wandelen / ’n Eeuw op de Kale Berg

De Woodbrookers, een religieus-sociale beweging, biedt onderdak voor dialoog en persoonlijke verdieping.

De Woodbrookers bestaan honderd jaar en dat vieren ze vandaag in het Achterhoekse Barchem, met een feest van een dag en een nacht op de Kale Berg, met een moment van bezinning in een heropgericht koepeltje en misschien wel met een wandelingetje naar de kuil van de Witte Wieven.

Woodbrookers hebben niets te maken met tekenfilmspecht Woody Woodpecker of rockparadijs Woodstock. Het is geen sekte, maar een religieus-sociale beweging, waarin persoonlijke verdieping en religieuze verbondenheid voorop staan. De beweging kwam voort uit bezoeken van Leidse theologiestudenten aan landgoed Woodbrooke, bij het Engelse Birmingham. Daar runde de theoloog James Rendel Harris een Quakersstudiecentrum.

Het plan werd geboren om zoiets in Nederland op te zetten. In 1908 werd de vereniging Woodbrookers opgericht, die jaarlijks zomercursussen organiseerde en een eigen centrum bouwde tussen Lochem en Barchem, aan de voet van de Kale(n) Berg. De grond was geschonken door barones Van Heeckeren van Kell van Huize Ruurlo, die onder de indruk was van het Woodbrookers-idee.

Eerst verrees er een kapel, naar het voorbeeld van Woodbrooke aangeduid als het Lezingenzaaltje (Lecture Hall). In 1924 kwam er een hoofdgebouw met vier slaaphuisjes. Op het programma stonden lezingen, muziek en gedichten van Henriëtte Roland Holst, die lid was geworden van de bloeiende vereniging. De eerste directeur was vrijzinnig predikant Willem Banning, die een grote rol speelde binnen de beweging en partij-ideoloog bij de oprichting van de PvdA was. Naast de vereniging opereerde vanaf 1918 de Arbeiders Gemeenschap der Woodbrookers die cursussen organiseerde voor het proletariaat. Deze afsplitsing is opgegaan in de Rode Hoed te Amsterdam.

De Woodbrookers van Barchem bestaan nog steeds, al is hun ledental wel uitgedund. Het centrum aan de voet van de Kale Berg, is een gastvrij huis voor conferenties en individuele bezoekers, waar volgens voorzitter Cees Otto ’naar meer lichtvoetigheid’ wordt gestreefd. Het werd ontworpen door architect Gerrit Jan Postel, die zich liet inspireren door de stijl van de Engelse cottages en die in de buurt van Lochem veel woningen schetste.

Het ’grote huis’ aan de drukke Lochemseweg is uitgebouwd, vriendelijk en modern ingericht en een oase voor wie behoefte heeft aan persoonlijke verdieping en bezinning. Het is een gunstig vertrekpunt (met bushalte) voor een wandeling in de schitterende omgeving. Die voert eerst over de Barchemse Enk en de rustige Looweg, met uitzicht op de ’toppen’ van de Lochemse Berg (49,5 m), de Kale Berg (46,5 m) en de Duivelskolk daartussen. We passeren rechts de Dolle Hoed, het huis waar Banning met zijn gezin woonde.

Aan de overkant van de N312 beginnen we aan de klim van de Lochemse Berg (restant van een stuwwal uit de voorlaatste ijstijd) die leidt naar de Belvedère. Deze slanke uitzichttoren, een initiatief van het Lochemse Verfraaiingsgezelschap uit 1893 ten behoeve van het toerisme, is al jaren buiten gebruik: door de hoge bomen is van uitzicht geen sprake meer. Beklimmen doen lokale alpinisten alleen nog via de buitenkant.

Afdalend over de Hoge Enk koersen we af op de Cloese, dat in 1520 langs de Berkel werd gebouwd maar al lang niet meer lijkt op het oorspronkelijke kasteeltje. Tot voor kort was hierin een opleidingscentrum voor de politie. Het is niet toegankelijk voor het publiek; gezien de afschuwelijke nieuwbouw ernaast misschien maar goed ook. Het enige leuke aan de Cloese is dat je er in een Berkelzomp kunt stappen, voor een fluistertocht over het vredige riviertje. Deze platbodem is een kopie van de schepen die tot 1900 de handelsvaart onderhielden tussen Zutphen en het (Duitse) achterland.

We gaan terug naar de bergen. Passeren de Zwiepseweg opnieuw en volgen de glooiing van de Lochemse Berg via de Hessenweg. Dit zandpad werd vroeger gebruikt door reizigers tussen Hamburg en Zutphen. Na een korte onderbreking over asfalt bestijgen we de Kale Berg. Rechts zien we de Duivelskolk. Het verhaal wil dat een bejaarde man zich hier ooit vooroverboog om de volle maan in het water te zien spiegelen. Hij meende dat de duivel op zijn nek zat. Die wilde hem alleen laten gaan, als hij in Lochem een klok uit de toren zou stelen en in het water gooide.

Iets verder bereiken we de Witte Wievenkuil. Hier zouden in misflarden gehulde heksachtige vrouwen dansen. Op weg naar de top van de Kale Berg lokt het Koepeltje, een replica van wat de Woodbrookers hier bouwden, een ideale plek voor innerlijke verdieping. Het kan nog wel even duren voordat men van hier afdaalt naar het Woodbrookershuis.

Verdieping & beweging

Woodbrookershuis, Woodbrookersweg 1, Barchem, tel. 0573-441734, bushalte lijn 56 Lochem-Borculo, info www.woodbrookershuis.nl. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan schreef Dores Lignac ’Verdieping & Beweging’.

Informatie over de Berkelzomp: tel. 0545-274620 en www.stichtingberkelzomp.nl.

Routebeschrijving

1 Vanaf Lochemseweg Woodbrookersweg in; 2 RA Looweg in, gaat over in Schoneveldsedijk; 3 Bij Dollehoedsdijk RA, om Bon’Aparte heen; 4 Steek Lochemseweg over bij bushalte en loop 100 meter naar rechts; 5 Loop Lochemseberg op tot Belvedère; 6 Daal schuin naar links berg af naar enk, in de verte wordt Lochem zichtbaar; 6 Volg Hoge Enk met fietspad RA, steek Hessenweg en later Zwiepseweg over; 7 Loop wandelpad tot aanlegplaats Berkelzomp. Aan overzijde ligt huis De Cloese; 8 Vanaf parkeerplaats parallel aan Berkel pad volgen naar Zwiepseweg. Die oversteken; 9 LA bij Hessenweg, tot Zwiepseweg. Hier RA, na 300 m RA en na 75 m LA. Dit pad slingert de Kale Berg op; 10 Op T-kruising RA en meteen LA; 11 Op T-kruising bij Witte Wievenkuil LA, na 100 m RA met bocht langs kuil omhoog. Houd prikkeldraad rechts, volg geel-rode markering. 12 Op driesprong met bank en vuilnisbak RD. 13 Op viersprong RD. 14 Bij grote zandkuil aan de rechterkant LA over smal paadje. Dit leidt naar het Koepeltje bovenop de Kale Berg. 15 RA afdalen langs kapel (’Lezingenhuisje’) tot Lochemseweg. 16 Bij fietspad RA tot kiosk De Kaleberg. Lochemseweg oversteken naar Woodbrookershuis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden