wandelen / Langs het Miljoenenlijntje

De aanleg van het spoor tussen Simpelveld en Schaesberg in Zuid-Limburg kostte ooit een miljoen gulden per kilometer.

Uit de verte horen we al het fluitsignaal van de stoomtrein van het Miljoenenlijntje. Puffend en stampend komt het gevaarte in beweging vanaf station Wijlre-Gulpen. De heuvels weerkaatsen de geluiden als de trein optrekt richting Simpelveld. Ook wij komen op stoom als we na het viaduct heuvelopwaarts lopen. Onze inspanning wordt al snel beloond met een paradijselijk uitzicht over het Geuldal.

Weer afdalend door de Eyser Bossen zien we opeens een vreemdsoortig bouwwerk aan de bosrand. Wat is dat? Het blijkt het roestige restant van een tram- of treinstel. Dat roept de vraag op wie ooit de moeite heeft genomen om die coupé hier naartoe te slepen. En wanneer was dat?

Net als in andere delen van het land ontstond er in deze regio vanaf het midden van de negentiende eeuw een heel netwerk aan trein- en tramlijnen. Vaak was dat om steenkolen uit de mijnen te kunnen afvoeren. Maar er was ook personenvervoer. De spoorlijn Maastricht-Aken was in 1853 de eerste internationale treinverbinding van ons land. Uit dat jaar stamt ook het oudste nog bestaande stationsgebouw van Nederland. Dat staat in Valkenburg.

Wie denkt dat de hogesnelheidslijn-zuid en de Betuwelijn de enige omstreden projecten in de Nederlandse spoorgeschiedenis zijn, heeft het mis. In de vroege twintigste eeuw was er een ontwerp voor een spoorlijn tussen Simpelveld en Schaesberg, het huidige Landgraaf. Maar Kerkrade wilde ook via dat spoor ontsloten worden. De lobby van die stad had succes: het oorspronkelijke plan werd aangepast en tussen 1925 en 1934 aangelegd, via Kerkrade.

De twaalfenhalve kilometer kostte ruim twaalf miljoen gulden, gemiddeld zo’n miljoen gulden per kilometer. De bijnaam Miljoenenlijn was snel geboren.

De documentaire ’Wij bouwen’ van Joris Ivens uit 1930 geeft een aardige indruk van dit gigantische project. De aanleg van tunnels, duikers, bruggen en waanzinnige hoeveelheden verplaatsingen van grond om de hoogteverschillen te overbruggen, maakten de bouw zo duur. En de ondergrondse mijnbouw bracht het risico van verzakkingen met zich mee. Noodzakelijke verstevigingen joegen de kosten nog verder op.

We passeren opnieuw het spoor. Sinds 1995 rijdt de ZLSM met toeristische treinen op deze lijn, die de NS in 1988 heeft afgestoten. De naam Miljoenenlijn werd geadopteerd. Al rijden de toeristen nu maar over een deel van dit duurbetaalde traject.

De rails liggen in een diepe insnijding van de heuvel. De zuidhellingen langs de spoorlijn zijn licht, warm en bloemrijk. Orchideeën doen het hier goed. Er zijn grote dassenburchten te vinden in het talud. De vale vleermuis en de hazelmuis zijn ook gesignaleerd. Buizerds loeren regelmatig op een prooi in deze rustige omgeving en je kunt hier nog wel eens een biddende torenvalk zien.

Verder over een holle weg, door groene velden en langs Cartils: het kasteel en het gehucht hebben dezelfde naam. Vlak voor Gulpen zien we het riviertje de Gulp in de Geul overgaan. Voorbij het dorp houden we kasteel Neubourg rechts.

De voor Nederland unieke stalen spoorbrug over het Gulpdal is er helaas niet meer. Daarover reed een tram. Voorbij Euverem lopen we zeker een kilometer langs de enkele meters hoge tramdijk van het voormalige LTM-stoomtrammetje. Even verderop zien we nog een overgebleven viaduct en tunnel. Net als bij het Miljoenenlijntje is er in de jaren twintig heel wat werk en geld in deze lijn gestoken. Hoeveel overgrootvaders zouden hier met schep en kruiwagen aan hebben gewerkt? Het verleden is hier zo zichtbaar, maar ligt er tegelijkertijd zo vergeten bij.

Er waait een frisse avondwind over onze laatste hobbel: de Keutenberg. Na een steile afdaling komt Wijlre weer in zicht. Onderaan de berg hoeven we alleen nog maar de kabbelende Geul door de weilanden te volgen. De aanblik van bierbrouwerij Brand, nu onderdeel van Heineken, maakt ons dorstig.

In het café bestellen we een Brand Urtyp, maar volgens de barman is die niet meer te krijgen. In 2002 verving het een ander speciaal Brandbiertje: de Up. De vraag naar het ’Upke’ bleef zo groot dat het sinds kort weer gewoon te krijgen is. Helaas voor de Urtyp. Eén dorp verderop houden ze het bij Gulpener, nog steeds een echt Limburgs familiebedrijf.

Prijzen en tijdtabelMiljoenenlijntje

Deze wandeling is gebaseerd op ’Fietsen en wandelen langs oude spoorwegen in Nederland’ door Alexander Artz. Startpunt: bushalte Wielderdorpstraat Wijlre, onder meer te bereiken vanuit Maastricht en Heerlen. De Zuid Limburgse Stoomtrein Maatschappij rijdt tussen Simpelveld en Valkenburg. Vertrek: 10.00, 12.00, 14.00 en 16.30 vanuit Simpelveld, zowel heen- als terugreis duurt 40 minuten. Tussen Simpelveld en Kerkrade en tussen Simpelveld en Vetschau (Duitsland) wordt gereden met de ’Schienenbus’. In de winter op zondag, de rest van het jaar op woensdag en zondag, in juli en augustus ook op donderdag. Prijs volwassene euro10, kind (4 t/m 11 jaar) euro4. Incidenteel zijn er weekenden met een ’Thomastreintje’ uit Engeland. Informatie: www.zlsm.nl , 045-5440018, info@zlsm.nl . Informatie over de film ’Wij Bouwen’ via www.ivens.nl en www.beeldengeluid.nl .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden