wandelen / ’n Iet of wat rooie candidaat’ in verkiezingstijd door Drenthe.

Zesentwintig volbloed socialisten zijn deze week gekozen tot lid van de Tweede Kamer. En hun aanvoerder is in een van de ontelbare peilingen waarmee we recentelijk zijn doodgegooid, zelfs tot de op één na populairste kandidaat voor het premierschap uitgeroepen. Een revolutie, schreef de buitenlandse pers. En in de binnenlandse media dreunt de bewondering dagen later ook nog na.

Hoe anders verging het op 20 maart 1888 Ferdinand Domela Nieuwenhuis. De ijzige reacties op de entree van Geert Wilders’ Partij voor de Vrijheid in de Tweede Kamer verbleken bij de manier waarop de geachte afgevaardigde uit kiesdistrict Schoterland voor de Friese Vokspartij destijds in Den Haag werd begroet. Een bekend rijmpje van het niveau ’Met Bos ben je de klos’ uit die tijd was ’Ik heb u lief mijn Nederland / behalve één plekje: Schoterland.’ En Koning Willem III, over wiens onbenullige ’baantje’ Domela een beetje spottend in ’Recht voor Allen’ had geschreven (zoals in het stukje ’Het leven van Willem III de Grote, in al deszelfs betekenis voor het volk geschetst’ – en verder had Domela een kolom blanco gelaten), was zo gebeten op de revolutionaire socialist dat hij weigerde om de Staten-Generaal waar ’die kerel’ in zat te openen. Ook hield de vorst de Gouden Zweep, die traditioneel namens hem werd uitgereikt aan de winnaar van de draverijen in Leeuwarden, dat jaar achter.

Voor zover je SP’ers nog mag aanduiden als revolutionaire socialisten, de achterkleindochter van Willem III zal er niet wakker van liggen – zeker nu de aanhang van Marijnissen de paragraaf over afschaffing van het koningshuis heeft geschrapt. Dat was bij Domela vast niet gebeurd. Maar ach, van zijn erfgoed is wel meer verdwenen. Neem de omgeving langs het Domelapad in Noord-Drenthe en Zuidoost-Friesland, genoemd naar de socialist/ anarchist omdat het door het veen voert waar destijds zijn aanhangers een weinig benijdenswaardig bestaan leidden. Geen uitgemergelde veenarbeiders meer, geen akkers waarop zij met het veen en de turf worstelden, geen armoedige hutjes waar alleen aardappels en boekweit op tafel kwam, weinig stemadviezen van de ’rooien’ op de borden. Het Noordenveld, waar wij tijdens de roerige verkiezingscampagne lopen, is nu een welvarende streek met een schitterende natuur en huizen waar je met bewondering naar kijkt.

Om te beginnen Roden, een fors uit de kluiten gewassen dorp met rijke winkels, een fraaie kerk uit de 13de eeuw en een dito havezate, Mensinge, wiens gezaghebbende bewoners zijn ingeruild voor museumschatten. Het beeldje van Ot en Sien, op de Brink, ontbeert die allure, maar de eenvoud van deze kindertjes was tegelijk hun charme, die velen anderhalve eeuw geleden zo aansprak.

Meteen voorbij Mensinge belanden we op het landgoed in beukenbossen met een kronkelende beek en een patroon van brede lanen. Er zijn nog fraaie stukjes hei, afgewisseld met vennetjes en stukjes grasland, waar de kiezers van Domela op gevloekt moeten hebben, maar waar wij nu meer dan gewoon van genieten.

En dan volgen de loopjes en de diepjes: het Steenbergse en het Lieverense, het Groote en het Oude, of hoe ze allemaal maar mogen heten. Met vistrapjes hier en daar en met kronkelingen die de ziel strelen. Grote stukken van de route zijn onverhard, alleen in de Noorderduinen bij Roderesch moeten we ons pad langdurig en angstvallig delen met het snelverkeer. Maar dan ligt daar aan de rand van de schapendrift het hunebed van Steenbergen, zo eentje waarbij onmiddellijk het gedichtje van Egbert Hovenkamp te binnen schiet: ’As Drent binj altied stoned umdaj tuschen hunebedden woont.’ Even verder, aan de andere kant van Steenbergen, ligt er nog een – tegen de Zuursche Duinen aan. Dat is een natuurreservaat maar ook een recreatieoord waar je dwars doorheen wandelt. Volg het symbool van de ruiterroute en het is genieten: over een heuse zandverstuiving, langs mooie maar soms ook heel kneuterige vakantiehuisjes, een slagboom voorbij, door een hobbelig bosje, en dan een eind over een zanderige weg over een open gebied, de Steenbergse es.

Hier, in het voormalige veen, loopt Domela een eindje mee op, over het pad dat gewijd is aan de parlementariër die bij zijn kandidaatsstelling werd gepresenteerd als ’een iet of wat roode candidaat’. Bij zijn eerste Kameroptreden was er maar één politicus die hem een hand gaf, de steil-gereformeerde minister Keuchenius van koloniën.

Boerenland vergezelt ons op de terugtocht, over de Kaatsweg naar het Mensingebos bij Roden. We passeren opnieuw de ridderhofstad, zoals de havezate met zijn adellijke bewoners en zijn stenen bebouwing ooit werd genoemd. Het landgoed wordt alom geprezen om zijn natuurterreinen – van dotterbloemhooilanden tot dichtgroeiende heideplasjes. Licht euforisch word je er wel van, al zullen er biologen en landschapsdeskundigen zijn die met argusogen toekijken of het grondwaterpeil niet te laag wordt gehouden en het gebied niet verdroogt.

Bij Ot en Sien zeggen we Domela weer vaarwel. Het landschap waar we doorgetrokken zijn en dat de geschiedenis ademt van de vroege arbeidersbeweging, is volgens een voorwoord in het routeboekje Domelapad ’één groot levend monument voor mannen zoals Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Nu maar weer even met de voeten op de grond.

In het land van Domela

De voettocht rondom Roden komt uit ’Wandelgids Drenthe’ (25 dagwandelingen van Joop Begheijn, uitg. Stap voor Stap in Nijmegen), maar staat ook in ’Natuurwandelingen door heel Nederland’ (www.imagebooks.nl). De route is in z’n geheel 16 km, het stuk Roden-Roderesch v.v. is 11 km. De wandeling is niet gemarkeerd. Wel loopt het Domelapad deels gelijk op. De beschrijving van dat pad tussen Haren en Steenwijk (uitg. Nivon) bevat veel informatie over de naamgever, Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Er is onderweg op diverse plaatsen horeca. Begin- en eindpunt is het VVV-kantoor op de Brink in Roden, bereikbaar met bus 83 (Roden-Assen). Museum Havezate Mensinge in Roden is een bezoek waard: tel. 050-5015030.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden