Benzenraderhof aan de zuidkant van Heerlen. Hier, niet ver van haar bron op 180 meter NAP aan de voet van het Plateau van Ubachsberg, is de Geleenbeek nog maar een fractie van dezelfde beek die 37 kilometer verder bij Roosteren in de Maas uitmondt. Dat hebben we dan alvast geleerd. Want dat is het doel van deze wandeling: leren over water.

Toch gaat het bij dit Waterleerpad niet zozeer om het opdoen van geografische kennis, maar om de waterkringloop en de rol van de mens daarin. Hoe en waarom een waterschap zich daar mee bemoeit, daarvan kunnen ook niet-scholieren nog wel wat opsteken.

Voorbij het viaduct onder de J.F. Kennedylaan stroomt de beek via een betonnen buis onder het asfalt door. Via een ingebouwde looprichel kunnen pad, kikker, en salamander vanuit hun kraamkamer een overlevingsgebied zoeken zonder onmiddellijk overreden te worden.

Ze komen dan terecht in de plas-draszone aan de andere kant van de weg. Niet aangelegd als opvanggebied voor amfibieën, maar voor het regenwater dat vanaf wegen en daken toch ergens heen moet. In zon stad vol bebouwing kan het gevallen water niet meer geleidelijk in de grond zakken en daardoor daalt het grondwaterpeil. En deze zone mag de buien opvangen.

Bij flinke regenval kan de riolering in Heerlen het ook niet meer aan. Noodkleppen, zogeheten overstorten, gaan bij extreme watertoevoer tegen dat de rioolbuizen knappen en riooldeksels door de straten gaan drijven. Ondergrondse bergbezinkbassins vangen dan het overvloedige water op.

Net voor de Weltervijver liggen die betonnen rioolkelders waarin zand, bladeren en toiletpapier naar de bodem kunnen zakken zonder dat die troep in de beek terecht komt. In extreme gevallen kan het water nog overstorten op een groene berging. Dat is eigenlijk gewoon een droog weiland, maar soms dus tijdelijk een nat weiland.

De route loopt tussen twee snelwegen door. Niet dat deze nu zó hoorbaar zijn, maar lopend achter de vijver neemt het suizen van de snelweg het toch wel over van het ruizen van de beek. En die luidruchtigheid staat ook in schril contrast met de resterende gebouwen van adel en rijke herenboeren die we en passant nog even meenemen: hoeven als de Rousch of het Benzenraderhof, riddergoed huize Doom, kasteelruïne Eykholt of kasteel Terworm.

Om nog even in andere sferen te blijven: let op de hoeveelheid ’heksenbezems’ in de bomen. Dat klinkt kwaadaardig. En dat is deze mistletoe eigenlijk ook. Het is immers een plant die parasiteert op de boom waarin hij zich genesteld heeft. Maar al die plukken in de bomen zijn wel een prachtig gezicht als je dat niet gewend bent.

Rondom Nieuw Eykholt leren we meer over gescheiden rioolstelsels. Dat houdt in dat er één buizensysteem is voor het vieze rioolwater en één voor het regenwater. Dit relatief schone water wordt afgekoppeld en kan meteen weer de natuur in en zo verdroging van de grond helpen tegengaan. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het nieuwe bedrijventerrein Coriopolis en bij Hogeschool Zuyd. De school vangt het regenwater in vijvers op. De brandweer put bij brand bluswater uit een van die vijvers. Soms wordt regenwater ook gebruikt als spoelwater voor wc’s. Dan gaat het uiteindelijk toch nog de riolering in.

Het ’grijze’ regenwater hoeft in principe niet gezuiverd te worden en waarom zou je daarmee dus de waterzuiveringsinstallatie belasten? Rioolwater wordt gelukkig wel gezuiverd, een stukje verder op de route. Maar dan zitten we al op het landgoed Terworm. Een heuvelachtige en groene oase aan de rand van de stad die van oudsher bekend is vanwege de mijnbouw. Die heeft hier trouwens ook zijn sporen nagelaten. Op een enkel punt is de Geleenbeek zelfs flink verzakt als gevolg van die mijnbouw.

Het kasteel waar onze wandeling eindigt kwam negentig jaar geleden in handen van de Oranje Nassaumijn en dat was het begin van een lange periode van verwaarlozing. In de jaren negentig van de vorige eeuw is het kasteel Terworm en de bijbehorende Franse rococotuin weer helemaal opgeknapt. Met behoud van de door mensenhanden gegraven slotgracht. Een mooi ingrijpen van menselijk handelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden